مجردها بیشترکتاب می خوانند

اوقات فراغت دیگر مخصوص فصل تابستان نیست . رشد و توسعه شهرنشینی و گسترش وسایل و تکنولوژی های ارتباطی و به طور کلی رفاه و پیشرفت جوامع امروزی ، فرصت فراغت و دامنه آن را در طول روزهای سال کشانده است

کد خبر: ۷۴۳۲۶

و چه بسا که مدت اوقات فراغت در برخی جوامع و خانواده ها بیش از زمان کار و فعالیت باشد.
بسط اوقات فراغت ضرورت برنامه ریزی و تدوین راهبردهای موثر برای غنی کردن و اثربخشی این فرصتها، ایجاب کرده است مدیران و برنامه ریزان فرهنگی برای بهره وری و استفاده بهینه از اوقات فراغت در جهت رشد و اعتلای فردی و اجتماعی افراد دست به تحقیقات گسترده جامعه شناسی و روان شناسی بزنند تا از این فرصت نیز در جهت توسعه کشور بهره بگیرند.
آنچه بویژه امروزه با مفهوم اوقات فراغت گره خورده است مصرف کالاهای فرهنگی است.
البته برخی معتقدند به دلیل جنبه های آموزشی و تربیتی این کالاها، امروزه «کالاهای فرهنگی » فراتر از ابزاری برای پر کردن اوقات فراغت محسوب می شوند.
به طوری که خاستگاه طبقاتی و خانوادگی افراد با مصرف این نوع کالاها سنجیده می شود.
به قول ظریفی «بگو چه مصرف می کنی تا بگویم که هستی » این دقیقا بازتاب وضعیت جامعه ماست . الگوهای مصرف بشدت راه افراط طی می کنند و میزان مصرف در جامعه ما بیش از اندازه های جهانی است . البته مصرف کالاهای فرهنگی مثلا به اندازه مصرف مواد غذایی نیست ؛ اما امروز شاهد افزایش مصرف کالاهایی مثل فیلم ، سی دی ، ماهواره ، اینترنت و کالاهایی هستیم که صبغه فرهنگی دارند.
بسیاری از افراد و خانواده ها را می شناسیم که وضعیت مالی خوبی ندارند ولی حتما آخرین مدل ضبط صوت را دارند و یا بهترین سیستم الکترونیک را به اتومبیل خود نصب می کنند.
کافی است در خیابان ها و سر چهارراه ها دقت کنید تا بساط فروشندگان انواع فیلم و سی دی را به وفور ببینید.
همچنین انواع ویدئوکلوب ها و مراکز عرضه محصولات فرهنگی . همچنین استفاده گسترده از ماهواره ، تلویزیون و واکمن و سی دی من و مجموعه این عوامل ضرورت توجه به کالاهای فرهنگی و شیوه مصرف آن در جامعه را ایجاب کرده است.

