از بندر اقیانوسی چابهار تا مرز میلک؛ ضرورت تکمیل کریدور ریلی سیستان و بلوچستان

به گزارش خبرنگار جام جم آنلاین سیستان و بلوچستان 

سیستان و بلوچستان به‌واسطه دسترسی به آب‌های آزاد دریای عمان، برخورداری از بندر راهبردی چابهار و همجواری با کشورهای افغانستان و پاکستان، از موقعیتی ویژه در تجارت و ترانزیت منطقه‌ای برخوردار است. با این حال، موقعیت جغرافیایی به‌تنهایی نمی‌تواند زمینه‌ساز توسعه پایدار باشد؛ بلکه بهره‌گیری از این مزیت، نیازمند زیرساخت‌های کارآمد حمل‌ونقل، شبکه‌های ارتباطی و برنامه‌ریزی اقتصادی منسجم است.

در این میان، توسعه خطوط ریلی از جمله زیرساخت‌هایی است که می‌تواند با کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، افزایش ظرفیت جابه‌جایی کالا و تسهیل ارتباط میان مراکز تولیدی و بازارهای مصرف، نقش مؤثری در تقویت اقتصاد استان ایفا کند.

راه‌آهن چابهار ـ زاهدان یکی از طرح‌های مهم زیرساختی کشور برای اتصال بندر چابهار به شبکه ریلی سراسری است؛ پروژه‌ای که با هدف تقویت ظرفیت‌های ترانزیتی جنوب شرق ایران و فراهم کردن امکان انتقال کالا از سواحل مکران به سایر مناطق کشور دنبال می‌شود.

بخشی از این مسیر، از جمله خط زاهدان ـ خاش، پیش‌تر به بهره‌برداری رسیده و ادامه مسیر به سمت ایرانشهر و چابهار نیز در سال‌های گذشته با اقدامات اجرایی همراه بوده است.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، ریل‌گذاری مسیر چابهار ـ زاهدان به پایان رسیده و تکمیل تجهیزات فنی، ایستگاه‌ها و رفع نواقص باقی‌مانده در دستور کار قرار دارد. پیش‌بینی بهره‌برداری از این پروژه تا پایان سال ۱۴۰۵، اهمیت پیگیری مراحل نهایی و فراهم‌سازی الزامات بهره‌برداری را دوچندان می‌کند.

اتصال بندر چابهار به شبکه ریلی کشور می‌تواند ظرفیت‌های این بندر را در جابه‌جایی کالا افزایش دهد و زمینه توسعه خدمات لجستیکی و حمل‌ونقل ترکیبی را فراهم سازد؛ ظرفیتی که در صورت برنامه‌ریزی مناسب، امکان بهره‌گیری بیشتر از موقعیت راهبردی سواحل مکران را به همراه خواهد داشت.

زاهدان ـ زابل ـ میلک؛ حلقه مکمل توسعه ریلی منطقه سیستان

در کنار تکمیل راه‌آهن چابهار ـ زاهدان، مسیر زاهدان ـ زابل ـ میلک نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ طرحی که می‌تواند منطقه سیستان را به شبکه ریلی کشور متصل کند و زمینه توسعه ارتباطات تجاری با افغانستان از طریق مرز میلک را فراهم سازد.

پایانه مرزی میلک در شهرستان هیرمند، یکی از گذرگاه‌های مهم تجاری سیستان و بلوچستان به شمار می‌رود که از طریق آن مبادلات کالا میان ایران و افغانستان انجام می‌شود. نزدیکی این مرز به شهر زرنج افغانستان، اهمیت آن را در توسعه تجارت و ترانزیت شرق کشور افزایش داده است.

اتصال ریلی زابل به زاهدان و امتداد مسیر تا مرز میلک، در صورت اجرا و بهره‌برداری، می‌تواند ظرفیت انتقال کالا را افزایش دهد، هزینه‌های لجستیکی را کاهش دهد و زمینه شکل‌گیری مراکز انبارداری، بارگیری و خدمات حمل‌ونقل را در منطقه سیستان فراهم کند.

این مسیر همچنین می‌تواند دسترسی تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی منطقه به بازارهای داخلی و خارجی را بهبود بخشد و با تقویت زیرساخت‌های تجاری، زمینه افزایش فعالیت‌های اقتصادی در شمال استان را فراهم سازد.

از بندر اقیانوسی تا مرز افغانستان؛ ضرورت شکل‌گیری شبکه‌ای یکپارچه

راه‌آهن چابهار ـ زاهدان و مسیر زاهدان ـ زابل ـ میلک، دو پروژه مستقل اما مکمل در چشم‌انداز توسعه حمل‌ونقل شرق کشور هستند.

مسیر نخست، بندر چابهار را به شبکه ریلی کشور متصل می‌کند و مسیر دوم قرار است دسترسی منطقه سیستان به این شبکه را گسترش دهد و امکان ارتباط ریلی با مرز میلک را فراهم سازد.

