سریال سازی به سبک پخت دیزی

چند سالی است که نهادهای مختلف در کار ساخت سریال های تلویزیونی مشارکت می کنند، به گونه ای که مقداری از سرمایه تولید را در اختیار گروه سازنده قرار می دهند و در عوض ، سریال به تبلیغ مستقیم یا غیرمستقیم آن نهاد می پردازد. مثالهای زیادی از این دست آثار مشارکتی می توان یافت . «آهوی ماه نهم» هم از همین سریال های مشارکتی بود. یکی از موسسات توسعه روستایی با همکاری شبکه یک ، این سریال را ساختند. علی القاعده رفتن آهو به روستا، ماندن او و بعد بحثهای تعاون روستایی و وام بانکی و... که در سریال مطرح شد همه به منظور تبلیغ و ترویج این موسسه و اهداف آن بود و از این نظر در جهت فرهنگ سازی درستی که پیش از این مطرح شد، می تواند کارساز باشد؛ اما همین موضوع مشارکتی بودن در عمل آنچنان خود را به قصه ها تحمیل می کند و آنچنان توی ذوق می زند که نه تنها به دل نمی نشیند بلکه منظور نظر سازندگان و سفارش دهندگان را هم تامین نمی کند بنابراین بیشتر مواقع ساخت تیزر تبلیغی چند ثانیه ای به مراتب تاثیرگذارتر از ساخت یک سریال مشارکتی 13 قسمتی است . مسلما این مشکل به فیلمنامه نویس و کارگردان باز می گردد که اثر مشارکتی را کاری سفارشی قلمداد می کنند و در نتیجه آن را نه به شکلی باورپذیر و در دل ماجرا که گاهی به صورتی زاید و در حاشیه قصه می گنجانند.

گره ها فقط در آخر باز می شوند

یکی دیگر از رسوم سریال سازی ، کش یافتن داستانک ها و باز نشدن گره های اصلی تا قسمت آخر است. باز هم طبق سرمشقی نانوشته. شخصیت ها در یکی دو قسمت اول سریال معرفی می شوند و گره های اصلی به فراخور تعداد قسمتهای سریال در همان قسمتهای نخستین خود را نشان می دهد. قسمتهای میانی بدون هیچ اتفاقی ، نوسانی محدود دارند تا در قسمت آخر که همه چیز مشخص می شود. تنها نکته مثبت در این گونه سریال سازی آن است که اگر بیننده برخی قسمتهای میانی را از دست بدهد، در نهایت مشکلی برای یافتن سرنخ ها در پایان سریال ندارد و تقریبا کل ماجرا را متوجه می شود. آهوی ماه نهم دقیقا همین ویژگی را داشت . آهو در بیشتر قسمتهای داستان سریال به دنبال مادر می گردد، اما تمام اطرافیانش با این که از داستان خبر دارند، بدون هیچ دلیلی موضوع را از او مخفی می کنند؛ تنها عاملی که باعث می شود همه در مقابل آهو سکوت کنند این سریال است که باید در 13 قسمت دنبال شود و یافتن مادر بهانه ای باشد برای پیشرفت قصه ، در حالی که پتانسیل این داستان بیش از این است و می شد با فیلمنامه ای منسجم تر و دقیق تر به نتایج بهتری رسید.

امان از بی پولی

معضل پروداکشن همیشه دست و پای کارگردانان سینما و بخصوص تلویزیون را بسته است ، به طوری که متن و محتوای سریال در بیشتر اوقات به خاطر همین مشکل دستخوش تغییرات اساسی می شود. دلیلی وجود نداشت که آهو و مادرش به هم نرسند. چرا بیننده ای که این همه وقت ، منتظر پایان داستان بوده را در خماری بگذاریم و مادر و دختر را به هم نرسانیم؛ به نظر می رسد مشکل تولید و بهانه نداشتن بودجه کافی باعث شده سازندگان سریال که نمی خواستند حتی هزینه اندکی را صرف تروکاژهای تصویری کنند با پایانی دیگر سریال را به اتمام برسانند؛ هر چند همین موضوع باعث شد پایان سریال با هدف سازندگان و سفارش دهندگان مغایر باشد. یعنی هدف سریال ترویج بازگشت و سرمایه گذاری در روستا بود ولی عملا این گونه تبلیغ شد که نمی توان در روستا زندگی کرد و باید به همان شهرها برگشت . اگر با شگردهای تصویری آنچنان که در سریال «تولدی دیگر» دیدیم ، مادر و دختر که یک هنرپیشه نقش هر دو را ایفا می کرد به هم می رسیدند ، هم پایان بهتری برای سریال بود و هم تاثیر این سرمایه گذاری بیشتر به چشم می آمد.

اپیزودیک بهتر است

با نگاهی به سریال های خارجی که شبها از تلویزیون خودمان پخش می شود در می یابیم که تقریبا تمام این سریال ها اپیزودیک اند؛ یعنی یک سری شخصیت اصلی دارند که در هر قسمت ، داستانی برایشان اتفاق می افتد. کمتر سریال خارجی را به یاد می آوریم که یک داستان در چند قسمت متوالی دنبال شده باشد. شاید این بهترین ترفند برای سریال سازان ایرانی باشد که به جای کش دادن یک قصه در 13 قسمت ، کاراکترهای ثابتی را در 13 داستان مختلف قرار دهند. اینگونه ، هم جذابیت سریال حفظ می شود و هم لازم نیست برای طولانی شدن از هر داستانک فرعی یک قصه اصلی ساخت . همچنین باید توجه داشت که تحول شخصیتی آدمهای قصه باید منطقی باشد، نه در راستای خواست و نظر سفارش دهندگان و سازندگان ، وگرنه در پایان هر سریال ناخودآگاه به یاد تحول برره ایها در نقطه چین می افتیم !.

علی عمادی