چشمها هویت ما را فاش می‌کنند

با نیاز مبرم و روزافزون برای امنیت پایا، دانش زیست‌سنجی برای نسل آینده به عنوان روشی مستند برای تعیین اعتباربخشی جلوه‌گر می‌شود، چرا که با پیشرفت روزافزون فناوری‌های مختلف و تغییر رویکردهای تبهکارانه و استفاده مجرمانه از فناوری روز، پلیس، پزشکی قانونی، محاکم قضایی و سازمان‌های امنیتی بیش از گذشته به مدارک و مستندات معتبر علاوه بر تصاویر ضبط شده حین ارتکاب جرم، آثار انگشت و دی‌ان‌ای نیاز خواهند داشت؛ ایجاد مخزن عظیمی ‌از اطلاعات دیجیتالی برای بازشناسی چهره و اسکن چشم و مشخصه‌های بیومتریک، رویکرد دانش پلیسی به حال و آینده و در واقع پاسخی به هماوردی پلیس با تبهکاری سایبرنتیک و مجرمان هوشمند خواهد بود. دیگر دوره شرلوک هولمز ذره‌بین به دست و سلول‌های خاکستری هرکول پوآرو و کارآگاهان خبره امروزی و مسلح به رایانه و آزمایشات خون و دی‌‌ان‌‌ای به سر آمده و نوبت ترکتازی دانش زیست‌سنجی در عرصه نوینی از تشخیص هویت فرا رسیده است. بازی تمام شد، شما شناسایی شدید و نمی‌توانید انکار کنید. ما شما را از چشمانتان شناسایی کردیم!

تشخیص هویت با یک ویژگی اختصاصی

در زمره فناوری‌های بی‌شمار زیست‌سنجی، تعیین هویت از روی انگشت‌نگاری مدت زمانی طولانی مورد استفاده واقع شده و نسبت به سایر فناوری‌ها مزایای بیشتری را در بر داشته است. تصدیق انگشت‌نگاری احتمالا تکنیکی‌ترین و بامهارت‌ترین شیوه در میان تمامی فناوری‌های زیست‌سنجی به شمار می‌رود و در میان کاربردهای گوناگون کاملا از صحت و اصالت برخوردار است. کارایی و فناوری بالا و سهولت اجرای این روش بویژه در تحقیقات جنایی، بیش از یک قرن است که به اثبات رسیده است. حتی خصوصیاتی از قبیل طرز حرکت و راه رفتن، چهره یا امضای یک فرد ممکن است با گذشت زمان تغییر یابد و نیز ممکن است ساختگی یا تقلید شده باشد. این در حالی است که اثر انگشت یک فرد کاملا منحصر به‌فرد بوده و در طول عمر تغییرناپذیر باقی می‌ماند. این ویژگی اختصاصی بودن، اثبات می‌کند که تصدیق اثر انگشت بیشتر از هر شیوه تعیین هویت، کارایی دارد. اثر انگشت را می‌توان توسط وسایل نسبتا کوچک و ارزان‌قیمت گرفت و به صورت دیجیتال ثبت کرد. در حالی که بانک اطلاعات تنها ظرفیت اندکی را اشغال می‌کند و همین توانایی‌ باعث شده است تا بخش عمده مسائل مربوط به امور امنیتی را دربرگیرد و نسبت به سایر شیوه‌ها نیاز دنیای امروز را پاسخگو باشد.

