در گفت‌و‌گو با جام‌جم آنلاین عنوان شد
جام‌جم آنلاین: در هفته‌های گذشته، وقوع سیلاب در استان‌هایی مانند آذربایجان غربی و گلستان و همچنین گزارش سیلاب در کشور همسایه، ترکیه، بار دیگر اهمیت آمادگی در برابر مخاطرات جوی را یادآوری کرد. با این حال، آیا افزایش بارش‌ها در پاییز به معنای تداوم بارندگی‌های شدید تا پایان زمستان است؟ آیا النینو می‌تواند به‌تنهایی نشانه‌ای از وقوع سیلاب در مناطق مختلف کشور باشد؟ پاسخ این پرسش‌ها را باید در پیش‌بینی‌های رسمی هواشناسی و تفاوت میان بارش‌های فصلی و مخاطرات کوتاه‌مدت جست‌و‌جو کرد.
پیش‌بینی‌های فعلی نشان می‌دهد بارش‌های آبان‌ماه در بخش‌هایی از کشور، به‌ویژه نیمه غربی، می‌تواند در محدوده نرمال یا بیش از آن باشد؛ اما برای آذرماه و زمستان، بارش بیش از نرمال در مقیاس کشور پیش‌بینی نشده است. این موضوع به معنای منتفی بودن بارندگی‌های شدید یا سیلاب‌های محلی نیست، بلکه نشان می‌دهد نمی‌توان از پیش‌بینی بارش یک فصل، وقوع سیل در زمان و مکان مشخصی را نتیجه گرفت.
در این رابطه با صادق ضیائیان، رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوای سازمان هواشناسی، گفت‌و‌گو کرده‌ایم. او ضمن تشریح وضعیت بارش‌های ثبت‌شده در مهرماه و پیش‌بینی ماه‌های آینده، درباره برداشت‌های نادرست از مفهوم بارش بیش از نرمال و امکان پیش‌بینی سیلاب توضیح می‌دهد.
بارش بیشتر در نیمه‌غربی
بررسی میزان بارش‌های ثبت‌شده تا پایان مهرماه نشان می‌دهد بخش عمده‌ای از کشور بارندگی‌هایی در محدوده میانگین بلندمدت دریافت کرده است. در مقابل، نوار شمالی و بخش‌هایی از شمال غرب کشور بارش‌های بیش از نرمال را تجربه کرده‌اند. این تفاوت منطقه‌ای اهمیت توجه به آمار‌های دقیق هواشناسی را نشان می‌دهد؛ چراکه میزان بارش نرمال در استان‌های مختلف یکسان نیست و حتی چند میلی‌متر بارندگی در مناطق خشک ممکن است از نظر آماری بیش از میانگین بلندمدت محسوب شود.
ضیائیان در این باره می‌گوید: در موضوع النینو و افزایش بارش‌ها، دو مسئله را باید از یکدیگر تفکیک کرد؛ نخست پیش‌بینی‌های رسمی سازمان هواشناسی و دوم مطالبی که برخی شبکه‌های اجتماعی با بزرگ‌نمایی این پدیده منتشر کردند. در بعضی از این مطالب، با استفاده از عبارت‌های غیرعلمی، تصویری هراس‌آور از النینو ارائه شد که مورد تأیید سازمان هواشناسی نبود.
او ادامه می‌دهد: پیش‌بینی ما این بود که بارش‌های مهرماه در اغلب مناطق کشور در محدوده نرمال و در برخی مناطق بیش از نرمال باشد که همین اتفاق هم رخ داد. تا ۳۰ مهرماه، استان‌هایی مانند گیلان، مازندران، گلستان، خراسان شمالی، آذربایجان غربی و شرقی، اردبیل، زنجان و کردستان بارش‌های بیش از نرمال داشتند و در اغلب نقاط دیگر کشور، بارش‌ها در محدوده میانگین بلندمدت قرار گرفت.
رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا درباره وضعیت بارش‌های آبان‌ماه نیز می‌گوید: انتظار داریم در اغلب مناطق کشور بارش‌ها در محدوده نرمال یا کمی بیش از آن باشد. در این میان، استان‌های واقع در نیمه غربی کشور شرایط مناسب‌تری از نظر دریافت بارش خواهند داشت. البته میزان بارش نرمال در استان‌های مختلف متفاوت است و باید مجموع بارندگی ماهانه را با میانگین بلندمدت همان منطقه مقایسه کرد.
به گفته او، در برخی مناطق مرکزی و شرقی کشور، میانگین بارش مهرماه حدود یک میلی‌متر است؛ بنابراین، بیش از نرمال بودن بارش لزوما به معنای ثبت اعداد بزرگ یا بارندگی‌های سیل‌آسا نیست. در مقابل، میانگین بارش آبان‌ماه در برخی استان‌ها به بیش از ۴۰ تا ۵۰ میلی‌متر می‌رسد. به همین دلیل، تفسیر پیش‌بینی‌های بارش بدون توجه به شرایط اقلیمی هر منطقه می‌تواند تصویری نادرست از وضعیت پیش رو ایجاد کند.
