وقتی کشتی‌ها هم رباتیک می‌شوند

فرض کنید 20 سال آینده یک کشتی باری بسیار بزرگ به یک بندر تجاری نزدیک می‌شود. بدنه این کشتی با وجود حجم زیاد به گونه‌ای طراحی شده که بیشترین کارایی را دارد. توربین‌های بادی بزرگی در آن تعبیه شده که می‌تواند انرژی باد را جذب کرده و به این ترتیب به صرفه‌جویی در مصرف انرژی کمک کند. روی سطح کشتی هم صفحات بزرگ خورشیدی نصب شده و موتورهای الکتریکی آن آنقدر خوب طراحی شده‌ است که کمترین انرژی ممکن را مصرف کند.

بدنه هوشمند کشتی در مقابل باد به گونه‌ای تغییر شکل می‌دهد تا مثل همتایان باستانی خود بادبانی بزرگ درست کرده و از انرژی باد برای سرعت گرفتن هم استفاده کند. اما نکته جالب و حیرت‌آور این کشتی این است که خبری از خدمه و سامانه‌های هدایت و کنترل رایج امروزی در آن نیست. هیچ خبری از جلیقه نجات و نرده و سایر تجهیزات ویژه ملوانان و سرنشینان هم نیست. چون این کشتی بدون هیچ خدمه‌ای و صد درصد رباتیک هدایت و کنترل می‌شود.

اما چرا باید سراغ ساخت کشتی‌هایی اینچنینی برویم؟ دلایل زیادی برای این کار وجود دارد. نخستین دلیل، تنگناهای اقتصادی و فشار مالی زیاد است. دیگر همچون یک دهه پیش خبری از سوخت ارزان نیست و قیمت صعودی سوخت دستیابی به گزینه‌هایی جایگزین برای کشتی‌های امروزی را که بشدت نیازمند سوخت هستند الزامی می‌سازد. افزون بر این، محدودیت‌های زیست‌محیطی که روز به روز بر حجم آن افزوده می‌شود بر دشواری کار کشتی‌های غول‌پیکر معمولی که بسیار هم آلاینده هستند، می‌افزاید.

گستردگی بخش‌های یک کشتی سبب شده حرکت به سمت بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در آن به مراتب دشوارتر از سایر وسایل نقلیه همچون خودروها باشد. ساخت کشتی‌های کارآمدتر و در عین حال سازگارتر با محیط زیست، نیازمند نوآوری‌های زیادی درخصوص ساخت موتورهایی بهتر برای آنها، ساخت بدنه‌ای مناسب‌تر و حتی طراحی شیوه‌هایی همچون پره‌های بادی برای استفاده از انرژی باد و در نتیجه کاهش مصرف سوخت خواهد بود. همچنین بهره نبردن از خدمه انسانی برای کشتی را نیز باید به فهرست این عوامل کاهش دهنده هزینه‌ها افزود. برخی کارشناسان بر این باورند همین تغییرات می‌تواند تا 44 درصد هزینه‌های فعلی یک کشتی را کاهش دهد.

البته طرح جامع شرکت رولزرویس برای ساخت کشتی‌های کارآمدتر در آینده بسیار همه‌جانبه بوده و جنبه‌های مختلفی را که باید در یک کشتی ارتقا یابد در نظر می‌گیرد. البته در این میان هوشمندسازی کشتی‌ها و ساخت کشتی‌های رباتیک و بدون نیاز به خدمه برای هدایت آن را باید دشوارترین گزینه‌ای دانست که می‌توان برای کشتی‌های آینده در نظر گفت.

خوشبختانه سال‌هاست فناوری‌های نو به کمک کاپیتان کشتی‌ها برای هدایت آن آمده است. در حال حاضر انواع تجهیزات جانبی نظیر دوربین، رادار، سونار، جی.پی.اس و انبوهی از حسگرهای مختلف کار هدایت کشتی و نیز پایش آن از طریق دستگاه‌های زمینی را ساده‌تر ساخته است. دانشمندان امیدوارند با بهره‌گیری از همین حسگرها و تعریف الگوریتم‌هایی پیچیده، وظیفه ناوبری و هدایت کشتی را به طور کامل به سیستم‌های هوشمند بسپارند.

بهره‌گیری از چنین رویکردی نه‌تنها هزینه‌های نیروی انسانی را بشدت کاهش می‌دهد، بلکه حتی در صورت بروز مشکل امکان کنترل چند کشتی توسط یک نفر هم فراهم می‌شود. در واقع به این ترتیب بهره‌وری نیروی انسانی در کشتیرانی به طور چشمگیری افزایش خواهد یافت.

همان طور که اشاره شد، ساخت کشتی‌های هوشمند و بدون نیاز به انسان به هیچ وجه کار ساده‌ای نیست. هنوز محدودیت‌های قانونی زیادی در این مسیر وجود دارد. همچنین موارد ایمنی و گزینه‌هایی همچون جلوگیری برخورد کشتی‌ها با هم را نیز باید مد نظر قرار داد. اگر بتوان بر همه این موانع غلبه کرد، آن گاه شاهد افزایش قابل توجه بهره‌وری در حمل و نقل دریایی خواهیم بود.

پیشرفت و توسعه فناوری در حمل و نقل هوایی خیلی سریع​تر از حمل و نقل دریایی در حال پیشرفت بود و الان سال‌هاست هواپیماها آمادگی کافی برای برخاستن، پرواز و نشستن کاملا اتوماتیک و بدون کمک خلبان را دارند. تنها دلیلی که باعث می‌شود هواپیماها کاملا رباتیک نشوند، حس امنیت مسافران و شرایط تجربه نشده فراوانی است که با گذشت بیش از صد سال از نخستین پرواز هواپیمایی بشر، هنوز تجربه نشده باقی مانده است. اما صنعت حمل و نقل دریایی قدمتی به اندازه تاریخ بشر دارد و هر آنچه انسان باید از کشتیرانی بداند در این قرن‌ها به دست آمده است. وجود کامپیوترهای قوی، امکان ارتباط برخط با ماهواره و از طریق آنها با سرورهای متمرکز، حسگرهای قوی موقعیت سنجی و وضعیت‌سنجی، دیجیتال شدن وضعیت آب و هوایی و ده‌ها پیشرفت فناورانه دیگر که طی یکصد سال گذشته رخ داده، این سوال بزرگ را در ذهن متبادر می‌کند که اصولا چرا تا امروز خطوط کشتیرانی رباتیک نشده‌ است؟