گام‌‌به گام تا روش‌های نوین

آغاز انگشت‌نگاری به همان اوایل دوران باستان برمی‌گردد. بر اساس یافته‌های تاریخی، در شهر کهن بابل از این شیوه روی الواح گلی برای مبادلات تجاری استفاده می‌شده است. در چین نیز اثر انگشت شست روی مهرهای گلی پیدا شده است. اما در قرن نوزدهم بود که نتایج مطالعات علمی‌ در این خصوص منتشر شد و موضوع انگشت‌نگاری با جدیت بیشتری مورد توجه قرار گرفت. هرچند از دهه 1800 میلادی و بر پایه تحقیقات علمی‌ دانشمندان آن زمان، مقوله اثر انگشت و البته بعدها اثرنگاری همه انگشتان دست به عنوان مدارکی مستند از مشخصه‌های فیزیکی انسان جای خود را در محاکم قضایی و تحقیقات پلیسی باز کرد، ولی با آغاز قرن بیستم این شیوه کاربردی‌تر شد. در سال 1924 اداره تحقیقات فدرال آمریکا (اف.بی.آی) که از قبل با این فناوری آشنا شده بود250 میلیون اثر انگشت را با هدف تحقیقات جنایی و تشخیص هویت تلفات و تصادفات نامعلوم بایگانی ‌کرده بود. در اواخر دهه 1960 و زمانی که اسکن زنده، روشی برای فراهم کردن تصویر اثر انگشت بدون نیاز به جوهر چاپ متولد شد، فناوری انگشت‌نگاری با تحول بزرگی مواجه شد. زمانی که اف.بی.‌آی خبر از متوقف کردن استفاده از کارت‌های کاغذی انگشت‌نگاری در سایت یکپارچه تشخیص هویت نوین خود خبر داد، در واقع از دستاورد چشمگیر اسکن زنده امروزی خبر داده بود. اما فناوری تشخیص هویت به وسیله اثر انگشت به عنوان تنها روش پزشکی قانونی متوقف نشد و حتی در سال 1968 برای مقاصد تجاری و کاری و شرکت‌های امنیتی رسما به کار گرفته شد. در حال حاضر اثر انگشت به عنوان شیوه اعتباربخشی و تایید اصالتی امن، مطمئن و موثر در پرونده‌های بی‌شماری از جمله مالی، پزشکی، تجارت الکترونیک و اجازه ورود به کار گرفته می‌شود. بخش اعظم کاربردهای مدرن فناوری انگشت‌نگاری به توسعه حسگرها متکی است.

نسل آینده سامانه‌های تشخیص هویت

10 سال قبل اگر اداره پلیسی می‌خواست اثر انگشت فرد مظنونی را کنترل کند، لازم بود کارت کاغذی انگشت‌نگاری را که روی آن اثر انگشت فرد مظنون نقش بسته بود به اداره تحقیقات ارسال کند و منتظر جواب مرکز بماند. اداره مرکزی پلیس نیز به صورت دستی اقدام به مقایسه کارت مورد نظر با میلیون‌ها کارت شاخص دیگر می‌کرد، و این فرآیند تطبیق و پاسخ استعلام گاه تا 2 ماه به طول می‌انجامید. امروزه سامانه یکپارچه تعیین هویت خودکار اثر انگشت اف.بی.‌آی قادر است روزانه حدود 150 هزار مجموعه از پرینت‌ها را پردازش کند و به هر درخواست رسیده در کمتر از 15 دقیقه پاسخ دهد.

نسل بعدی سامانه تعیین هویت اف.بی.آی که طی عمر 10 ساله خود هزینه‌ای معادل 10 میلیارد دلار داشته است، پایگاه اطلاعاتی بی‌نظیری شامل تصاویر چهره و اسکن عنبیه است. این سامانه می‌تواند همانند اطلاعات نهفته در دی‌ان‌ای کارآگاهان جنایی را در کسب اطلاعات فردی و ویژه یاری دهد. جای یک زخم و علامت مشخصه یا خطوط بی‌قرینه و کج فک می‌تواند به مفهوم اختلاف میان پرونده‌ای در دست اقدام و پرونده‌ای بسته شده باشد.

