لزوم توجه بیشتر به مستند سازی

برنامه «گفتگوی روز» شبکه رادیویی گفتگو یکی از برنامه های اصلی این شبکه تازه تاسیس است که هر روز به صورت زنده روی آنتن می رود.

کد خبر: ۱۱۷۵۹۹

این برنامه که هر روز به یک موضوع خاص می پردازد، چندی پیش به بررسی برنامه های مستند تلویزیونی و لزوم توجه بیشتر دولت به مستندسازی در تلویزیون پرداخت و داریوش مودبیان استاد دانشگاه ، ارد عطارپور مستندساز، مهدی نیرومنش مستندساز و محمدرضا عباسیان مدیرکل رسانه بین الملل (CMA)، مهمانان این برنامه ، هر کدام از دریچه ای به بررسی این موضوع پرداختند.ابتدا داریوش مودبیان ، نمایشنامه نویس ، بازیگر و استاد دانشگاه ، با اشاره به این نکته که در همه دنیا، برنامه های داستانی نسبت به برنامه های مستند از استقبال بیشتری برخوردار است ، گفت: در تمامی کشورها دولت از تولید برنامه های مستند حمایت می کند، ولی در کشور ما، نسبت به مستندساز و فیلمهای مستند بی مهری های زیادی می شود که بسیاری از مشکلات مستندسازی هم ناشی از همین بی توجهی است.
مودبیان در ادامه با شرح مختصری درباره انواع مختلف مستندهای تلویزیونی و تفاوتش با گزارش خبری ، بر لزوم گروه بندی برای ارزیابی مستندها تاکید کرد و طبقه بندی ساختاری را بهترین نوع طبقه بندی برنامه هایی از این دست دانست.
به عقیده مودبیان ، مستند گزارشی نخستین جزئ طبقه بندی ساختاری است که در آن اتفاقی که بتازگی رخ داده ، باید در کوتاه ترین مدت و بسیار سریع و صریح گزارش شود. در این نوع مستند، فیلمنامه جایگاهی ندارد و آگاهی به کلیات واقعه و رویداد برای گزارش مستند کافی است. مستندسازی درباره واقعه ای که در گذشته دور اتفاق افتاده و در سطوح مختلف تاثیرات جهانی داشته ، دومین نوع مستندسازی است. در این شیوه مستندساز ناچار است به منابعی مثل تصاویر آن دوره رجوع کند.
برای همین این گونه از مستند که عامل کارگردان در آن اهمیت زیادی دارد، به مستند آرشیوی هم معروف است. مستند توصیفی ، سومین نوع مستند است که به دلیل داشتن عواملی چون تحقیق و پژوهش و تدوین حساب شده ، یک مستند کامل به شمار می رود. در مستند بازسازی شده ، علاوه بر اطلاعات پژوهشی و تحقیقی ، دیدگاه مستندساز نیز روی مستند تاثیر می گذارد.
مهمان بعدی برنامه ، ارد عطارپور مستندساز تلویزیون ابتدا به نقش مستندساز در استفاده از هر ابزاری برای تحکیم فیلمنامه اشاره کرد وگفت: در این روش ، دیدگاه مستندساز بیش از واقعه در ساخت برنامه مستند مورد توجه قرار می گیرد. مثال صحبتهایش را هم مستندهای ساخته شده درباره جنگ جهانی دوم دانست.
عطارپور ادامه داد: به طور طبیعی در همه جای دنیا مردم حاضرند برای سینمای داستانی پول بپردازند، ولی در سینمای مستند تقاضا حاکم نیست و به هر حال این سینما زیر نفوذ سینمای داستانی است. برای همین دولتها در تلویزیون از سینمای مستند حمایت می کنند. برای این که سینمای مستند، چرخه اقتصادی بهتری پیدا کند، باید به بازارهای خارجی راه یابد و به شبکه های خارجی فروخته شود.
