ضعف در تکنیک و ارتباط موثر

همزمان با مراسم سرورانگیز و وحدتبخش حج، شاهد پخش سریال نمایشی «ابراهیم خلیلالله» از شبکه 2 سیما هستیم.

کد خبر: ۱۵۶۷۹۴

این سریال که چندی پیش، اکران آن را روی پردههای سینما شاهد بودیم، هماینک از قاب تلویزیون جلوهگری میکند و میکوشد به ترسیم هنرمندانه و آگاهیبخش از چهره یکی از بزرگترین مبشران توحید و رسولان الهی بپردازد.
سیما که از همان آغاز پیروزی انقلاب اسلامی، توجه به مضامین دینی را یکی از محورهای برنامهسازی در همه حوزههای تولیدی ازجمله نمایش قرار داده، در سالهای اخیر به ساخت مجموعههای داستانی درباره حوادث سرنوشتساز و مهم مذهبی و پیشوایان و الگوهای برجسته دینی، شتاب افزونتری بخشیده است.
پرداختن به مسائل و موضوعات دینی با همه اهمیت و ضرورتهایش، حساسیت و سختیهای خاص خود را دارد. اختلاف نظرات و تعصبهایی که درباره اعتقادها و شخصیتهای دینی، به چشم میخورد، محدودیتهایی را در نحوه پرداخت آنها به وجود میآورد.
پردازش رویدادها و آن هم در موقعیت حضرت ابراهیم (ع)، نیازمند امکانات و توانمندیهایی است که باید مورد توجه بسیار مدیران و برنامهسازان قرار گیرد. اهمیت این نکته از آن روست که هماینک ناظر پخش تولیداتی در سینمای جهانیم که مضامین معناگرایانه یا متافیزیکیشان را با امکانات و تجهیزات پیچیده و فنی امروزین آمیختهاند و از این رهگذر، به خلق صحنههایی مبادرت ورزیدهاند که بسیار تاثیرگذارند.
با در نظر گرفتن آن که مخاطبان، این صحنهها و فضاها را تجربه کردهاند، پرواضح است که هنگام تولیدات داخلی، هر گونه ضعف احتمالی در ایجاد چنین جلوههایی تا چه اندازه از جذابیت اثر از نظر محتوایی و تکنیکی خواهد کاست.
طرح این نکته از زاویهای دیگر درباره فیلمنامه نیز اهمیت شایانی دارد. میدانیم نمایاندن سوژهای مستند، زمانی که قالبی نمایشی به خود میگیرد، نیازمند بهره گرفتن از تخیل است. در این میان، بیان نمایشی موضوعهای مهم و بزرگی نظیر حضرت ابراهیم (ع) که با هالهای از قداست نیز همراهند، فیلمنامهنویس و کارگردان را ملزم میکند تا فاصله بین واقعیت و خیال را به گونهای سامان دهند که هم از نظر تاریخی، قابل پذیرش باشند و هم از جهت دراماتیکی.
نظری اجمالی به قسمتهای گوناگون پخش شده «ابراهیم خلیلالله» ما را به این نتیجه خواهد رساند که این سریال، از هر دو جهت نمایشی و تکنیکی (استفاده از جلوههای ویژه) با کاستیهایی مواجه است، مجموعه این ضعفها، زمینهای را فراهم کرده که مخاطب نتواند با موضوع و داستان آن، ارتباطی عمیق و موثر پیدا کند.
نویسنده برای بیان روایتش فقط به چینش رویدادها براساس سخنان وحی و واقعیتهای تاریخ، اکتفا کرده است. در این میان، تخیل و عناصر نمایشی فیلمنامهنویسی، رنگی از خود نشان نمیدهد. بر این اساس، به نظر میآید طرح حوادث و وقایع از نگاه یکی از شخصیتهای فرعی بهگونهای مطلوبتر، میتوانست روی ابعاد نمایشی آن، جذابیت و اثرگذاری افزونتری، بگذارد «ابراهیم خلیلالله» وقایع مربوط به معجزاتی که حضرتش به مدد و حمایت پروردگار انجام میدهد، بهگونهای نمایش داده که تاثیرگذاری بایسته را ندارد. به عنوان مثال میتوان به صحنه در آتش افکندن حضرت ابراهیم (ع) به دستور نمرود، اشاره کرد که کارگردان و فیلمنامهنویس سریع و سطحی (از نظر محتوایی و جلوههای بصری) از آن گذشتهاند و یا رفتن پشه به داخل بینی نمرود پس از هماوردطلبی با خداوند نیز از نظر ابعاد و زوایایی که یاد کردیم، چندان غنی و اثرگذار جلوه نکرده است.
افزون بر آنچه اشاره شد، طرح نمایشی با موضوع وحوادث مهم دینی، از جهت نوع نگاه به آن نیز نیازمند خلاقیت بیشتری است. این نوآوری، از آنرو بیشتر اهمیت مییابد که مخاطبان بارها و بارها قصه و روایتهای آنها را دستکم در محدوده چاپ وکلام، مطالعه کرده یا شنیدهاند به همین دلیل است که نمایاندن آنها بهگونهای که بتواند جذابیت بیشتری را برای ایشان به ارمغان آورد، سعی وسیعتری را میطلبد.
نگاه به موضوع از منظری دیگر و به روزتر، یکی از آن تمهیداتی است که میتواند به ایجاد چنین رویکردی، کمک شایانی کند.
واقعیت این است که ارزشها و تعالیم و وقایع تاریخ و دینی آن هنگام اثرگذاری عمیقتری خواهد داشت که در پیوند با اتفاقات روز و نیازها و مشکلات مخاطب مطرح میشود. به سخنی دیگر، در صورتی که طرح این مسائل به صورتی مجرد و در همان چارچوب زمانی خود، منعکس شود، نخواهد توانست حامل پیامها و ثمرات مطلوب و راهگشایی باشد.