پایان یک مسیر؛ زمان بازنگری در تیم ملی فوتبال ایران

مرتضی فنونی زاده - کارشناس فوتبال 
حذف تیم ملی فوتبال ایران از رقابت‌های جام جهانی، بار دیگر ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت فنی و برنامه‌ریزی این تیم را آشکار کرد. هرچند برخی اعضای کادر فنی پس از پایان مسابقات، شرایط روحی بازیکنان، دوری از خانواده یا سختی‌های سفر را از عوامل مؤثر بر عملکرد تیم عنوان کردند، اما چنین دلایلی نمی‌تواند توجیه‌کننده نتایج ضعیف تیم ملی باشد.
بخش قابل توجهی از بازیکنان نزدیک به یک ماه و نیم از خانواده‌های خود دور بودند، اما این شرایط تنها مختص تیم ملی ایران نبود و تمامی تیم‌های حاضر در چنین تورنمنت بزرگی با محدودیت‌های مشابه مواجه بودند. در فوتبال حرفه‌ای، این مسائل بخشی از واقعیت مسابقات بین‌المللی است و نمی‌توان آن را به عنوان عامل اصلی ناکامی مطرح کرد.
از منظر فنی نیز تیم ملی در هر سه مسابقه با مشکلات جدی روبه‌رو بود. مالکیت توپ عمدتاً در اختیار حریفان قرار داشت و تیم ایران برنامه مشخصی برای بازی‌سازی از خط دفاع، حفظ توپ و خلق موقعیت نداشت. ارسال توپ‌های بلند، اتکا به ضربات ایستگاهی و امید بستن به اشتباهات فردی حریف، بیش از هر چیز در سبک بازی تیم دیده می‌شد؛ تاکتیک‌هایی که در فوتبال روز جهان دیگر پاسخگوی رقابت در بالاترین سطح نیست.
ساختار دفاعی تیم نیز که سال‌ها بر پایه احتیاط و دفاع فشرده شکل گرفته بود، در این رقابت‌ها کارایی لازم را نداشت. حتی استفاده از آرایش پنج‌دفاعه نیز نتوانست مانع دریافت گل شود و نشان داد که فوتبال مدرن نیازمند برنامه‌ای فراتر از دفاع صرف است.
یکی دیگر از نکات قابل تأمل، ترکیب تیم ملی بود. در حالی که بسیاری از بازیکنان جوان و شایسته فرصت حضور در این مسابقات را پیدا نکردند، همچنان به تعدادی از بازیکنان باتجربه اعتماد شد؛ تصمیمی که نه‌تنها کمکی به نتایج تیم نکرد، بلکه روند جوان‌گرایی را نیز به تعویق انداخت. تجربه تیم‌های موفق نشان می‌دهد که نوسازی ترکیب و اعتماد به نسل جدید، لازمه موفقیت در رقابت‌های آینده است.
اظهارات برخی اعضای کادر فنی پس از مسابقات نیز بیش از آنکه به تحلیل فنی بپردازد، رنگ و بوی توجیه داشت. در حالی که انتظار می‌رفت دلایل فنی ناکامی تیم تشریح شود، موضوعاتی مانند شرایط سفر، برنامه مسابقات یا سایر عوامل بیرونی مطرح شد؛ مسائلی که برای همه تیم‌های حاضر در جام جهانی کم‌وبیش یکسان بود.
باید پذیرفت که فوتبال ایران برای بازگشت به مسیر موفقیت، بیش از هر زمان دیگری به تحول نیاز دارد؛ تحولی که از نیمکت آغاز می‌شود و تا شیوه انتخاب بازیکنان، تاکتیک‌های تیمی و اعتماد به نسل جوان ادامه پیدا می‌کند. ادامه مسیر با همان تفکرات گذشته، بعید است نتیجه‌ای متفاوت برای فوتبال ایران به همراه داشته باشد.