به گزارش جام جم آنلاین، به مناسبت روز ارتباطات و روابط عمومی، نشست خبری سازمان اسناد و کتابخانه ملی با حضور غلامرضا امیرخانی، رئیس این سازمان و جمعی از معاونان، برگزار شد.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی با اشاره به ساختار منحصربهفرد این سازمان در جهان گفت: در بسیاری از کشورها، آرشیو ملی و کتابخانه ملی دو سازمان جداگانه هستند، اما در ایران و حدود ۱۰ تا ۱۵ کشور دیگر نظیر کانادا، مصر و امارات، این دو نهاد با هم ادغام شدهاند. این ادغام در کشور ما از سال ۱۳۸۱ صورت گرفته است.
امیرخانی وظیفه اصلی سازمان را در یک جمله حفظ، نگهداری، ساماندهی، اشاعه و اطلاعرسانی میراث مکتوب کشور دانست و تصریح کرد: این میراث مکتوب به دو بخش عمده تقسیم میشود؛ نخست تراوشات فکری نویسندگان و مولفان در قالب کتاب، مجله، پایاننامه و آثار دیجیتال که در کتابخانه ملی نگهداری میشود و دوم، اسناد اداری و حکومتی که سابقه اداره کشور را نشان میدهد.
وی با بیان اینکه تمام مکاتبات، قراردادها، قولنامهها و مصالحهنامههای دستگاههای دولتی، قضایی و تقنینی پس از حداکثر ۴۰ سال به این سازمان منتقل میشود، افزود: قدیمیترین اسناد نگهداری شده در آرشیو ملی، بیش از ۷۰۰ سال قدمت دارد و به قرن هشتم هجری و دوره مغول و ایلخانان بازمیگردد. این اسناد از دوره صفوی، قاجار، پهلوی تا جمهوری اسلامی را شامل میشود.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی به نقش دیپلماسی فرهنگی این نهاد نیز اشاره کرد و گفت: در یک سال اخیر، ارتباطات فرهنگی با کشورهای مختلف، حتی کشورهایی که روابط سیاسی نزدیکی با ایران ندارند، برقرار شده است. در حوزه کتاب و سند، ملاحظات سیاسی کمتر مطرح است و سازمان میتواند پایگاهی برای مراودات فرهنگی با کشورهای منطقه و جهان باشد.
امیرخانی با اشاره به استقبال گسترده از کتابخانه ملی خاطرنشان کرد: حدود ۲۱ سال از استقرار کتابخانه ملی در ساختمان جدید میگذرد. میانگین مراجعهکنندگان روزانه بین ۱۹۰۰ تا ۲۲۰۰ نفر است و کتابخانه از صبح تا ۹ شب و حتی در روزهای تعطیل (به جز سه روز در سال) پذیرای پژوهشگران، دانشجویان و اعضاست. وظایف کتابخانههای عمومی به دوش کتابخانه ملی افتاده است.
غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی درباره ضرورت عمومیتر شدن این کتابخانه، گفت: متاسفانه کتابخانه ملی کارهای خیلی خوبی انجام میدهد که نباید انجام بدهد.
امیرخانی تصریح کرد: در همه جای دنیا، کتابخانههای ملی فقط یک شعبه در پایتخت دارند و وظایف مشخصی برای پژوهشگران انجام میدهند، اما آنچه که فضای عمومی نامیده میشود، وظیفه کتابخانههای عمومی است.
وی ادامه داد: بخش عمده نیازهای کتابخانهای در کشورهای پیشرفته را کتابخانههای آموزشگاهی، مدارس، دانشگاهها و به ویژه کتابخانههای عمومی در محلات مختلف تأمین میکنند و کتابخانه ملی کاربری خاص خود را دارد.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی با اشاره به وضعیت ایران گفت: متاسفانه به دلیل کمبود کتابخانههای عمومی استاندارد، حتی در تهران جامعه فرهیخته توقع دارد کتابخانه ملی به عنوان بزرگترین کتابخانه کشور بیشترین سرویس و ساعت کاری را ارائه دهد که این توقع کاملاً بهحق است، اما در اصول و اساسنامه، این وظیفه کتابخانه ملی نیست.
امیرخانی تأکید کرد: ما همچنان با افتخار این خدمات را ارائه میدهیم و بیشترین ساعت کاری را داریم، اما اگر بخواهیم اصولی صحبت کنیم، کتابخانه ملی در این زمینه وظیفهای ندارد؛ این وظیفه کتابخانههای عمومی است.
وی در پاسخ به این پرسش که در شهرستانها چه میشود، گفت: کتابخانه عمومی نهادی بسیار گسترده و پرتلاش است، اما مشکلات ساختمانی و ساختاری دارد. توقع این است که در همه شهرها و محلات، کتابخانههای عمومی استانداردی داشته باشیم.