این مستندساز در ادامه به برخی مشکلات و موانع موجود بر سر راه مستندسازی پرداخت و گفت: متاسفانه بودجه چندانی به سینمای مستند اختصاص داده نمی شود و از کسانی هم که در تلویزیون در این زمینه فعالیت می کنند، چندان قدردانی نمی شود. بعضی از مدیران فرق زیادی بین مستند با فیلم داستانی قائل نیستند و از تفاوت های میان آنها اطلاع زیادی ندارند. حتی برای ساخت فیلم مستند، فیلمسازان داستانی به کار گرفته می شوند. چون به گمان آنها کسانی که در سینمای داستانی موفق نشده اند، به مستندسازی روی آورده اند. اما خوشبختانه مستندسازان در شبکه 4 سیما وضعیت متفاوتی دارند.
دیگر مستندساز مهمان برنامه در جواب یک سوال ، از "مستندنما" به عنوان گرایشش در مستندسازی نام برد و گفت: بهترین کارهای مستند، آنهایی هستند که درون خودشان داستانی دارند. من بعد از انتخاب سوژه با او گفتگو می کنم و از لابه لای صحبتهایش داستان را شکل می دهم. سپس فیلمنامه را براساس همان صحبتها می نویسم و بعد آن را با سوژه چک می کنم. در مرحله بعدی مطابق فیلمنامه پیش می روم و تمام هدفم این است که بیننده چیزهایی را که مطرح می شود، بپذیرد.
محمدرضا عباسیان ، مدیرکل رسانه بین الملل (CMA)نیز در ادامه به یکی از مهمترین مولفه های مستندسازی یعنی تحقیق و پژوهش پرداخت و گفت: وجود تحقیق و پژوهش در تولید یک فیلم مستند، سطحش را از لحاظ کیفی و باورپذیری بسیار بالا می برد.
او در ادامه ، به روایت خاطراتش از ساخت مستند "قانا" پرداخت تا تفاوت گزارش و مستند را بهتر روشن کند: سال 1996 که برای تهیه گزارش به جنوب لبنان رفته بودیم ، خیلی اتفاقی از جایی گزارش تهیه کردیم که وابسته به نیروهای سازمان ملل بود و مردم زیادی از دست ارتش اسرائیل به آنجا پناه آورده بودند، چون مطمئن بودند به آنجا حمله نمی شود. بعد از این که آن گزارش از تلویزیون پخش شد، در آن محل اتفاق مهمی افتاد؛ بسیاری از مردم در همان محل سازمان ملل مورد حمله قرار گرفتند.
بعد از 8سال برای پیگیری سرانجام کسانی که در آن محل حضور داشتند، با ایده و فیلمنامه به لبنان برگشتم و براساس آن ، مستندی به نام "قانا" ساختم. مسلما بین گزارش سال 1370 و مستندی که در سال 84 ساخته شد، تفاوت های زیادی وجود دارد. موضوع این 2 فیلم درباره فاجعه کشتار قانا بود، ولی نتیجه آنها متفاوت بود و هیچ شباهتی بینشان وجود نداشت.
عباسیان به عنوان مدیرکل رسانه بین الملل ، وظیفه این اداره را فروش تولیدات سازمان صداوسیما خارج از کشور عنوان کرد و گفت: مشکل جایگاه وضعیت مستند در اینترنت فعلا در حوزه وظایف و مسوولیت های ما نیست.
محمدرضا عباسیان درباره وضعیت مستندسازان و مستندسازی در تلویزیون ایران گفت: من کارمند رسمی سازمان صداوسیما هستم و فیلم مستند قانا به کارگردانی من در 6 ماه اخیر جایزه اول شبکه الجزیره و بهترین مستند سال را از سوی مستندسازی سیما کسب کرده است ، ولی در سازمان صداوسیما هیچ تقدیری از من نشده. اگر من یک کارگردان سینمایی بودم ، مطمئن باشید تقدیر می کردند.
وی ادامه داد: پخش مستندهای تلویزیونی از ساعت یک شب به بعد، باعث می شود بیننده ای نداشته باشد؛ در حالی که اگر در زمان مناسب پخش شوند، ممکن است بیشتر از سریال های داستانی هم مخاطب داشته باشند، ولی هیچ آزمایشی هم در این مورد صورت نمی گیرد. برنامه های شبکه رادیویی گفتگو را از ساعت 18 تا 24 هر روز بشنوید.