واژهنامه
پایانه به جای ترمینال
ترمینال آزادی مقصد این اتوبوس است. همانجا باید پیاده شوید؛ جملاتی از این دست در میان فارسیزبانان بسیار به کار میروند، گو اینکه ممکن است آنان که اهل ذوقاند و دلبستگی بیشتری به زبان فارسی دارند، واژههایی مثل ایستگاه یا پایانه را بهجای واژه بیگانه ترمینال بهکار ببرند.
معادل فارسی پایانه را گروه واژهگزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی در برابر واژه بیگانه ترمینال (terminal) مصوب کرده است و باید توجه کنیم که مفهوم آن با ایستگاه متفاوت است. پایانه مکانی است که مبدأ اولیه یا مقصد نهایی وسایل نقلیه عمومی بهشمار میرود. با این همه، در معنایی کاملاً متفاوت، به قسمت پایانی تجهیزات ارتباطی و مخابراتی، اعم از رایانه و تلفن و دورنگار و نظیر آنها نیز پایانه گفته میشود.
دامنه کاربرد واژه یادشده در میان اهل زبان بسیار گسترده است و در عرصه عمومی، معمولا با حوزه حمل و نقل و راهنمایی و رانندگی پیوند مییابد. مقوله دستوری پایانه اسم است و از اسم پایان و پسوند ـ ه ساخته شده است. این شیوه واژهسازی، یعنی افزودن پسوند ـ ه به اسم، در زبان فارسی سابقهای طولانی و کاربرد بسیار دارد و واژههای آشنای دسته، چشمه و دیواره به همین ترتیب ساخته شده است. پایانه پیش از تصویب فرهنگستان، در زبان فارسی بهکار میرفته و در واقع، فرهنگستان زبان و ادب فارسی کوشیده است تا از میان واژههای موجود در زبان، مناسبترین را برگزیند و آن را بهجای ترمینال بهتصویب برساند.
شبنم مجیدی
پژوهشگر گروه واژهگزینی فرهنگستان
گفت و گو
