زباله‌ها در دستانش طلا می‌شود

هایده شیرزادی اما بانوی دغدغه‌مندی است که با شعار «جهانی فکر کن و منطقه‌ای عمل کن»، رفاه و آسایش زندگی در توسعه‌یافته‌ترین کشور اروپایی را رها کرد تا دانسته‌هایش از شیوه تبدیل پسماند به عنوان ماده‌ای مضر و آسیب زا به محصولی مفید برای خاک را در استان زادگاهش، عملیاتی کند؛ حرکتی که در مجامع جهانی با استقبال مواجه شد؛ چرا که بر اساس آمار وزارت کشور، ایران سالانه نزدیک به 21 میلیون تن زباله تولید می‌کند که بر اساس برآورد و مطالعات هایده شیرزادی فقط 10 درصد آن بازیافت می‌شود و مابقی آن با روش‌های غیراصولی در زمین دفن یا در حاشیه شهرها تلنبار می‌شود که تبعات زیست‌محیطی خطرناک و جبران‌ناپذیری را به دنبال دارد.

هایده شیرزادی در گفت‌وگو با جام‌جم، روایت خود را از سال 64، یعنی روزی شروع می‌کند که تصمیم می‌گیرد برای ادامه تحصیل در رشته کشاورزی به آلمان سفر کند؛ هایده باور داشت زادگاهش، گیلان غرب ظرفیت بی نظیری در حوزه کشاورزی دارد، ظرفیتی که مقهور روش‌های سنتی شده و بازدهی مناسبی ندارد. او با خود عهد بست که با دست پر به وطن برگردد تا دین خود را به مردم و سرزمینش ادا کند.

کرمانشاه در مسیر توسعه

بانوی گیلان غربی، به عنوان مجری طرح و با سرمایه اولیه‌ای که در قالب وام فراهم کرد، اولین سایت بازیافت پسماند در شهر کرمانشاه را با مشارکت شهرداری توسعه گرای این شهر راه‌اندازی کرد و پس از آن طی پنج سال برای 100 شهر دیگر طرح‌های مطالعاتی و توجیهی نوشت که کار ساخت و فعالیت 15 سایت همزمان آغاز شد، اما با تغییر سیاست‌ها در دولت‌های بعدی، بسیاری از این طرح‌ها نیمه تمام ماند.

در کارخانه بازیافت کرمانشاه، سالیانه بین 50تا 60 هزار تن کمپوست تولید می‌شود و بخشی از پسماندهای قابل بازیافت با روش‌های نوین جدا‌سازی و به فروش می‌رسد. البته حدود 20درصد( 35 تا 40 هزار تن در سال) پسماندهای دارای ارزش حرارتی برای استفاده در سوخت جایگزین کارخانه‌های سیمان قابل استفاده است که به دلیلی عدم حمایت از این طرح تا امروز تحقق نیافته است.

هایده شیرزادی به ما می‌گوید: به عنوان زاده این سرزمین تلاش می‌کنم تا تجربیات خود را به شهرداری‌ها، بخش خصوصی و علاقه‌مندان به فعالیت در حوزه‌های زیست‌محیطی انتقال بدهم و شرایط را برای نجات زمین از شر زباله آماده و تبدیل پسماند به مواد مفید فراهم کنم.

توسعه پایدار بر اساس سه ستون کاهش آلودگی زیست‌محیطی، ایجاد ارزش و توسعه اجتماعی شکل می‌گیرد. شیرزادی معتقد است پرسنل او باید از حقوق قانونی خود بهره‌مند شوند. هایده و همسرش ادموند با علاقه و رغبت فراوان در محل سایت بر روند اجرای پروژه نظارت دارند. او حساسیت زیادی به پرداخت به موقع دستمزد کارگران سایت بازیافت دارد. شیرزادی می‌گوید در آغاز کار برای جذب نیروی فنی تحصیل کرده به مشکل برخوردیم و مجبور شدیم با شرایط موجود کنار بیاییم بنابراین، روی کمک و دانش فنی ادموند حساب ویژه باز کردم و نتیجه این تصمیم تربیت و آموزش نیروی فنی است که می‌توانند از پس 90 درصد خدمات ماشین‌آلات پروژه برآیند.

