اردیبهشت سال جاری بود که سید محمد اتابک، وزیر صنعت،معدن و تجارت خبردادکه عملیات اجرایی موافقتنامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا آغاز و در این چارچوب، تعرفه ۸۷ درصد کالاها صفر شده، امری که به نظر میرسد در ورطه عمل مسیر مبادلات را با کاهش چشمگیر هزینهها وحذف موانع تعرفهای هموار میکند. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که ایران به دنبال گسترش بازارهای صادراتی، تقویت زنجیرههای واردات مواد اولیه و کاهش وابستگی به مسیرهای محدود تجاری است.
از نگاه تحلیلگران این اقدام نهتنها به تحرک تجارت منطقهای میانجامد بلکه میتواند زمینهساز شکلگیری محورهای جدید همکاری اقتصادی، ارتقای زیرساختهای حملونقل و بهبود تراز تجاری ایران باشد. آن هم در زمانی که اقتصاد کشور نیاز مبرم به تنوعبخشی و رهایی از فشارهای تحریمی دارد. بد نیست بدانیم اتحادیه اقتصادی اوراسیا شامل کشورهای روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان و ارمنستان است که مجموعا حدود ۱۸۳میلیون نفرجمعیت دارند وحدود ۲.۳درصد جمعیت جهان را شامل میشوند.
درهمین خصوص اخیرا محمدعلی دهقاندهنوی، رئیس سازمان توسعه تجارت درحاشیه نشست چهارمین نمایشگاه بینالمللی تجارت ایران با اورسیا گفت: در سال جاری شاهد افزایش مبادلات تجاری با اوراسیا بودیم، هرچند حجم فعلی تجارت متناسب با ظرفیتهای موجود نیست. براساس آمار هشت ماهه، تجارت ایران با کشورهای اوراسیا ۱۶ درصد رشد داشته که نشان میدهد تجار ایرانی از ظرفیتهای توافقنامه تجارت آزاد استفاده میکنند.
وی با تأکید بر لزوم رفع موانع غیرتعرفهای تجارت ایران و اورسیا افزود: یک کمیته مشترک میان وزارت صمت ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا تشکیل دادهایم که بهصورت مستمر مسائل و مشکلات را پیگیری میکند. برخی جلسات این کمیته در سطح وزرا و برخی دیگر بهصورت آنلاین و کارشناسی برگزار میشود.
دهقاندهنوی با اشاره به نقش گمرک در اجرای توافقنامه تجارت آزاد اظهار کرد: در حوزه گمرکی، گمرک ایران نقش مؤثری در مذاکرات کمیته مشترک داشته و یکی از اقدامات مهم، حرکت به سمت تبادل الکترونیکی اطلاعات است که میتواند بخشی از موانع غیرتعرفهای را برطرف کند.
وی ادامه داد: بیشترین چالشها در حوزه استاندارد است. در این زمینه، کمیته مشترک به این جمعبندی رسیده که بر روی محصولات مشترک تمرکز شود تا استانداردها بهصورت هماهنگ تدوین و اجرا شوند.
بخش خصوصی، بهویژه در حوزه تجهیزات پزشکی، در این مسیر موفق بوده و توانسته با رجیسترکردن محصولات خود، صادرات قابلتوجهی به کشورهای اوراسیا داشته باشد.
معاون وزیر صمت با اشاره به بهبود زیرساختهای لجستیکی گفت: در حوزه حملونقل ریلی، اقدامات خوبی انجام شده و شرکت راهآهن جمهوری اسلامی ایران توافقات مهمی با کشورهای اوراسیا داشته و مسیرهای ریلی فعالی ایجاد شده است. راهآهن رشت- آستارا نیز در صورت تکمیل میتواند حلقه ارتباطی مهمی در این مسیر باشد. با این حال، در حملونقل جادهای همچنان با مشکلاتی مانند طولانی شدن زمان انتظار کامیونها مواجه هستیم که به صادرات آسیب میزند و نیازمند اقدامات جدیتری است.
دهقاندهنوی با بیان اینکه حجم تجارت ایران باکشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا درحال حاضرکمتر ازپنج میلیارد دلار است، تصریح کرد: برآورد ما نشان میدهدظرفیت تجارت این کشورهاحداقل۱۰۰میلیارد دلاراست واگر بتوانیم تنها ۵ درصد از تجارت این اتحادیه را به خود اختصاص دهیم، امکان دستیابی به ۴۰ میلیارد دلار صادرات وجود دارد.
به همین دلیل قصد داریم میزان تجارت ایران با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا را بررسی کنیم.
