قنات دولت‌آباد باید به عنوان بخشی از چرخه زیستی باغ جهانی یزد احیا و ثبت شود

مدیر پایگاه میراث جهانی قنات و باغ های ایرانی گفت: باغ دولت‌آباد تنها به بادگیر و معماری آن محدود نمی‌شود، بلکه قنات، سنت‌های مدیریتی، موقوفات، زمین‌های کشاورزی و میراث ناملموس پیرامون آن، مجموعه‌ای واحد را شکل می‌دهند که نیازمند مدیریت یکپارچه و احیای دوباره است.

کد خبر: ۱۵۵۳۹۸۴

به گزارش خبرنگار جام جم آنلاین یزد، ساشار ریاحی‌مقدم در نشست تخصصی بررسی قنات دولت‌آباد، با قدردانی از برگزارکنندگان این نشست، اظهار کرد: باغ دولت‌آباد را باید فراتر از یک بنای تاریخی یا مجموعه‌ای معماری دید و از منظر یک «چرخه زیستی» به آن نگاه کرد؛ چرخه‌ای که قنات، باغ، سنت‌های اجتماعی، وقف، کشاورزی و حیات فرهنگی در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کنند.

مدیر پایگاه میراث جهانی قنات و باغ های ایرانی با اشاره به جایگاه باغ ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو افزود: در اغلب پژوهش‌ها، باغ ایرانی بر سه مؤلفه اصلی آب، گیاه و معماری استوار است و این سه عنصر در یک نظم هماهنگ، مفهوم باغ ایرانی را شکل می‌دهند. در این میان، اگر منبع آب وجود نداشته باشد، نه باغی باقی می‌ماند، نه پوشش گیاهی و نه حتی معماری کارکرد واقعی خود را حفظ خواهد کرد.

وی تصریح کرد: قنات دولت‌آباد بخش جدایی‌ناپذیر باغ دولت‌آباد است و نمی‌توان این دو را مستقل از یکدیگر بررسی کرد. همان‌گونه که سنت وقف، نظام مدیریت تاریخی و زمین‌های وابسته به باغ نیز بخشی از هویت این میراث جهانی محسوب می‌شوند.

ریاحی‌مقدم با بیان اینکه در سال‌های گذشته شناخت کاملی از باغ دولت‌آباد وجود نداشته است، گفت: متأسفانه بیشتر تمرکزها بر عناصری همچون بادگیر یا حوض باغ بوده، در حالی که شخصیت واقعی باغ دولت‌آباد در پیوند میان قنات، باغ، زمین‌های کشاورزی، سنت‌ها و نظام تاریخی آن شکل گرفته است.

وی افزود: بر همین اساس، تعیین عرصه و حریم باغ نیز با چالش‌هایی همراه شده و نگاه محدود به باغ، موجب شده بسیاری از مؤلفه‌های وابسته به آن نادیده گرفته شود.

مدیر پایگاه میراث جهانی قنات و باغ ایرانی با تأکید بر اهمیت میراث ناملموس در کنار میراث ملموس خاطرنشان کرد: حفاظت از باغ تاریخی تنها به معنای نگهداری از معماری نیست، بلکه باید اکوسیستم، چرخه زیستی، سنت‌ها و حیات طبیعی آن نیز حفظ شود.

ریاحی‌مقدم با اشاره به تجربه باغ اکبریه بیرجند اظهار کرد: استفاده گسترده از روش‌های غیرسنتی برای مقابله با آفات و بی‌توجهی به اکوسیستم باغ‌ها، باعث از بین رفتن بخشی از حیات طبیعی و مهاجرت پرندگان شده و این نشان می‌دهد حفاظت از باغ تاریخی نیازمند نگاه جامع و اکولوژیک است.

وی در ادامه با اشاره به ضرورت ثبت و احیای قنات دولت‌آباد گفت: قنات دولت‌آباد نه تنها به عنوان یک اثر مستقل، بلکه به عنوان عنصری پیوسته با باغ دولت‌آباد، دارای ارزش تاریخی و فرهنگی منحصربه‌فرد است و باید روند ثبت و احیای آن با جدیت دنبال شود.

مدیر پایگاه میراث جهانی قنات و باغ ایرانی افزود: مشکلات امروز تأمین آب باغ دولت‌آباد و استفاده نشدن باغ از منبع اصلی خود، نشان می‌دهد باید با همکاری میراث فرهنگی، مرکز بین‌المللی قنات، موقوفه، جهاد کشاورزی و جامعه محلی، برنامه‌ای جامع برای احیای قنات و بازگرداندن آن به چرخه حیات باغ تدوین شود.

ریاحی‌مقدم تأکید کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری به یک برنامه مدیریت یکپارچه برای باغ دولت‌آباد و قنات وابسته به آن نیاز داریم؛ چرا که تصمیمات جزیره‌ای و نگاه‌های منفک، هرچند با نیت خیر انجام می‌شود، اما می‌تواند به این میراث ارزشمند آسیب وارد کند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: اگر شناخت دقیقی از باغ دولت‌آباد و مؤلفه‌های وابسته به آن شکل بگیرد، می‌توان ضمن حفاظت از میراث جهانی باغ، قنات دولت‌آباد و سایر عناصر تاریخی و فرهنگی مرتبط را نیز احیا و حفظ کرد.