گزارش تحقیقی درباره سازوکار هماهنگی میان تلاش‌های رسمی و مردمی در زیارت اربعین

در پس این صحنه که خودجوش و بی‌برنامه به‌نظر می‌رسد، شبکه‌ای پیچیده از هماهنگی میان نهادهای دولتی و تلاش‌های مردمی نهفته است که در کنار هم، شبکه خدماتی گسترده‌ای را شکل داده‌اند که جدا کردن رشته‌های آن دشوار است.  

 

سلول اطلاع‌رسانی امنیتی اعلام کرد بیش از ۴,۸۸۷,۶۶۰ زائر خارجی برای برگزاری مراسم اربعین امام حسین(ع) وارد عراق شده‌اند، در حالی که نخست‌وزیر عراق تاکید کرد شمار کل زائران_ از جمله عراقی‌ها_ از ۲۰میلیون نفر فراتر رفته است. همزمان، سازمان جهانی بهداشت زیارت اربعین را یکی از بزرگ‌ترین اجتماعات سالانه بشری در جهان توصیف کرد؛ طبقه‌بندی بین‌المللی‌ای که به این رویداد بعدی فراتر از توصیف محلی می‌بخشد و آن را در ردیف بزرگ‌ترین رویدادهای جمعی جهان از نظر حجم جمعیت و چالش‌های لجستیکی و بهداشتی همراه آن قرار می‌دهد. این حجم عظیم جمعیت پرسشی بنیادین را پیش می‌کشد: چگونه می‌توان جابه‌جایی 20میلیون انسان را در فضایی جغرافیایی محدود مدیریت کرد بدون آن‌که نظام لجستیکی فرو بپاشد؟  

 

نخستین پاسخ در طرح موسوم به «تفویج معکوس» (بازگردانی زائران) نهفته است که وزارت حمل ‌و نقل با هماهنگی نهادهای امنیتی آن را اجرا کرد. بنا‌بر اعلام مدیر رسانه و ارتباطات دولتی این وزارتخانه، بیش از ۶۰هزار خودرو در این طرح مشارکت داشتند شامل بیش از ۱۰هزار خودروی دولتی یا اجاره‌ای، حدود هزار خودرو متعلق به خود وزارتخانه و بیش از ۵۰هزار خودرو که بخش خصوصی تامین کرد. همچنین ۱۲قطار در دو مسیر کربلا_بغداد و کربلا_بصره فعال بودند، با ۲۰سفر روزانه که امکان افزایش آن نیز وجود داشت.  

فرمانده سلول اطلاع‌رسانی امنیتی (سرلشکر سعد معن) ساختار سازمانی این طرح را تشریح کرد و گفت این طرح بر پایه تشکیل یک کمیته عالی امنیتی و کمیته‌ای خدماتی، در کنار کمیته‌ای تخصصی برای حمل ‌و نقل و تفویج معکوس به ریاست رئیس سازمان حج و عمره (شیخ سامی مسعودی) شکل گرفته است. او تاکید کرد که نخست‌وزیر شخصا تمام جزئیات زیارت را پیگیری کرده و به تامین ملزومات موفقیت آن اهتمام داشته است. براساس گزارش او، ۲۴۰۰اتوبوس به‌صورت شبانه‌روزی برای انتقال زائران از داخل کربلا به خارج آن، از طریق محورهای شمالی، شرقی و جنوبی به‌صورت کاملا رایگان فعالیت کردند به‌همراه ۱۲۰۰خودرو متعلق به وزارتخانه‌های مختلف. 

معن به وجود برخی ازدحامات ناشی از تراکم بالای زائران و همزمانی حرکت آنها با خودروهای بخش خصوصی اذعان کرد و اظهار داشت که شاخص‌های امسال در مقایسه با سال‌های گذشته بهبود قابل‌توجهی نشان می‌دهد و کمیته ناظر تا خروج آخرین زائر از کربلا به‌سوی استان، مرز یا فرودگاه خود، به‌کار خود ادامه خواهد داد. 

نکته قابل ‌توجه در این طرح، دستیابی به روانی بی‌سابقه ترافیک در مقایسه با سال‌های قبل بود؛ سال‌هایی که معمولا از 17صفر شاهد گرفتاری‌ها و موانع بودند. این بهبود به انعطاف طرح امنیتی نسبت داده می‌شود که بر ورود خودروهای حمل ‌و نقل جمعی و ممنوعیت خودروهای کوچک تمرکز داشت، در کنار گسترش میدان‌های توقف در ورودی‌ها و داخل شهر. 

 

نظارت تنها به وزارت حمل ‌و نقل محدود نبود. نخست‌وزیر عراق شخصا جلسه ویژه‌ای برای پیگیری روند اجرای طرح برگزار کرد و دستور داد روند تفویج معکوس تا رسیدن ایمن آخرین زائر به خانه‌اش ادامه یابد و از هم‌اکنون برنامه‌ریزی برای زیارت سال آینده آغاز شود. او همچنین به‌عنوان فرمانده کل نیروهای مسلح، از یگان‌های امنیتی مشارکت‌کننده قدردانی کرد و عملکرد آنها را با وجود شرایط سخت آب‌وهوایی ستود. در سطح مرزی نیز رئیس سازمان گذرگاه‌های مرزی، آمادگی این گذرگاه‌ها برای تکمیل روند تفویج معکوس را تایید کرد. 

در میدان عمل، «الحشد الشعبی» یکی از بازوهای اجرایی برجسته این هماهنگی امنیتی بود. معاون رئیس ستاد این نهاد در امور عملیات (یاسر حسین العیساوی) از استقرار بیش از ۵۴هزار نیرو در قالب ۷۰گردان برای تامین امنیت زیارت در استان‌های مختلف خبر داد، در کنار افتتاح سه مقر کنترلی در استان‌های فرات میانه، در چارچوب طرحی مبتنی بر هفت محور.