هفته ای برای نگاه به آینده

کمتر کسی می تواند شور و اشتیاقی را که در سالهای دهه 60میلادی بر جهان اکتشافات علمی حاکم شده بود فراموش کند. 2 ابرقدرت آن زمان از هر فرصتی برای برتری یافتن بر رقیبان خود سود می جستند

کد خبر: ۸۰۷۷۵

و در این میان عرصه بیکران فضا یکی از آوردگاه هایی بود که هیچ یک از آنها نمی توانستند از آن چشم بپوشند.
اگرچه بسیاری از پیشگامان عصر فضا در آن هنگام درک کاملی از امکاناتی که فضا در اختیار آنها قرار می داد نداشتند، اما تلاش برای فتح این مرزهای نامرئی آسمان را با جدیت ادامه دادند تا در دوره ای پرشکوه انسان حتی بر سطح نخستین همسایه فضایی خود (ماه) نیز فرود آید.
اینک سالها از آن زمان می گذرد، ولی اکتشافات فضایی ادامه دارد. اگرچه دیگر نشانی از ابرقدرت شرق نیست ، اما این بار این ضرورت اکتشاقات فضایی است که ظهور ابرقدرت هایی جدید را نوید می دهد.
فضا دیگر عرصه ای برای خودنمایی های سیاسی نیست. امروز پژوهش در صنایع فضایی ضرورتی است که انسان مدرن و متفکر به آن ایمان دارد.
سازمان ملل متحد علاوه بر آن که سعی دارد نظامی جهانی و قوانینی واحد برای جلوگیری از تنشها و درگیری ها در جهان حاکم کند، از سوی دیگر می کوشد با ترسیم چشم انداز آینده ای که بشر با آن روبه رو است ، پیش از وقوع مشکلاتی که در راه است برای آن راه حل هایی تعریف کند و به همین دلیل است که بخشهای غیرسیاسی سازمان ملل متحد در فعالیت های روزانه خود چیزی از بخشهای سیاسی کم ندارند.
همین ضرورت نگاه به آینده باعث شده است تا سازمان ملل متحد به برخی از مقوله های دانش وارد شود و از آنها به عنوان سنگ بنای آینده نام ببرد و هر جا که احساس می کند ممکن است به دلایل گوناگون مردم جهان نسبت به آن حوزه ها از خود کم توجهی نشان دهند، به تدابیر مختلف آن موضوع را برجسته می کند.
انتخاب هفته ای از سوی این سازمان به نام هفته فضا دقیقا از همین ضرورت ناشی می شود. هر ساله و در سالگرد پرتاب اسپوتنیک - 1به مدار زمین تا 7روز بعد از آن مردم سیاره ما و نهادهای علمی آن به دعوت این سازمان جهانی پاسخ می دهند تا به معرفی عرصه فضا و فضانوردی به مردم بپردازند.

