«نه» به توهین در فضای مجازی

بخش عمده‌ای از اتفاقات تلخ، فضای مجازی هنرمندان و ستاره‌های هنری را دربرمی‌گیرد و می‌توان گفت بیش از همه اقشار زخم‌خورده فضای مجازی هستند. هنرمندان بارها با این موضوع مواجه شده‌اند که در برابر کوچک‌ترین اظهارنظرهایشان در فضای مجازی با تندترین رفتارها از سوی کاربران مجازی روبه‌رو می‌شوند. برخی از فضای مجازی دلزده شده و می‌روند و برخی دیگر هم سعی می‌کنند بمانند و با مخاطبانشان تعامل برقرار کنند.

با فضای مجازی، یک رسانه شخصی دارم

بهاره رهنما یکی از هنرمندانی است که با وجود همه توهین‌هایی که از برخی کاربران دیده، کوتاه نیامده و همچنان حضور پررنگی در فضای مجازی دارد. او درباره مشکلاتی که در فضای مجازی تجربه کرده، اظهار می‌کند: به نظرم هیچ کس دوست ندارد رفتاری کند که دیگران به او توهین کنند، اما اغلب این توهین‌ها بدون این که خطایی از سوی ما صورت گرفته باشد، رخ می‌دهد که جای نگرانی دارد و امیدواریم این مشکل هرچه زودتر حل شود..

اما او چرا از فضای مجازی نمی‌رود و همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دهد. رهنما در این باره می‌گوید: استفاده خیلی خوبی از فضای مجازی دارم و فکر می‌کنم استفاده هنرمندان از چنین فضایی خیلی خودجوش بود و من به این دلیل که تنها بازیگر نیستم و نویسنده هم هستم خود را ملزم به پاسخگویی به مردم در فضای مجازی می‌دانم و مدیون این فضا هستم. نوعی جامعه شناسی به من نشان داد که هیچ وقت نمی‌توانستم به آن دست یابم. فضای مجازی شخصی من مثل یک رسانه است، اما واقعیت این است که در مورد حریم خصوصی مثل هر آدم دیگری دوست دارم انتخاب کنم که چه چیزی را در فضای مجازی منتشر کنم.

ارتباط بی‌واسطه با مردم

لاله صبوری، دیگر بازیگری است که در فضای مجازی حضور پررنگی دارد. او معتقد است آدم‌ها در دنیای واقعی و فضای مجازی تفاوت زیادی با هم دارند و این موضوع ابتدا موجب حیرتش شده است.

این بازیگر در این باره توضیح می‌دهد: آدم‌ها در فضای مجازی و حقیقی تفاوت زیادی با هم دارند. در صفحه شخصی من گاهی حرف‌هایی می‌زنند که بارها تصمیم گرفته‌ام صفحه‌ام را ببندم. مگر ما چه گناهی کرده‌ایم؟

اما صبوری هم مانند رهنما صفحه‌اش در فضای مجازی را دوست دارد و قصد دل کندن از آن را ندارد. او در این باره می‌گوید: صفحه‎ام را خیلی دوست دارم. علاوه بر ارتباط با دوستانم نقش خیلی مهم‌تری هم برایم دارد. وقتی یک سریال پخش می‌شود ما نظرات مردم را نمی‌دانیم. آیا در خیایان فرصتی هست که مردم ما را نقد کنند؟ آیا مجالی وجود دارد که بگویند تو را در نقش طنز بیشتر دوست داریم یا جدی؟ این صفحه‌ها چنین امکانی را برای ما به وجود آورده است که بی‌واسطه با مردم باشیم.

کمپینی برای پایان توهین

مشکلات هنرمندان در فضای مجازی ادامه داشت تا این که کمپینی شکل گرفت و بر اساس آن هنرمندان از مردم خواستند هر کسی که در فضای مجازی به دیگران توهین می‌کند، بلاک شود. این کمپین تاکنون با استقبال بسیار خوبی مواجه شده و هنرمندان زیادی آن را همراهی کرده‌اند.