شاخص های فرهنگی
مطابق با ماده 162قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی ، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی موظف شده است به منظور برنامه ریزی در جهت تقویت شاخصهای فرهنگی متناسب با اهداف و آرمان های نظام جمهوری اسلامی و سیاست های فرهنگی مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی اقدام کند.
اندازه گیری تحولات شاخصهای فرهنگی در سه حوزه انجام می شود: 1تغییرات فکری ، بینشی و رفتاری 2مصرف کالاها و خدمات فرهنگی 3نیروی انسانی ، فضاها و تجهیزات فرهنگی دولتی و غیردولتی . به منظور سنجش شاخصهای فرهنگی ، وزارت ارشاد در طرح ملی ارزشها و نگرشهای ایرانیان به این مهم پرداخت .
یافته های این تحقیق نشان می دهد 22/9درصد شرکت کنندگان در این پژوهش روزانه 2ساعت در شبانه روز تلویزیون تماشا می کنند و 21/9درصد 3ساعت و به طور کلی زنان بیشتر برای تماشای تلویزیون وقت می گذارند تا مردان.
طبعا حضور بیشتر آنان در خانه نسبت به مردان فرصت بیشتری برای تماشای برنامه های تلویزیونی فراهم می کند. جالب این که افراد تحصیلکرده کمتر از افراد کم سواد تلویزیون نمی بینند.
این در حالی است که میان تحصیلات و استفاده از تلویزیون در بسیاری از کشورها رابطه معکوسی وجود دارد.
به این معنی که هر قدر سطح تحصیلات افراد بالا می رود میزان استفاده آنان از تلویزیون کمتر می شود.
نسبت استفاده از رادیو البته نسبت به تلویزیون کمتر است به طوری که 80درصد مردان و84/3درصد زنان کمتر از یک ساعت به رادیو گوش می کنند. قطعا جذابیت های تصویری تلویزیون نسبت به رادیو در این زمینه موثر است . در ارتباط با استفاده از رایانه71/6درصد مردان و76/6درصد زنان از آن استفاده نمی کنند.
این مساله نشان می دهد هنوز سطح سواد و توانمندی های متوسط جامعه به آن حد نرسیده است که استفاده از رایانه همچون بهره گیری از تلویزیون در سطح بالایی باشد.
8/35درصد از مردان و 4/41درصد زنان در طول شبانه روز هیچ گونه روزنامه ای را مطالعه نمی کنند و فقط 8/26درصد مردان و 5/22درصد زنان در کمتر از نیم ساعت در شبانه روز وقت برای روزنامه خواندن می گذارند.
استفاده از اینترنت نیز وضعیت مطلوبی ندارد؛ 78/5درصد مردان و 84/5درصد خانمها به اینترنت دسترسی ندارند. این آمار با توجه به این که جهان در عصر ارتباطات به سر می برد، چشم انداز فرهنگی مناسبی برای کشور ما نیست.
در جهانی که معیار سواد، دانستن یک زبان خارجی و آشنایی با رایانه است وضعیت ملی ما چندان رضایت بخش نیست.
یکی از مواردی که معیار سنجش مصرف کالاهای فرهنگی قرار می گیرد و در سالهای اخیر در ایران رواج پیدا کرده ، ماهواره است.
4/31درصد مردان و 53درصد زنان روزی بین نیم ساعت تا 2ساعت شبکه های تلویزیونی خارجی تماشا می کنند. شاید مهمترین کالای فرهنگی که البته مصرف سرانه آن در ایران پایین است مطالعه کتاب باشد.
باید توجه داشت که منظور از مطالعه بیشتر مطالعه کتابهای غیر درسی است که خارج از وظایف و تکالیف مدرسه ای انجام می شود.
61/2درصد مردان و65/9درصد زنان اظهار کردند که کتابهای غیر درسی مطالعه می کنند و بیشتر افرادی که مطالعه می کنند سنین بین 15تا 29سال دارند و بدیهی است هر چه سطح تحصیلات بالاتر باشد میزان مطالعه بیشتر است.
همچنین مجردان 73/2درصد وقت بیشتری را برای مطالعه می گذارند تا افراد متاهل ( 6/57.)بیشترین میزانی که برای مطالعه عنوان شده است 1/5تا 3ساعت در روز بوده است که مردان 38درصد و زنان39/5 درصد را شامل می شدند.

