سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۴۰۵ را می‌توان یکی از مهم‌ترین طرح‌های آماری کشور در سال‌های اخیر دانست؛ طرحی که قرار است با عبور از شیوه سنتی مراجعه به خانه تمام خانوارها، برای نخستین‌بار به شکل ثبتی‌مبنا اجرا شود. در این روش، اطلاعات جمعیتی و سکونتی شهروندان از سامانه‌های دستگاه‌های اجرایی دریافت و پس از تطبیق و راستی‌آزمایی آماری، تصویر دقیق‌تری از وضعیت جمعیت و مسکن کشور ارائه می‌شود. تغییری که علاوه بر کاهش هزینه‌های اجرایی، می‌تواند مسیر نظام آماری ایران را از سرشماری‌های مقطعی و ۱۰ساله به سمت تولید مستمر اطلاعات جمعیتی هموار کند. این درحالی است که اطلاعات جمعیت، محل سکونت، ترکیب خانوار‌ها و ویژگی‌های جمعیتی مناطق مختلف، از پایه‌های اصلی برنامه‌ریزی اقتصادی و اجتماعی است. هرگونه خطا یا فاصله زمانی در این اطلاعات می‌تواند بر سیاست‌گذاری‌هایی مانند ساخت مسکن، توزیع امکانات آموزشی و درمانی، تخصیص بودجه و توسعه زیرساخت‌ها اثر بگذارد. از سوی دیگر، اجرای روش ثبتی‌مبنا پرسش‌هایی درباره نحوه جمع‌آوری و تطبیق داده‌ها، میزان دقت اطلاعات، محرمانگی داده‌های شهروندان و ضرورت مشارکت مردم ایجاد کرده است. در این مورد با غلامرضا گودرزی، رئیس مرکز آمار ایران، درباره تفاوت‌های سرشماری ۱۴۰۵ با دوره گذشته، نحوه مشارکت خانوارها، منابع اطلاعاتی، تضمین محرمانگی داده‌ها و دستاورد‌های اقتصادی این طرح گفت‌و‌گو کرده‌ایم. او می‌گوید: مرکز آمار در این دوره تلاش کرده با استفاده از ظرفیت سامانه‌های دولتی، فناوری‌های جدید و هوش‌مصنوعی، شیوه متفاوتی از سرشماری را به اجرا بگذارد؛ رویکردی که موفقیت آن می‌تواند به الگویی ماندگار برای نظام آماری کشور تبدیل شود. گودرزی تصریح کرد: قرار است نتایج این سرشماری در قالب بیش از ۲۰۰۰ جدول آماری منتشر شود تا اطلاعات دقیق‌تری از وضعیت جمعیت و مسکن کشور در اختیار مردم، پژوهشگران و دستگاه‌های تصمیم‌گیر قرار گیرد. مشروح بخش دوم این گفت‌و‌گو را در ادامه می‌خوانید.

 آمار دقیق و به‌روز، یکی از پیش‌نیاز‌های اصلی حکمرانی اقتصادی است؛ چراکه بدون شناخت درست از جمعیت، وضعیت خانوارها، پراکندگی سکونت و نیاز‌های مناطق مختلف، برنامه‌ریزی برای مسکن، اشتغال، خدمات عمومی و توزیع منابع با خطا همراه خواهد بود. در همین راستا، سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۴۰۵ برای نخستین بار با رویکرد ثبتی مبنا در کشور اجرا می‌شود؛ روشی که با تکیه بر اطلاعات دستگاه‌های اجرایی، تطبیق داده‌ها و مراجعه محدود میدانی، به دنبال افزایش دقت آمارهاست. این تحول، علاوه بر تغییر شیوه جمع‌آوری اطلاعات، می‌تواند زمینه حرکت به سوی نظام آماری هوشمند و به‌روزرسانی مستمر داده‌های موردنیاز تصمیم‌گیران را فراهم کند. اول آبان در تقویم کشور روز آمار و برنامه‌ریزی نام‌گذاری شده است؛ مناسبتی که اهمیت شناخت واقعیت‌های جامعه و اتکا به اطلاعات معتبر در تصمیم‌گیری‌های کلان را یادآوری می‌کند. در اقتصاد، آمار صرفا مجموعه‌ای از اعداد و جداول نیست بلکه ابزاری برای شناخت وضعیت موجود، تشخیص نیازها، ارزیابی عملکرد سیاست‌ها و سنجش میزان تحقق اهداف برنامه‌های توسعه‌ای است. هرچه اطلاعات مورد استفاده تصمیم‌گیران دقیق‌تر و به‌روزتر باشد، امکان شناسایی مسائل و انتخاب راهکار‌های متناسب با شرایط جامعه نیز افزایش می‌یابد.