چرا فضا؛
چرا باید مساله فضا اینقدر مهم تلقی شود که هفته ای از سوی سازمان ملل متحد به آن اختصاص داده شود؛
مگر نه آن که اکتشافات فضایی زمینه ای از تحقیقات علمی است که جز عده اندکی چیزی از آن سر درنمی آورند و مگر نه این که این شاخه از دانش پرهزینه ترین شاخه علمی در جهان است و مگر نه این که اکنون معضلات بسیاری در برابر ما قرار دارد که اولویت آنها در مقایسه با فرستادن انسان به ماه یا مریخ یا فرستادن دهها کاوشگر رباتیک به این سو و آن سوی منظومه شمسی صدها بار بیشتر است؛
اصلا چرا باید پول مردم سیاره ما - در حالی که با بیماری ، کمبود منابع معدنی ، گرسنگی ، فقر و جنگ دست به گریبان هستیم - در راه این اکتشافات فضایی خرج شود؛
اینها پرسشهایی است که عموما مردم در مواجهه با مساله فضا از خود یا از دیگران می پرسند و شاید یکی از دلایلی که سازمان ملل متحد تصمیم به تعریف و برگزاری هفته ای به نام هفته جهانی فضا کرده، همین موضوع باشد.در این شکی وجود ندارد که اگر به طور مقطعی و کوتاه مدت به مقوله فضا نگاه شود، باید حق را به پرسش کنندگان سوالهای فوق داد؛ اما اگر در بازه ای طولانی تر به وقایع سیاره نگاه کنیم چطور؛
ما روی زمین مشکلات بسیاری داریم که بسیاری از آنها جز با استفاده از فضا و جز با شناخت جایی که انسان روی آن زندگی می کند حل نخواهد شد.
زمانی در آغاز عصر فضا یکی از دانشمندان پیشرو روسی درباره فضا گفته بود: «زمین گهواره بشریت است ، اما کدام کودک را می توان تا ابد در گهواره خود حبس کرد؛».
برای شناخت تهدیدهایی که سیاره ما را مورد حمله قرار می دهد نیازمند امکاناتی هستیم که امروز گستره سنجش از دور برای ما به ارمغان آورده است و می توان با کمک آن بسیاری از حوادث را پیش بینی کرد، معادن و منابع زیرسطحی را یافت و به افزایش سطح زندگی انسان کمک کرد.
زندگی امروز، بدون تصور حضور ماهواره هایی که زمین را چون کمربندی در میان گرفته اند، سخت و شاید غیرممکن باشد. ارتباطات تلوزیونی ما، ارتباطات اینترنتی ، خدمات بانکی ، سامانه های ناوبری ، ابزارهای هواشناسی و هر آنچه سیاره ما را به دهکده ای بزرگ تبدیل کرده، به یاری همین اکتشافات و صنایع فضایی برای ما به ارمغان آمده است.
حل معمای گیتی جز به یاری استفاده هوشمندانه از فضای ماورای جو زمین امکان پذیر و حتی متصور نیست و این تازه آغاز راه است.
47سال است که انسان قدم به عرصه فضا گذاشته و سفینه های بدون سرنشین او تا مرزهای منظومه شمسی پیش رفته اند و از سوی دیگر توانسته بر ماه قدم بگذارد و 43کشور جهان نام خود را در باشگاه فضایی به ثبت رساندند.
اما این بازه از تاریخ با تمام هیجان ها و جذابیت هایش هنوز بازه کوتاهی از تاریخ بشر است و 47سال در برابر زمانی که برای به تکامل رسیدن یک ایده وجود دارد واقعا ناچیز است.
اگر تنها با گذشت 47سال از آغاز عصر فضا ما به این جا رسیده ایم ، سزنوشت برای 50سال یا 100سال آینده انسان چه تقدیری را رقم زده است؛
این تقدیر هر چه باشد برای رسیدن به آن نباید تاخیر کرد و از همین امروز باید دست به کار شد.