تجارت با همسایه شمالی
آمارهای گمرک نشان میدهد میزان تجارت ایران با روسیه در ۹ماهه سال جاری به چهار میلیون و۵۱۶هزار تن کالا به ارزش یک میلیارد و ۹۹۲ میلیون دلار رسیده، به طوری که در این بازه زمانی دو میلیون و ۳۱۲ هزار تن کالای ایرانی به ارزش ۸۷۳میلیون و ۶۵۰هزار دلار به روسیه صادر شده است. از سوی دیگر واردات کشورمان از روسیه در همین بازه زمانی جاری به دو میلیون و ۲۰۴ هزار تن کالا به ارزش یک میلیارد و ۱۱۸میلیون دلار رسیده که این امر خود گویای آن است که تراز تجاری بین تهران و مسکو ۲۴۴ میلیون دلار به سود روسهاست.
تجارت با ارمنستان و بلاروس
آمارهای گمرک نشان میدهد میزان تجارت ایران با ارمنستان در ۹ماهه سال جاری به یک میلیون و ۴۵۱ هزار تن کالا به ارزش ۴۸۲ میلیون دلار رسیده، به طوری که در این بازه زمانی حدود یک میلیون و ۴۲۸ هزار تن کالای ایرانی به ارزش حدود ۴۶۴ میلیون دلار به ارمنستان صادر شده است. از سوی دیگر واردات کشورمان از ارمنستان در همین بازه زمانی به ۲۳ هزار تن کالا به ارزش ۱۷ میلیون و ۷۶۲ هزار دلار رسیده که این امر خود گویای آن است که تراز تجاری بین تهران و ایروان ۴۴۶ میلیون دلار به سود کشورمان است.آمارهای گمرک نشان میدهد میزان تجارت ایران با بلاروس در ۹ ماهه سال جاری به ۴۷ هزار تن کالا به ارزش ۵۷ میلیون دلار رسیده، به طوری که در این بازه زمانی ۲۲هزار تن کالای ایرانی به ارزش ۲۴میلیون و ۲۳۴ هزار دلار به بلاروس صادر شده است. از سوی دیگر واردات کشورمان از بلاروس در همین بازه زمانی به ۲۴هزار و ۶۶۲ تن کالا به ارزش ۳۳میلیون و ۴۲۱هزار دلار رسیده که این امر خود گویای آن است که تراز تجاری بین تهران و مینسک ۹ میلیون دلار به سود بلاروسیهاست.
تجارت با قزاقستان و قرقیزستان
آمارهای گمرک نشان میدهد میزان تجارت ایران با قزاقستان در ۹ ماهه سال جاری به ۴۱۵هزار تن کالا به ارزش ۲۳۰ میلیون دلار رسیده، به طوری که در این بازه زمانی در ۹ ماهه سال جاری ۳۲۲هزار تن کالای ایرانی به ارزش ۱۹۴ میلیون دلار به قزاقستان صادر شده است. از سوی دیگر واردات کشورمان از قزاقستان در همین بازه زمانی به ۹۳هزار و ۱۲۶تن کالا به ارزش ۳۵میلیون و ۵۳۵ هزار دلار رسیده که این امر خود گویای آن است که تراز تجاری بین تهران و آلماآتی ۱۵۸ میلیون دلار به سود کشورمان است.آمارهای گمرک نشان میدهد میزان تجارت ایران با قرقیزستان در ۹ ماهه سال جاری به ۴۷ هزار تن کالا به ارزش ۸۳ میلیون دلار رسیده، به طوری که در این بازه زمانی ۴۴ هزار تن کالای ایرانی به ارزش ۷۸ میلیون و ۴۷۲ هزار دلار به قرقیزستان صادر شده است. از سوی دیگر واردات کشورمان از قرقیزستان در همین بازه زمانی به ۳۲۸۹ تن کالا به ارزش پنج میلیون و ۲۵۴هزار دلار رسیده که این امر خود گویای آن است که تراز تجاری بین تهران و بیشکک ۷۳ میلیون دلار به سود کشورمان است.
تجارت ۲.۸میلیارد دلاری ایران با اوراسیا
به همین دلیل میتوان گفت مجموع تجارت ایران بااوراسیا در۹ماهه سال جاری به شش میلیون و۴۷۶هزارتن کالابه ارزش دو میلیارد و ۸۴۴ میلیون دلار میرسد؛ به طوری که مجموع صادرات ایران به پنج کشور عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا به چهار میلیون و ۱۲۸ هزار تن کالا به ارزش یک میلیارد و ۶۳۴ میلیون دلار رسیده و از طرف دیگر کشورمان دو میلیون و ۳۴۸ هزار تن کالا به ارزش یکمیلیارد و ۲۱۰ میلیون دلار از این پنج کشور وارد کرده است.