تکمیل این دو پروژه می‌تواند زمینه شکل‌گیری شبکه‌ای از ارتباطات ریلی را فراهم کند که در آن بندر چابهار، زاهدان، زابل و مرز میلک در زنجیره‌ای از فعالیت‌های حمل‌ونقلی و تجاری به یکدیگر پیوند بخورند.

با این حال، تحقق چنین چشم‌اندازی به تکمیل خطوط ریلی محدود نمی‌شود؛ بلکه ظرفیت ایستگاه‌ها، امکانات بارگیری و تخلیه، اتصال به مراکز تولیدی، تأمین ناوگان، خدمات گمرکی و امکان جابه‌جایی مستمر کالا نیز باید متناسب با ظرفیت شبکه توسعه یابد.

در غیر این صورت، حتی تکمیل خطوط ریلی نیز نمی‌تواند به‌تنهایی همه ظرفیت‌های پیش‌بینی‌شده در حوزه ترانزیت و تجارت را بالفعل کند.

ظرفیت‌های اقتصادی؛ از معادن تا کشاورزی و تجارت مرزی

توسعه شبکه ریلی سیستان و بلوچستان تنها به ترانزیت بین‌المللی محدود نیست؛ بلکه این استان در حوزه‌های معدنی، کشاورزی، شیلات، صنایع تبدیلی و تجارت مرزی نیز از ظرفیت‌هایی برخوردار است که بهره‌گیری از آنها به زیرساخت‌های حمل‌ونقل کارآمد وابسته است.

در بخش معدن، امکان جابه‌جایی اقتصادی‌تر مواد معدنی و محصولات فرآوری‌شده در حجم بالا می‌تواند مزیت قابل توجهی برای فعالیت‌های تولیدی و صنعتی ایجاد کند.

در حوزه کشاورزی و شیلات نیز دسترسی بهتر به بازارهای مصرف، توسعه مراکز نگهداری و سردخانه‌ای و کاهش هزینه‌های انتقال محصولات، می‌تواند به افزایش رقابت‌پذیری تولیدکنندگان کمک کند.

همچنین توسعه مراکز لجستیکی و خدمات مرتبط با حمل‌ونقل، فرصت‌هایی برای اشتغال در بخش‌های انبارداری، تعمیر و نگهداری، بارگیری، ذخیره‌سازی و خدمات گمرکی ایجاد می‌کند.

در این میان، بهره‌گیری از نیروی انسانی بومی و مشارکت فعال کسب‌وکارهای محلی در زنجیره خدمات ریلی، از موضوعاتی است که باید در برنامه‌ریزی‌های اقتصادی مورد توجه قرار گیرد.

اعتبار و زمان‌بندی؛ معیار عبور از وعده به اجرا

یکی از مسائل اساسی در اجرای پروژه‌های بزرگ زیرساختی، فاصله میان اعلام برنامه‌ها و تحقق عملی آنهاست.

تجربه اجرای راه‌آهن چابهار ـ زاهدان نشان می‌دهد که اهمیت راهبردی یک پروژه، به‌تنهایی تضمین‌کننده تکمیل به‌موقع آن نیست؛ بلکه تأمین منابع مالی، استمرار عملیات اجرایی، مدیریت پروژه و نظارت دقیق بر پیشرفت کار، نقش تعیین‌کننده‌ای در تحقق اهداف دارد.

از همین رو، در کنار پیگیری مقدمات اجرای راه‌آهن زاهدان ـ زابل ـ میلک، ضروری است وضعیت مطالعات، مجوزهای قانونی، منابع مالی، زمان‌بندی اجرا و مراحل پیشرفت پروژه به‌صورت شفاف مشخص شود.

همچنین لازم است برنامه‌ریزی برای بهره‌برداری اقتصادی از این مسیر، همزمان با مراحل اجرایی دنبال شود تا پس از تکمیل زیرساخت، زمینه استفاده مؤثر از ظرفیت آن فراهم باشد.

توسعه ریلی؛ فرصتی برای تقویت جایگاه اقتصادی سیستان و بلوچستان

توسعه شبکه ریلی شرق کشور می‌تواند فرصتی مهم برای تقویت جایگاه اقتصادی سیستان و بلوچستان در تجارت و ترانزیت منطقه‌ای باشد؛ فرصتی که تحقق آن به تکمیل زیرساخت‌ها، پیوند میان مسیرهای ریلی و برنامه‌ریزی برای بهره‌برداری اقتصادی وابسته است.

اتصال بندر چابهار به شبکه ریلی کشور و گسترش این شبکه به منطقه سیستان و مرز میلک، در صورت اجرای هماهنگ و تأمین الزامات لازم، می‌تواند زمینه کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، افزایش ظرفیت تجارت مرزی، توسعه فعالیت‌های تولیدی و ایجاد فرصت‌های اشتغال را فراهم کند.

اکنون انتظار می‌رود با توجه به اهمیت راهبردی این پروژه‌ها، روند اجرای آنها با تأمین اعتبار، زمان‌بندی روشن و نظارت مستمر دنبال شود تا ظرفیت‌های جغرافیایی و اقتصادی سیستان و بلوچستان، بیش از گذشته در خدمت توسعه ملی و منطقه‌ای قرار گیرد.