پشت پا زدن به رفاه اروپا به نفع محیط زیست ایران

در دوران تحصیل در آلمان یک پروژه دانشگاهی در حوزه تفکیک مواد غذایی از پسماند و تولید کمپوست از آن، توجه هایده شیرزادی را به خود جلب می‌کند و این نقطه آغازی است برای این‌که تصمیم بگیرد هر طور که شده این دانش را بیاموزد و آن را برای حل مشکل پسماند در ایران به کار ببندد. عزم او در این راه به حدی بود که نه تنها ازدواج و تشکیل خانواده، تغییری درتصمیمش نداد، بلکه شانس نیز با او همراهی کرد؛ ادموند لمپگز از ایده هایده استقبال کرد و همراه و همدل با او به ایران آمد؛ از آن روز بیش از بیست سال می‌گذرد.

شیرزادی با علم به این‌که درصد زیادی از زباله‌های ایران را مواد غذایی (پسماند آلی) تشکیل می‌دهد، می‌دانست که می‌توان براحتی ایده بازیافت پسماند را در ایران عملیاتی کرد و با تولید کمپوست سالم از پسماند، بین محیط‌زیست و کشاورزی سالم پل ایجاد کرد، بنابراین توقع داشت که این ایده بکر یعنی قطع کامل دفن زباله و پسماند که عوارض جبران ناپذیری برای خاک، آب و هوا دارد و نیز تولید بیوکمپوست از پسماند و تولید کودآلی برای کشاورزی ارگانیک با استقبال مدیران دولتی مواجه شود اما این‌طور نبود، گرچه در نهایت با تلاش و پیگیری‌های مجدانه او، مقاومت سیستم در برابر نوآوری شکسته و توجه مسئولان وقت برای حمایت کامل از طرح، جلب شد.

جای خالی هدفمندی در حمایت از محیط‌زیست

صحبت از پرداخت تسهیلات کار و تولید که می‌شود شیرزادی با حسرت و افسوس به طرح هدفمندی یارانه‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید: «این طرح ضربه بزرگی به طرح‌های آینده‌نگرانه محیط‌زیستی از جمله ساماندهی پسماندها زد؛ این سیاست در واقع «هدرمندی» یارانه بود تا «هدفمندی» آن. با وجود این‌که قانون پسماند در سال 1383 تصویب شد، اما کماکان 90درصد زباله‌ها دفن می‌شود و از آنجا که پردازش و بازیافت در عین ایجاد ارزش، هزینه نیز دارد، باید فکری برای تامین هزینه‌های آن کرد، به این ترتیب که یا هزینه را از مردم تامین کنند یا تحت حمایت‌های دولتی تامین شود.»

بانوی حامی محیط‌زیست ایران تاکید می‌کند: اگر به جای پرداخت یارانه نقدی به مردم، یارانه یک ماه هر فرد به یک حساب مخصوص برای طرح‌های زیست‌محیطی هر استان واریز می‌شد، هزینه سرمایه‌گذاری مورد نیاز برای احداث واحدهای بازیافت تمام شهرهای ایران تامین می‌شد.

«اگر با هدف کسب سود وارد این عرصه می‌شوید، راه اشتباهی را آمده‌اید»؛ شیرزادی این جمله را با قاطعیت مطرح می‌کند و به ما می‌گوید: هدف غایی از اجرای پروژه بازیافت پسماند، نجات محیط‌زیست است. محیط‌زیست وارداتی نیست و با پول نفت نمی‌توان محیط‌زیست را جایگزین کرد، بلکه سرمایه بی نظیری است که در صورت از دست رفتن با هیچ پولی و هیچ روشی نمی‌توان آن را احیا کرد.

وی معتقد است: سایت‌های بازیافت پسماند اگر بتوانند خرج خود را در بیاورند پروژه‌های موفقی محسوب می‌شوند. این حرکت از بعد زیست‌محیطی ابعاد گسترده و ارزشمندی دارد که در کشورهای توسعه یافته تحت حمایت همه‌جانبه دولت و برنامه‌ریزی درست اجرا می‌شود. زمین امانت آیندگان در نزد ماست، امانتی با ارزش که باید سالم و بی‌کم و کسر آن را به نسل بعدی تحویل بدهیم، در غیر این‌صورت در حق آنها خیانت کرده‌ایم.

بانوی کرمانشاهی خرد جمعی را برای مدیریت یک کشور یک ضرورت می‌داند و بر این باور است که نهاد‌های مختلف با برخورداری از خرد‌جمعی، می‌توانند تصمیمات آینده‌نگرانه را عملیاتی کرده و مشکل پسماند را از یک معضل به یک فرصت تبدیل کنند. او مشکلات خود را در مسیر نجات زمین از طریق مدیریت پسماند، به صورت مکتوب به دولت تحویل داده و به خرد‌جمعی مدیران ارشد دولتی برای حمایت از این کار امیدوار است.

مریم خورشیدی