بیان زندگی طلایه داران موسیقی ایران

آوای ایرانی بیان ملودی ها و یا سازهایی است که ریشه در فرهنگ و هنر کهن و دیرپای ایران زمین دارد.

کد خبر: ۱۲۱۲۱۶

نغمه های پرشوری که چون به گوش جان بشنویم ما را به سوی سرزمین هایی می برد که جای جایش سرشار از لطافت ، ذوق ، شور و آفرینندگی است . در عصر امروز که به مدد پیشرفت فناوری ها و تکنولوژی ارتباطات انواع موسیقی بیگانه و غریب ، فرهنگ این مرز و بوم را هدف قرار داده ، آوای ایرانی به مثابه سروی بلند و همیشه سبز، فرهنگ موسیقایی کشورمان را پاس می دارد. برنامه تلویزیونی آوای ایرانی ، که هم اینک از شبکه 4 سیما پخش می شود از همان آغاز حیات اش در پی نمایاندن فراز و نشیب های موسیقی ایرانی بوده است و کوشیده در هجوم دمادم موسیقی های رنگارنگ ملل دیگر به قوام و بالندگی آوای ایرانی کمک کند.
در همین راستاست که انعکاس نظرات کارشناسان در تاریخ این موسیقی و همچنین معرفی مفاخر و برجستگان آن مطمح نظر قرار داده شده ، به ارائه شمایی از شخصیت موسیقایی آنها پرداخته می شود.
با نگاهی گذرا به تاریخ موسیقی ایران می توان به منابع تحقیقاتی دست پیدا کرد که تقریبا بین قرن سوم تا نهم هجری قمری توسط دانشمندان موسیقیدان و موسیقی شناسی نظیر ابونصر فارابی ، بوعلی سینا، صفی الدین ارموی ، قطب الدین شیرازی و عبدالقادر مراغه ای به رشته نگارش در آمدند. این نوشتارها به ابعادی از مقوله موسیقی ایرانی مانند فواصل پرده ها، طرز کوک کردن سازها، پرده بندی و از این قبیل توجه داشته اند.
جهتگیری هایی که با وجود اهمیتش در آن هنگام ، اینک نمی توانند برای موسیقی راهگشا و اثرگذار باشند. به سخنی دیگر «نه موسیقی امروز ایران موسیقی آن عصر درخشان است و نه قواعد و قوانین موسیقی آن عصر می تواند برای موسیقی متداول کنونی مفید واقع شود زیرا که اصول این دو موسیقی در طول گذر قرون ، دگرگون شده است».
تحقیق بیشتر در موسیقی قدیم ایران این نکته را نیز آشکار خواهد ساخت که در شرایط کنونی ، الگو یا ملودی ای که بتواند حقیقت آوازهای قرون گذشته را برای ما نمایان سازد، وجود نداشته یا بسیار محدود است.
برنامه تلویزیونی آوای ایرانی با آگاهی از چنین پس زمینه ای است که بیان تاریخچه حرکت طبیعی و نقل سینه به سینه موسیقی ایرانی را به بحث گذارده ، موسیقی ای که اگر چه ریشه در فرهنگ ، مفاهیم و لغات قدیمی دارد اما در جامه و فضایی امروزین جلوه گر شده است.
آوازها، نغمه ها، موسیقی تعزیه ، اشعار ضربی زورخانه ای ، نوای نقاره خانه ، موسیقی عرفانی و همچنین تصنیف ها، رنگها، چهار مضراب ها و ترانه هایی که همگی در گامهای متفاوت به نام دستگاه اجرا می شوند، مظاهری از موسیقی عملی و نظری به جا مانده ایرانی ، به شمار می آیند.
برنامه تلویزیونی آوای ایرانی ، ضمن بیان شمه ای از زندگی طلایه داران و نخبگان موسیقی ایرانی بیشتر به ارائه آوازهای خوانده شده از سوی خوانندگان شهیر می پردازد و می کوشد همگام با آن با حک نوشته هایی ، دستگاه ها، گوشه ها و سازهای ایرانی را بشناساند.
آوای ایرانی به موازات معرفی خوانندگان ، دستگاه ها و سازهای ایرانی از آنجایی که چهره خوانندگان و نوازندگان را نشان نمی دهد، تصاویری از خط و نگارگری را پیش روی تماشاگرانش قرار می دهد. می دانیم که شبکه های داخلی و خارجی بخش قابل توجهی از جدول پخش خود را به موسیقی اختصاص داده اند (و در بعضی از شبکه های ماهواره ای و جهانی به پخش موسیقی به صورت بیست و چهار ساعته اقدام می شود) در چنین برنامه هایی موسیقی یا همراه با سیمای خواننده و نوازندگان یا از طریق تصویرگذاری های مناسب نمایان می شود و تولیدات یاد شده ، به علت تطبیق موسیقی با تصویر از نظر ساختاری هماهنگ به نظر می آیند و در نهایت ارتباط مطلوبی را با مخاطب برقرار می کنند. با در نظر گرفتن این که رویه یاد شده درباره آوای ایرانی محقق نگردیده ، از این رو برنامه ، آشفته و چندگانه می نمایاند.
با استثنا قائل شدن برای برنامه هایی که کارشناسی درباره یکی از شخصیت های موسیقی ایران سخن می گوید و رو در روی بیننده قرار می گیرد، تمامی زمان برنامه را تصاویر خط و نگارگری (البته به میزان کمتر) در برگرفته است.
در ارتباط با خط علاوه بر نشان دادن چهره خطاطان برجسته از طریق حک نوشته ، نام و یا سبک نگارش آنان نیز بیان می شود. از آنجایی که بین موسیقی و تصاویر ارتباطی وجود ندارد، این تردید را در مخاطب ایجاد می کند که آیا به تماشای برنامه ای با موضوع موسیقی نشسته و یا رشته های هنری دیگر نظیر خط و نگارگری ایرانی . بهره گیری طولانی از تصاویر با موضوع خط، برنامه را تا حدی ملال آور ساخته است.
افزون بر این باید دانست ، شنیدن موسیقی کلاسیک نیاز به تمرکز دارد. نمایاندن تصاویر خط و نگارگری نه تنها چنین زمینه و فضایی را برای مخاطب فراهم نمی کند بلکه در حواس و احساس او گسست به وجود می آورد.
آوای ایرانی برای رفع ضعف ساختاری خود می تواند به بخش بیان مستقیم دیدگاه های صاحب نظران بیفزاید و برای تطابق تصویر با موسیقی ، تمهیدات خلاقه تری را در پیش گیرد.
در تندباد هجوم انواع موسیقی و ملودی های بیگانه و یا سطحی ، تولید برنامه هایی نظیر آوای ایرانی را باید تلاشی فرخنده و ستوده تلقی کرد؛ برنامه ای که در صورت عدم رفع کاستی های ساختاری و بصری اش برای پخش از رادیو مطلوب تر خواهد بود.