ساخت بزرگ‌ترین پایگاه داده‌های رایانه‌ای دنیا قابلیت‌های بی‌نظیری را برای شناسایی افراد در داخل و خارج کشور فراهم می‌آورد. تصاویر دیجیتال چهره‌ها، آثار انگشت و نقوش کف دست در سامانه‌های اف.بی.آی در مرکزی امن که دما و رطوبت آن تحت کنترل است، ذخیره می‌شود. در تاسیساتی به مساحت 2 زمین فوتبال در زیر زمین، هر ثانیه درخواستی از جایی در ایالات متحده یا کانادا به سرور مرکزی پلیس فدرال می‌رسد و در این پایگاه درخواست رسیده با مجموعه‌ای از آثار انگشت دیجیتال که مشتمل بر 55 میلیون مجموعه از آثار انگشت الکترونیک است مورد مقایسه و سنجش قرار می‌گیرد. بزودی سرور مرکزی مقایسه و تحلیل آثار کف دست، تصاویر عنبیه و داده‌های شکل چهره نظیر شکل لاله گوش فعال خواهد شد. به این ترتیب یک افسر پلیس در ایستگاه ایست بازرسی یا ماموری در فرودگاه می‌تواند فردی مظنون را ظرف چند ثانیه تشخیص دهد. با استفاده از این سامانه مدرن، یک کارشناس می‌تواند اثر کف دست برجا مانده در صحنه جنایت را با اطلاعات پایگاه داده کنترل نماید. حتی جاسوسان و ماموران مخفی می‌توانند اطلاعات را در هر نقطه‌ای از دنیا که باشند، مبادله کنند.

در حال حاضر این سامانه پیشرفته تشخیص هویت فراتر از یک فناوری مفهومی به شمار می‌رود و شرکت لاکهید مارتین به عنوان پیمانکار این سامانه، برای تعیین آن دسته از فناوری‌های زیست‌سنجی که باید در این سامانه جای داده شود، مطالعات گوناگونی را دست دارد. جالب اینجاست که هدف طراحان این فناوری برخلاف تصور رایج ساخت اسکنرهای گوناگون که پلیس برای جمع‌آوری داده‌ها استفاده می‌کند، نیست بلکه فراتر از آن، هدف سامانه نوین تشخیص هویت مشخص کردن موارد و گزینه‌های تطبیقی است. به اعتقاد طراحان، شالوده سامانه مبتنی بر الگوریتم‌های تطبیقی است و آنها قصد ندارند دستگاه‌های ثبت و ضبط داده بسازند؛ چون که چنین ادواتی خارج از مرزهای این سامانه قرار می‌گیرد و کاری است که توسط آژانس‌های مستقل مدیریت می‌شود. این سامانه جدید به دنبال تنظیم و دایر کردن پایگاه داده و استانداردها یا به عبارتی فرمتی برای نحوه تصرف و کسب موارد و انتقال آن به سامانه است. این سامانه مدرن مستلزم وجود چندین سخت‌افزار از قبیل حجم عظیمی ‌از داده‌های ذخیره شده درخصوص چهره یا عنبیه برای به دست آوردن تصاویر با وضوح بالاست. این فناوری مثل سامانه فعلی انگشت‌نگاری اف.بی.آی مبتنی بر نرم‌افزار بوده و داده‌ها را برای آژانس یا اداره پلیسی که تجهیزات جمع‌آوری اطلاعات زیست‌سنجی دارد، تامین می‌کند. پلیس با پذیرش داده‌های زیست‌سنجی سامانه جدید و افزودن اثر کف دست به سوابق دهگانه انگشت‌نگاری خود، مخزن عکس‌هایش را نیز گسترش خواهد داد. به اعتقاد کارشناسان، مخزن تصاویر می‌تواند مبنایی برای بازشناسی چهره باشد اما یک شاخص زیست‌سنجی واقعی به شمار نمی‌رود. ولی در مورد شاخص‌هایی مثل جای زخم و سوختگی و خالکوبی‌ها لازم است امکانات جستجو در سراسر کشور فراهم شود. بخشی از این اطلاعات می‌تواند از داخل زندان‌ها تامین شود که به طور فزاینده‌ای در میان مجرمان معمول شده است. در مورد بازشناسی صحیح چهره نمی‌توان به تصاویر به دست آمده حین ارتکاب جرم به عنوان بهترین منبع استناد کرد و لازم است تصاویری با وضوح بالا و زوایای مختلف از مجرمان تهیه شود. طراحان سامانه تشخیص هویت نسل آینده امیدوارند فناوری زیست‌سنجی مثل اسکن چشم که از الگوهای موجود در عنبیه چشم افراد برای تعیین هویت بتواند همسو با سایر شاخص‌های زیست‌سنجی و نیز جستجوهای سازمان‌های دیگر، به منبع مهم و قدرتمندی برای شناسایی مجرمان و مبارزه با جرم و جنایت تبدیل شود. پلیس در مورد دغدغه‌های امنیتی این فناوری نوین معتقد است پایگاه داده انگشت‌نگاری‌اش هرگز هک نشده است و با وجود اضافه شدن انواع جدیدی از داده‌های شناور در میان آژانس‌های مختلف که می‌تواند فرصت‌های جدیدی برای هکرها ایجاد نماید ‌ احتمال کمی برای چنین نفوذهایی وجود دارد.