امیرخانی با انتقاد از وضعیت ساخت کتابخانههای عمومی در تهران گفت: در ۲۰ سال اخیر، کتابخانه عمومی استاندارد قابل توجهی در تهران ساخته نشده است. کتابخانههای عمومی تهران عمدتاً مربوط به قبل از انقلاب یا دهه هفتاد هستند و عملاً همه وظایف بر دوش کتابخانه ملی افتاده است. متولیان کشور باید به این قضیه بپردازند.
فهرست نویسی ۳ هزار نسخه خطی
رضا شهرابی، معاون کتابخانه ملی، در پاسخ به سوال خبرنگاری درباره تعداد نسخ خطی فارسی در خارج از کشور و میزان تعامل سازمان با سایر کشورها در این حوزه، گفت: کتابخانه ملی به عنوان میراثدار نسخ خطی و میراث مکتوب کشور، همواره در جهت گردآوری منابع مرتبط با نسخ فارسی در داخل ایران از طریق خرید و اهدا اقدام کرده است.
وی افزود: در خارج از کشور، به ویژه در هند و پاکستان، منابع بسیار غنی از نسخ خطی فارسی وجود دارد. آخرین اقدام جدی کتابخانه ملی در این زمینه، مربوط به کتابخانه «گنج بخش» در پاکستان است که نزدیک به ۱۷ هزار نسخه خطی دارد.
شهرابی با اشاره به فهرستنویسی این نسخ تصریح کرد: نزدیک به ۳ هزار نسخه آخر این مجموعه، توسط یکی از اساتید فهرستنویسی شده است. ما پارسال اهتمام جدی داشتیم که این کار انجام شود و مقدمات آن فراهم گردید. هفته گذشته نیز با ایشان صحبت کردم و یکی از کارهای جدی امسال، فهرستنویسی تکمیلی این ۳ هزار نسخه خطی است.
معاون کتابخانه ملی خاطرنشان کرد: اگر این کار انجام شود، گام بسیار خوبی در جهت حفظ و حراست از میراث زبان فارسی در خارج از کشور برداشته خواهد شد.
وی در پاسخ به سوال خبرنگاری درباره نسخ خطی در آسیای صغیر (آناتولی) و شبهقاره هند گفت: در مورد شبهقاره، دوستانی که قبلاً در این حوزه فعالیت میکردند، کارهایی انجام دادهاند. با یکی از همکارانی که نسبت به گردآوری فهرست نسخ خطی شبهقاره هند اقدام کرده، صحبت کردهایم تا کل بانک اطلاعاتی ایشان را در اختیار بگیریم.
شهرابی تأکید کرد: کتابخانه ملی به عنوان یک مرجع، لازم است همه رکوردهای اطلاعاتی این آثار را ثبت و ضبط کند و در اختیار پژوهشگران قرار دهد. وقتی کار فهرستنویسی توسط دیگران انجام شده، نیازی نیست خودمان وارد کار شویم. قرار است این بانک اطلاعاتی به عنوان یکی از نیازهای کشور، به بانک اطلاعاتی کتابخانه ملی اضافه شود. ساختمان سی تیر تا ماه آینده در اختیار کتابخانه ملی قرار میگیرد.
راه اندازی شعبه دوم کتابخانه ملی
رضا ملکی، معاون توسعه مدیریت و منابع سازمان اسناد و کتابخانه ملی، در پاسخ به سوال خبرنگاردیگری درباره راهاندازی شعبه دوم کتابخانه ملی در ساختمان سی تیر، گفت: زمانی که آقای دکتر امیرخانی به عنوان رئیس سازمان منصوب شدند، بحث راهاندازی ساختمان سی تیر به عنوان شعبه دوم کتابخانه ملی مطرح شد.
ملکی با اشاره به وجود دو نهاد در این ساختمان تصریح کرد: در ساختمان سی تیر، دو مجموعه حضور داشتند؛ یکی باغ موزه علوم و فنون و دیگری کتابخانه مجلس که دستگاه چاپ در آنجا قرار داشت. خوشبختانه موضوع با موزه و اسناد مجلس رایزنی شد و اکنون دستگاهها در حال انتقال هستند.
معاون توسعه مدیریت و منابع خاطرنشان کرد: انشاءالله تا ماه آینده، ساختمان سی تیر به طور کامل در اختیار کتابخانه ملی قرار میگیرد و کارهای بازسازی و راهاندازی شعبه دوم کتابخانه ملی با سرعت انجام خواهد شد.
رضا شهرابی، معاون کتابخانه ملی، در پاسخ به سوال خبرنگار دیگری درباره خدمات کتابخانه ملی در شرایط جنگ و قطع اینترنت، گفت: در شرایط بحرانی که اینترنت داخلی نیز قطع میشود، ارائه خدمات از طریق فضای مجازی منتفی است. اما به محض وصل شدن اینترنت داخلی، مسیر ارتباطی از طریق کتابداران مرجع و مرجع مجازی فعال میشود. مراجعان میتوانند سوالات خود، درخواست منبع و حتی درخواست اسکن منبع را ارسال کنند و از راه نرمافزارهای داخلی مانند «بله» یا سایر پیامرسانها، دسترسی لازم برایشان فراهم میشود.
