مقیاس تولید و مصرف؛ «خاموشی سراسری بعید است»
در حالی که این تهدید مستقیماً شبکه برق ایران را هدف گرفته، متخصصان انرژی در ایران میگویند چنین حملهای لزوماً به خاموشی گسترده در داخل کشور منجر نخواهد شد. ایران یکی از بزرگترین شبکههای برق در خاورمیانه را در اختیار دارد؛ شبکهای با ظرفیت اسمی نزدیک به ۹۰ هزار مگاوات. در شرایط فعلی و با تولید ۵۰هزار مگاواتی، به دلیل کاهش مصرف، بار شبکه کمتر از حدود ۳۰ هزار مگاوات گزارش میشودو این فاصله، به گفته کارشناسان، فضای قابل توجهی برای مدیریت بحران ایجاد میکند.
ایران «سیستم رینگ» دارد، نه یک نقطه شکست
ساختار شبکه برق ایران نیز بهگونهای طراحی شده که ضربه به یک نقطه، کل سیستم را از کار نمیاندازد. صدها نیروگاه در سراسر کشور—از نیروگاههای حرارتی و سیکل ترکیبی گرفته تا واحدهای آبی، بادی و خورشیدی—به شبکهای سراسری و حلقهای متصلاند. حتی بزرگترین نیروگاهها نیز سهمی کمتر از چند درصد در تولید برق کشور دارند. به همین دلیل از کار افتادن یک یا چند نیروگاه بهتنهایی نمیتواند شبکه را زمینگیر کند. ایران عملاً «یک نیروگاهِ کلیدی شبیه اسرائیل» ندارد که اگر هدف قرار گیرد، ۵۰ درصد برق آن کشور را زمینگیر کند.
اپراتورهای شبکه همچنین میتوانند با جابهجایی بار، افزایش تولید در نیروگاههای دیگر و فعال کردن ظرفیتهای رزرو، کمبود برق را جبران کنند. در سناریوهای شدیدتر نیز برخی نیروگاهها دارای قابلیت «بلکاستارت» هستند؛ یعنی میتوانند بدون وابستگی به شبکه برق فعالیت خود را آغاز کرده و بهتدریج بخشهای خاموششده را دوباره وارد مدار کنند.
امنیت سایبری؛ نگرانی جدی تلقی نمیشود
در کنار تهدید نظامی، احتمال حمله سایبری نیز مطرح شده است. اما متخصصان حوزه انرژی در ایران میگویند بسیاری از سیستمهای کنترل نیروگاهها به شبکه اینترنت عمومی متصل نیستند و بهصورت داخلی و ایزوله طراحی شدهاند؛ اقدامی که برای کاهش خطر نفوذ سایبری در زیرساختهای حیاتی انجام شده است.
با این حال پیام اصلی تهران تنها دفاع از شبکه داخلی نیست. مقامهای ایرانی هشدار دادهاند اگر زیرساختهای برق کشور هدف حمله قرار گیرد، پاسخ میتواند بسیار فراتر از مرزهای ایران باشد. به گفته آنها، زیرساختهای انرژی در منطقه بهشدت به هم وابستهاند و هرگونه حمله میتواند واکنشهایی زنجیرهای ایجاد کند که تأمین انرژی و خدمات در بخش بزرگی از خاورمیانه را تحت تأثیر قرار دهد.
در این زمینه باید به تجربه حملات قبلی به پالایشگاهها در منطقه اشاره کرد؛ رخدادهایی که نشان داد حمله به زیرساختهای انرژی میتواند به سرعت به یک بحران منطقهای تبدیل شود.
وظیفه مردم: ترساندن ممنوع؛ کاهش مصرف توصیه میشود
البته در چنین شرایطی کاهش مصرف برق میتواند به اپراتورهای شبکه زمان و انعطاف بیشتری برای مدیریت اختلالهای احتمالی بدهد.
با بالا گرفتن تنشها یک چیز روشن است: هرگونه حمله به زیرساختهای انرژی در ایران ، میتواند زنجیرهای از واکنشها را به راه بیندازد که نتیجه آن نه فقط خاموشی در یک کشور، بلکه خطر تاریکی در بخش بزرگی از خاورمیانه خواهد بود.