نظر کارشناسان عرصه فرهنگ
دکتر محمدمهدی رحمتی ، پژوهشگر فرهنگی معتقد است استفاده از کالاهای فرهنگی با باورها، نگرشها و الگوهای رفتاری جامعه ارتباط نزدیک دارد مثلا در خانواده های سنتی توجه به آموزه های ایدئولوژیک ، میزان مصرف کالاهای غیرفرهنگی کاهش می یابد.
دکتر فرهنگ ارشاد، عضو هیات علمی دانشگاه تهران اعتقاد دارد پوشیدن لباسهای گرانقیمت و پرزرق و برق ، مصرف کالاهای گران ، مصرف تظاهری بویژه درخصوص کالاهای فرهنگی از مشخصه های طبقه مرفه جامعه است . پرهیز از کار تولیدی و بدنی ، آسایش تظاهری ، گرایش به محافظه کاری برای محترم جلوه دادن خود، گرایش به مشاغل مالی از ویژگی های این طبقه است.
لایه های پایین و فقیرنشین جامعه نیز گاهی برای کسب منزلت و اعتبار برخی نمودهای بسیار جزئی مصرف و ضایع کردن تظاهری در میان خانواده ها دیده می شود که بیشتر در قالب آرایش منزل ، پوشش ، لباس و... نمایان می شود.
مصرف کالاهای فرهنگی در میان دانشجویان و افراد تحصیلکرده سنخیت بیشتری دارد ؛ یعنی محصولاتی که آنان به عنوان کالاهای فرهنگی استفاده می کنند با مفهوم خود فرهنگ نزدیک تر است.
حسن امین اسماعیلی ، معاون فرهنگی جهاد دانشگاهی دانشگاه شهید بهشتی می گوید: تمایل دانشجویان نه تنها برای مصرف بلکه برای تولید کالاهای فرهنگی زیاد شده است.
مثلا کلاسهای مختلف هنری مثل کلاسهای موسیقی ، عکاسی ، نقاشی ، نمایشنامه نویسی و... مورد توجه و استقبال فراوان دانشجویان قرار می گیرد.
حمیدرضا زکریا مسوول روابط عمومی این مرکز، می گوید: اساسا فرهنگ و محصولات آن در میان طبقات فرهنگی جامعه مورد توجه قرار می گیرد و وقتی طبقات پایین و کم سواد مشمول این موضوع شود، بسیار سطحی و گاه مبتذل می شود. پریسا پوررضا دانشجوی ریاضی معتقد است محصولات فرهنگی ای که در جامعه عرضه می شود متنوع است ولی بسیار عامیانه و سطحی است.
به سراغ چند نفر از فروشندگان و عرضه کنندگان محصولات فرهنگی در میدان انقلاب و خیابان جمهوری می رویم.
علی اصغرپور، فروشنده این محصولات در میدان انقلاب می گوید بیشتر محصولاتی که ما فروش داریم سی دی های موسیقی و فیلمهای اکشن خارجی است.
یکی از دستفروشان این محصولات در خیابان انقلاب که نمی خواست نامش را بگوید اظهار می کند موسیقی پاپ طرفداران بیشتری دارد تا موسیقی سنتی.
همچنین سی دی فیلمهایی که همزمان بر پرده سینما در حال نمایش است یا نمایش آن ممنوع شده است نیز فروش خوبی دارد.
حسین الله وردی که در خیابان جمهوری یک فروشگاه عرضه محصولات فرهنگی دارد، می گوید: تقاضا برای این محصولات در روزهای پنجشنبه و جمعه و روزهایی که تعطیل است بیش از زمانهای دیگر است.
بیشترین نوع کالایی که تقاضا می شود فیلمهای خارجی روز و بازیهای کامپیوتری است . البته بازیهای کامپیوتری میان جوانان و حتی بزرگسالان طرفداران زیادی دارد.

سخن پایانی
بدیهی است گسترش فناوری های نوین ارتباطی از سویی و اوقات فراغت بیشتر برای انسان های امروزی ، از سوی دیگر تقاضا برای خرید و مصرف کالاهای فرهنگی را روز به روز افزایش می دهد، به طوری که ما امروزه شاهد تقاضای انفجاری جامعه برای این نوع محصولات هستیم.
قطعا در چنین وضعیتی زمینه برای فرصت طلبان و سودجویان آماده است ؛ لذا از آنجا که مصرف محصولات فرهنگی با روحیه ، فکر و شخصیت افراد، درهم آمیخته است ، سلامت روانی و اخلاقی آنها در این معادله اهمیتی مضاعف می یابد. ضروری است مدیران فرهنگی جامعه از این فرصت مغتنم در جهت رشد و اعتلای فرهنگی جامعه استفاده کنند و بر شبکه عرضه محصولات فرهنگی نظارت علمی (نه سیاسی ) داشته باشند تا فضای فرهنگی جامعه سالم بماند.
امروزه دیگر اوقات فراغت نه اوقات اضافی بلکه از جدی ترین و مهمترین اوقات زندگی به حساب می آید و توجه کردن به آن عین اهمیت دادن به زندگی است.