با راه‌اندازی این سامانه جدید که به نسل آینده تشخیص هویت مشهور شده قرار است گسترش و توسعه چشمگیری در میزان و نوع اطلاعات زیست‌سنجی دریافتی حاصل شود. در آینده نزدیک و طی تنها چند سال آینده مسوولان اجرایی و قانونی در سراسر دنیا قادر می‌شوند به الگوهای عنبیه، داده‌های شکل چهره، جای زخم یا سوختگی و حتی نوع راه رفتن و صحبت کردن افراد برای شناسایی مجرمان و تروریست‌ها استناد کنند. البته منتقدان این شیوه در تشخیص هویت، نگران این مساله هستند که استفاده از دانش زیست‌سنجی سبب شود بدن افراد عملا به کارت‌های ملی تشخیص هویت بدل شود.

استفاده از اسکن‌های عنبیه در فرودگاه‌ها برای تصدیق هویت مسافرانی که از بازرسی‌های اولیه عبور کرده‌اند و کسانی که می‌خواهند بسرعت از طریق خطوط هوایی جابه‌جا شوند، از کاربردهای موثر این فناوری محسوب می‌شود. سازمان‌های امنیت ملی کشورها می‌توانند با استفاده از داده‌های جمع‌آوری شده در زمینه اثر انگشت، اسکن عنبیه و چهره به شناسایی و تعیین هویت مسافران خارجی متوقف شده در مرزها که اغلب به دلیل تخلفات قانونی و جنایی صورت می‌گیرد مهاجران غیرقانونی و قاچاق و متقاضیان روادید بپردازند. از دیگر کاربردهای فناوری زیست‌سنجی در زمینه تشخیص هویت، کاربرد حیاتی و روزافزون آن در مبادی ورودی مراکز حساس است. در حال حاضر در پژوهشگاه فناوری تشخیص هویت دانشگاه ویرجینیا و در نزدیکی تاسیسات زیست‌سنجی اف.بی.آی، محققان در حال کار روی گرفتن تصاویر عنبیه افراد در فواصل حدود 5 متری و تصاویر چهره از فواصلی دورتر در حدود 200 متری هستند. این در حالی است که گرفتن تصاویر ناآشکار و پوشیده چهره و عنبیه نیز که چند سال دیگر از سوی این محققان صورت خواهد گرفت، مورد توجه آژانس‌های دولتی قرار گرفته است. از دیگر کاربردهای جالب توجه و کم‌نظیر این فناوری، شناسایی از راه دور است. مثلا ناوی نظامی ‌را در رویارویی با شناوری بیگانه تصور کنید؛ قبل از هر گونه اقدامی ‌و با استفاده از این فناوری می‌توان تصاویری از مشخصه‌های زیست‌سنجی خدمه ناشناس از راه دور تهیه و با کسب تکلیف از یک پایگاه داده تشخیص هویت، به حضور افراد مظنون یا تروریست پی برد.

به اعتقاد محققان مرکز تحقیقات تشخیص هویت دانشگاه ویرجینیا، هدف درازمدت این فناوری، کاربرد و استفاده فراگیر دانش زیست‌سنجی است. برای مثال مسافری ممکن است از راهروی فرودگاه قدم‌زنان بگذرد و در همین هنگام امکان ضبط تصاویر چهره و عنبیه‌اش بدون آن که حتی از جلوی کیوسکی عبور کرده باشد و به دوربینی نگاه کند، فراهم می‌شود. در مقایسه با سایر سنجش‌های امنیتی، فناوری زیست‌سنجی بسرعت به اولویت نخست راه‌حل‌های امنیتی برای دسترسی کنترل شده بدل می‌شود.

مهریار میرنیا