ایران در فضا
امسال ایرانیان در هفته فضا - که در کشورهای اسلامی برای عدم تداخل با ماه رمضان از 28آبان تا 4آذر برگزار می شود - حضور جدی تری دارند، چراکه امسال برای آنها سال مهمی بود؛ سالی که توانستند نام خود را به عنوان چهل و سومین عضو با شگاه فضایی ثبت کنند.اما ایرانیان راهی طولانی را برای ورود به فضا پیمودند.
اگرچه در راس و بدنه بسیاری از پژوهش های فضایی جهان حضور دارند، اما نام ایران به عنوان عضوی از باشگاه فضایی تا همین ماه گذشته مطرح نشد.
البته تلاشهایی برای حضور ایران در این عرصه شاهد بودیم که شاید بارزترین نمونه آن در بازدید رئیس جمهور وقت ، آقای رفسنجانی از شهرک ستاره های روسیه دیده شد؛ جایی که عنوان شد ایران با همکاری روسیه فضانوردی به ایستگاه میر که آن روزها هنوز سرپا بود خواهد فرستاد.
بیش از 10سال پیش ایرانیان رویای ساخت و پرتاب ماهواره ای ملی را در دستور کار قرار دادند و نام زهره را نیز برای آن انتخاب کردند. حتی مدار این ماهواره نیز از مدتها پیش به نام ایران ثبت شده است ؛ اما پروژه زهره در گیرودار جنگ با عراق و دوران بازسازی در سایه قرار داشت.
گاهی سخن از عدم ضرورت آن به میان می آمد و گاهی از عزمی جدی برای اعزام آن و در میانه این بحثها بود که در اواسط دوره ریاست جمهوری آقای خاتمی ، دانشمندان صنایع دفاعی ایران توانستند طرح موشکهای شهاب را بهبود بخشند و با آزمون موفق شهاب 3، صحبت از امکان ساختشهاب - 4با توانایی پرتاب ماهواره به مدار به میان آمد.
در این مدت با تغییرات در سازمان هایی که به نوعی با مساله فضا درگیر بودند، بحث ماهواره پیگیری می شد. اواخر سال گذشته در مراسمی با حضور وزیر علوم ، وزیر ارتباطات و جمع کثیری از مسوولان ، ماهواره مصباح به عنوان ماهواره ای که بخش عمده ای از ساخت آن توسط متخصصان ایرانی انجام شده است معرفی شد و قرار پرتاب آن طی چند ماه بعد از آن گذاشته شد.
از آن پس رقابتی فنی میان ZS4که به نام سینا - 1شناخته می شد و مصباح درگرفت.سینا - 1ماهواره ای کوچک و با وزن 170کیلوگرم و با عمر مفید پیشنهادی 3سال بود که با مشارکت ایران و برخی از کشورهای دیگر ساخته شده بود و اگرچه صحبتهایی از پرتاب آن با پرتاب دهنده های ایرانی مطرح می شد، اما سرانجام اعلام شد پرتاب آن عهده روسیه قرار خواهد گرفت.
هر 2ماهواره (مصباح و سینا -1)چندین بار با تاخیر در برنامه پروازهایشان مواجه شدند و سرانجام این سینا - 1بود که نام ایران را وارد باشگاه فضایی کرد.
پرتاب با موفقیت انجام شد و ساعتی بعد سینا - 1 در مداری خورشید - هماهنگ در ارتفاع 700کیلومتری زمین قرار گرفت تا ماموریت 3ساله خود را آغاز کند. ماموریتی که به گفته مسوولان پروژه عمدتا بر مسائل سنجش از دور بویژه مونیتورینگ (رصد) حوادث غیرمترقبه تمرکز خواهد یافت و این مساله کاملا قابل درک است ؛ چراکه ایران با مواجه بودن با بلایای طبیعی فراوان و از سوی دیگر در اختیار داشتن منابع معدنی بسیار و تجربه سالها فعالیت در مرکز سنجش از دور ایران در این زمینه تجربه بالایی دارد.
سینا - که طی قراردادی با موسسه هواپیمایی روسیه و با همکاری شرکتهای روسی پالیوت و آپتک و مشارکت کارشناسانی از شرکت صنایع الکترونیک ایران (صاایران)، وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری و موسسه مهندسی نقشه برداری ساخته شده است ، نخستین سیگنال های خود را به زمین فرستاد تا پس از طی دوران 3هفته ای آزمون وارد فاز کاربری شود.
براساس اطلاعات منتشر شده پس از پایان دوره آزمایشی ، کنترل ماهواره در اختیار ایران قرار می گیرد و این هدایت از داخل ایران انجام خواهد شد.شکی نیست که با این گام بزرگ، ایران به عضویت باشگاه فضایی درآمده است ؛ اما تا دستیابی به فناوری فضایی ، راه طولانی در پیش است و شاید پرتاب مصباح که بنابر وعده مسوولان تا پایان زمستان رخ خواهد داد، بخشی از این راه طی شود؛ چرا که در طراحی مصباح بیشتر بر دانش داخلی تکیه شده است و شاید بتوان مصباح را ماهواره ای دانست که بیش از سینا - 1، ایرانیان در ساخت آن نقش داشته اند. اگرچه باز هم راه طولانی پیش روست.
ایران اکنون چهل و سومین کشوری است که وارد باشگاه فضایی شده است ، اما می توان این تاخیر طولانی را با بهره گیری از فرصتها و برنامه ریزی مناسب جبران کرد.
ایرانیان اگر بخواهند می توانند بر پایه سرمایه عظیم نیروی انسانی متخصص خود، استفاده از تجربیات و الگوهای دیگران و برنامه ریزی دقیق را هی را طی کنند که در سالهای آینده ایران را تبدیل به یکی از بازیگران فعال عصر فضا کند. همان گونه که امروزه چین چنین کرده است و دیگران نیز درپی آنند.
شاید به همین دلیل باشد که پیمان همکاری فضایی که بتازگی میان برخی کشورهای آسیایی امضا شده است اهمیت بیشتری می یابد. در این پیمان علاوه بر ایران و چند کشور دیگر چین نیز حضور دارد و می توان با استفاده از تجربه های موفق چینی ها و همکاری با روسیه و سایر کشورها وارد عصر فضا شد.