ارتباطات راه دور ، ماهواره و توسعه

تا اواسط سده پیش ، تفکیک میان مرز فناوری های ارتباطی ، به دلیل کارکردهای ویژه آنها چندان مشکل نبود اما با پیشرفت این فناوری ها و چندگانه شدن آنها عملا تفکیک مرز کاربردی بسیاری از وسایل ارتباطی

کد خبر: ۲۴۲۹۰

، از حاملهای ارتباطی (نظیر تلفن) گرفته تا رسانه های جمعی (همانند رادیو و تلویزیون) به دلیل بهره گیری از صنایع همسان کمی دشوار شده است . امروزه قابلیت های مختلفی از قبیل ارتباطات بی سیم ، خدمات تلفنی ، ارسال و دریافت تصاویر تلویزیونی ، کنفرانس از راه دور (تله کنفرانس) و ارسال اطلاعات مربوط به شرایط آب و هوایی با بهره گیری از ماهواره های ارتباطی امکان پذیر است . از همین رو است که فناوری های فضایی توانایی دارند نقش مهمی در توسعه کشورهای در حال رشد بازی کنند. چنانچه به لحاظ تاریخی ، پرتاب اولین ماهواره از سوی اتحاد جماهیر شوروی سابق را در 1957 نقطه عطفی برای ظهور این گونه فناوری ها در نظر بگیریم ، نیمه دوم قرن بیستم را می توان به 3دوره تقسیم کرد:
دوره اول : دوره جهش تکنولوژیک ، یعنی از اواسط دهه 1950 تا پایان دهه 1960 که این فناوری ها با وجود سرعت پیشرفت ، منافع کاربردی محدودتری نسبت به دوره های بعدی همراه داشته اند.
دوره دوم : دهه 70 و آغاز استفاده عملی و کاربردی از فواید ارتباطات راه دور در طرحهای توسعه .
دوره سوم : اواخر دهه 70 تاکنون که همزمان با شدت یافتن مجدد ضرباهنگ پیشرفت این فناوری ها استفاده بنیانی و کاربردی از آنها در توسعه ملی و منطقه ای گسترش یافته است . در همین دوره نیز نهادهای بین المللی به منظور یافتن راهکار و بهره گیری از ارتباطات راه دور در کاهش فاصله میان کشورهای توسعه یافته و جهان سوم تحقیقاتی را به مرحله اجرا درآوردند. اواخر دهه 70 اتحادیه بین المللی ارتباطات راه دور (ITU) نماینده ویژه سازمان ملل در هماهنگ سازی ارتباطات راه دور بین المللی با همیاری سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) متشکل از کشورهای اروپایی و امریکای شمالی ، تحقیقی را با هدف بررسی نقش ارتباطات راه دور در روند توسعه و پیشرفت با رویکرد ویژه به توسعه مناطق روستایی کشورهای جهان سوم به انجام رساند که نتایج آن در کتابی با عنوان ارتباطات راه دور برای توسعه منتشر شد. مقارن همین تحقیق ، بانک جهانی نیز نتایج تحقیقی را پس از بررسی قریب به 300 گزارش درباره توسعه کشورهای در حال توسعه در قالب کتابی با نام ارتباطات راه دور و توسعه اقتصادی به چاپ رساند. توجه همزمان این 2 نهاد بین المللی به مقوله توسعه و ارتباطات ، سبب همکاری نزدیک تر آنها در اجرا و حمایت از طرحهای توسعه در کشورهای جهان سوم در سالهای بعد شد و به این ترتیب ، نقشی کانونی را در عرصه بین المللی ارتباطات راه دور و توسعه برای آنها رقم زد. در سال 1983 آی .تی .یو هیاتی را با عنوان کمیسیون میت لند ، مامور بررسی راههای توسعه ارتباطات راه دور با تمرکز بیشتر بر مقوله تلفن و شناخت علتهای شکاف موجود میان کشورهای توسعه یافته و در حال رشد در بهره گیری از فناوری ارتباطات راه دور می کند. این هیات که با عنوان هیات مستقل گسترش ارتباطات راه دور در سراسر جهان نیز شناخته شده است ، نتایج خود را در گزارشی با عنوان حلقه گمشده منتشر کرده و طی آن ضمن اشاره به توزیع نابرابر امکانات ارتباطی در سراسر جهان تاکید می کند : ارتباطات راه دور می تواند بازدهی فعالیت های اقتصادی ، بازرگانی ، اداری و اجرایی را افزایش دهد، تاثیر خدمات اجتماعی و اضطراری را بهبود بخشد و منافع اقتصادی ، فرهنگی و اجتماعی ناشی از روند توسعه و پیشرفت را به طور منصفانه تر در سطح جامعه و ملت تقسیم کند... هیچ برنامه توسعه در هیچ کشوری ، متوازن و دارای یکپارچگی لازم نخواهد بود و احتمالا حتی کارساز و موثر نخواهد شد ، مگر این که برای ارتباطات راه دور نقش کافی و درخور قائل شود و به تناسب ، گسترش و بهبود آن را در اولویت قرار دهد. این گزارش در بخش سوم خود کشورهای در حال توسعه را به همکاری بیشتر با سازمان های بین المللی نظیر آی .تی .یو ، یونسکو ، سازمان بین المللی ماهواره های دوربرد ارتباطی (Intelsat) ، سازمان ارتباطات فضایی بین المللی (Inter Sputnic) و سازمان ماهواره بین المللی دریایی (Inmarsat) به منظور کاهش هزینه های مربوط فرامی خواند. درباره نتایج گزارش حلقه گمشده ، انتقادات مختلفی مطرح شده است که شاید مهمترین آنها عدم توجه کافی تهیه کنندگان گزارش به نیازهای ملی جوامع در حال توسعه و نیز لزوم ایجاد زیرساخت مناسب برای فناوری های ارتباطی بویژه ماهواره در این جوامع است . با آن که کاربرد فناوری فضایی عنصری مهم در توسعه کشورها به شمار می رود، فقدان زیرساخت های لازم آن موجب محدود شدن اثرگذاری همه جانبه این قبیل فناوری ها در رشد و توسعه ملی می شود.