النینو و احتمال سیلاب
افزایش بارش‌ها و وقوع سیلاب دو موضوع مرتبط، اما متفاوت‌اند. پیش‌بینی‌های فصلی، چشم‌اندازی کلی از وضعیت بارندگی در یک بازه زمانی ارائه می‌کنند؛ اما برای پیش‌بینی سیلاب باید شدت و مدت بارندگی، شرایط جوی و وضعیت منطقه در فاصله نزدیک به وقوع مخاطره بررسی شود. به همین دلیل، پیش‌بینی بارش بیش از نرمال در یک استان را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه وقوع سیلاب در آن منطقه دانست.
ضیائیان با تأکید بر ضرورت تفکیک این دو موضوع می‌گوید: سیل مسئله‌ای جداگانه است و نمی‌توان وقوع آن را از چند ماه قبل پیش‌بینی کرد. هشدار‌های سیل معمولا یک تا سه روز پیش از وقوع مخاطره صادر می‌شوند. این محدودیت مختص ایران نیست و در سایر نقاط دنیا نیز پیش‌بینی دقیق سیلاب از چند ماه قبل امکان‌پذیر نیست.
او با اشاره به سیلاب‌های رخ‌داده در مهرماه می‌افزاید: طی یک ماه گذشته، سیلاب‌های متعددی در کشور داشتیم؛ از جمله در سلماس استان آذربایجان غربی و استان گلستان که متأسفانه برخی از این حوادث خسارت‌هایی نیز به همراه داشتند. با وجود این، وقوع سیلاب در برخی مناطق به معنای آن نیست که پیش‌بینی‌های فصلی از وقوع سیلاب در سراسر کشور خبر داده باشند.
بنابراین، آنچه در پیش‌بینی‌های هواشناسی درباره بارش بیش از نرمال مطرح می‌شود، به میزان بارندگی در مقایسه با میانگین بلندمدت اشاره دارد، نه شدت همه بارش‌ها یا احتمال قطعی وقوع سیل. از این رو، ارزیابی خطر باید بر اساس هشدار‌های کوتاه‌مدت و اطلاعات مربوط به هر منطقه انجام شود.
در همین زمینه بخوانید:
زمستان نرمال پیش‌بینی می‌شود
برخلاف برخی برداشت‌ها درباره تداوم بارش‌های بیش از نرمال تا پایان زمستان، پیش‌بینی‌های فعلی سازمان هواشناسی چنین روندی را برای کل کشور نشان نمی‌دهد. برآورد‌ها حاکی از آن است که بارش‌های آذرماه عمدتا در محدوده نرمال قرار می‌گیرد و برای فصل زمستان نیز بارش بیش از نرمال در مقیاس کشور پیش‌بینی نشده است. البته این شرایط در تمام استان‌ها یکسان نخواهد بود و در برخی مناطق احتمال بارش کمتر از نرمال نیز وجود دارد.
ضیائیان با اشاره به چشم‌انداز بارش‌های ماه‌های آینده می‌گوید: برای زمستان، بارش بیش از نرمالی را در کشور پیش‌بینی نکرده‌ایم و انتظار داریم بارندگی‌ها عمدتا در محدوده نرمال باشد. حتی در برخی نقاط نیز احتمال بارش کمتر از نرمال وجود دارد.
او درباره وضعیت سامانه‌های بارشی در روزهای آینده نیز توضیح می‌دهد: یک سامانه بارشی روز پنجشنبه از شمال غرب وارد کشور می‌شود. در این روز، بیشتر استان‌های واقع در نیمه غربی کشور شاهد بارش خواهند بود؛ هرچند شدت بارندگی در مناطق مختلف متفاوت است. بارش‌های قابل توجهی برای شمال استان آذربایجان شرقی، استان اردبیل، بخش‌هایی از گیلان و ارتفاعات چهارمحال‌وبختیاری پیش‌بینی می‌شود و در سایر استان‌های نیمه غربی نیز بارش‌های پراکنده رخ خواهد داد.
به گفته رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا، فعالیت این سامانه تا روز شنبه ادامه دارد و پس از آن نیز سامانه دیگری در روزهای دوشنبه و سه‌شنبه برخی استان‌های نیمه شمالی کشور را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
ضیائیان در پایان بر ضرورت پیگیری پیش‌بینی‌ها و هشدار‌های رسمی هواشناسی تأکید می‌کند. بر این اساس، اگرچه بارش‌های پاییزی در برخی مناطق بیش از میانگین بلندمدت خواهد بود، نمی‌توان صرفا با استناد به پدیده النینو از وقوع سیلاب‌های گسترده در ماه‌های آینده سخن گفت. آنچه برای مردم اهمیت دارد، توجه به هشدار‌های معتبر و به‌روز هواشناسی و پرهیز از یکسان دانستن بارش بیش از نرمال با وقوع قطعی سیلاب است.
همراه با رضا فیاضی، بازیگر خاطرهساز تلویزیون
در گفت‌و‌گو با جام‌جم آنلاین مطرح شد
درخشان: قرمزها در هماهنگی بین خطوط سهگانه مشکل دارند