علاوه بر هنرمندان، مردم هم از این چالش حمایت و تاکید کرده‌اند افراد فحاش و بی‌ادب باید گوشه‌گیر شوند تا خود را اصلاح کنند. اما آیا این موضوع می‌تواند مفید باشد و رفتارهای اجتماعی ما را در فضای مجازی تعدیل کند؟

دکتر مریم ملک‌پور، آینده‌پژوه سیاسی رسانه و پژوهشگر فضای مجازی در پاسخ به این سوال می‌گوید: فضای مجازی که من آن را مجازستان نامگذاری کرده‌ام، یک دنیاست. دنیایی که در کنار ابهام و موهوماتش، در بسیاری مواقع نمایانگر حقایق وجود افرادی است که در عالَم واقع هویدا نمی‌شود و معتقدم نه تنها راه گریزی برای حذف یا نفی این فضا وجود ندارد، بلکه باید از پتانسیل‌های موجود، کم‌نظیر و گاه بی‌نظیر آن استفاده کرد و با مدیریت فرهنگی مجازستان در نهاد خانواده و جامعه تهدیدات بالقوه آن را خنثی کنیم و با فعلیت فرصت‌های آن به اهداف عالیه برسیم و چنانچه افسار گسیخته هدایت شود، بحران‌های پرمخاطره‌ای را برای جوامع، بخصوص جهان سوم به بار خواهد آورد که پیشتر به آن اشاره کرده‌ام.

او می‌افزاید: کمپین‌هایی نظیر کمپین پایان توهین و بلاک کردن افراد فحاش گرچه راهکاری مقطعی است، ولی برای فرهنگسازی دستور کار بهینه‌ای نیست و این مقوله نه تنها در کشور ما که کشوری در حال گذار است، بلکه در مجازستانِ کشورهای توسعه یافته هم به چشم می‌خورد و دقیقا مبتنی بر فرهنگ افراد یک جامعه است. بنابراین توصیه می‌کنم از برخورد قهری و سلبی در تبیین و تثبیت فرهنگ پرهیز کنیم و در عوض با مدیریت فرهنگی فضای مجازی به روشنگری و آگاه‌سازی اذهان و افکار بپردازیم که به یقین طرحی زمانبراست، ولی ماندگار.

مواجهه با مثبت و منفی فضای مجازی

مریم ملک‌پور ادامه می‌دهد: فضای مجازی صرفا یک ابزار است و ابزار فی‌النفسه مفیدند. آنچه تعبیر به مثبت یا منفی بودن فضای مجازی می‌شود نوع کارکرد و نگاه کاربران از این ابزار مدرن پیش‌روست. اتفاقا به اعتقاد بنده طلایه‌داران حکومت‌های مبتنی بر دموکراسی و جمهوریت باید از این فضای مجازی و عِرق ملی مردم در تصمیم‌گیری‌های خود بهره‌مند شوند.

به عنوان مثال آخرین هیاهوی مجازستان در ایران اعتراض مثبت مردم به طراحی لباس نمایندگان ایران در المپیک 2016 بود که اتفاقا چه زیبا در یک هم‌اندیشی ملی و به طور داوطلبانه تپش غیرت ایرانی شنیده شد. بنده در کنار سایر پژوهش‌های فضای مجازی شخصا با عضویت در اینستاگرام طراح داوطلب این لباس همراه شدم و شاهد بودم سلایق مخالف و موافق مردم، چه با ادبیات زیبا و چه نازیبا و همچنین با لحاظ کردن مصلحت‌ها و قوانین حکومتی با همت، خرد و سلیقه جمعی در طراحی لباس تلفیق شد.

ملک‌پور که مدرس فن بیان و مهارت‌های ارتباطی است، گفت: به عنوان یک پژوهنده مجازستان نخست از هموطنان فهیم، اصیل و با فرهنگ خود درخواست می‌کنم نظرات ارزشمند خود را در نهایت ادب و احترام ابراز کنند؛ چرا که نقد مشفقانه و مودبانه همیشه راهگشاست و در تعالیم ملی ـ مذهبی ما نیز بر این مهم تاکید شده است و در مرحله بعد از مسئولان با درایت ایران اسلامی تقاضا می‌کنم به‌غیر از مواقع خاص با رویکرد مثبت به کمپین‌ها و نهضت‌های مجازی بنگرند و یقین داشته باشند در تعامل با مردم همیشه حکمرانان قلب‌های مردم اند و ان شاءالله با فرهنگسازی صحیح بزودی شاهد فراگیری فنون گفتمان در مجازستان خواهیم بود.