دیابتی‌ها هیچ زخمی را ساده نگیرند

این فوق‌تخصص غدد درون‌ریز و متابولیسم در گفت‌وگو با جام‌جم یادآور می‌شود: به هر نوع زخمی که در پای افراد مبتلا به دیابت ایجاد می‌شود، زخم دیابتی می‌گویند و بسیار مهم است بیماران بموقع این زخم‌ها را تشخیص داده و برای برطرف شدن مشکل به پزشک مراجعه کنند.

البته گاهی هم ممکن است هیچ زخمی به طور مشخص در پای فرد مبتلا به دیابت مشاهده نشود، اما زمانی که پس از معاینه و بررسی پاها، متوجه علائمی می‌شویم که پا را مستعد زخم می‌کند، باید این شرایط را جدی بگیریم. دکتر جاهد ضمن بیان این مطلب خاطرنشان می‌کند: چنین شرایطی بسیار مهم به حساب می‌آید و به همین دلیل در گروه زخم‌های دیابتی تقسیم می‌شود که آن را به عنوان زخم دیابتی مرحله صفر می‌شناسیم.

مراحل ایجاد زخم‌های دیابتی هم براساس علتی که زخم را ایجاد کرده است، تفاوت دارد و آن طور که این فوق‌تخصص غدد می‌گوید: دو عامل اصلی در ایجاد این زخم‌ها موثر است. یکی از علل ایجاد زخم‌ها نوروپاتی است که اعصاب درگیر می‌شود و پا نمی‌تواند مشکل را احساس کند و دسته دیگری از علت‌های ایجاد زخم هم ناشی از مشکلات عروقی یا واسکولوپاتی است. در حقیقت، برخی از زخم‌های دیابتی می‌تواند همان زخم‌های معمول دیابت باشد که معمولا در بیمارانی مشاهده می‌شود که سال‌های طولانی درگیر این بیماری بوده‌اند و متاسفانه دیابت‌شان هم بخوبی کنترل نشده است. به همین دلیل هم اندام‌های مختلف بدن این بیماران و بخصوص پاهایشان می‌تواند دچار مشکلات و عوارض مختلفی شود. به عبارت دیگر، یکی از علل ایجادکننده زخم‌های دیابتی از بین رفتن حس (نوروپاتی) است که فرد مبتلا دیگر نمی‌تواند محرک‌های معمول حسی را مانند سایر افراد به طور کامل احساس کند. به عنوان نمونه اگر سنگ‌ریزه‌ای زیر پای شخص سالمی برود، آن را حس می‌کند و برمی‌دارد، اما بیماری که مبتلا به دیابت پیشرفته و کنترل‌نشده باشد، به دلیل نوروپاتی حتی اگر ضربه‌ای به پایش وارد شود هم متوجه نخواهد شد و در نتیجه پا می‌تواند زخم شود. بنابراین زمانی که کفش جدید پای فرد را می‌زند، پایش روی اجسام برنده و تیز می‌رود و به هر صورتی آسیب می‌بیند، احتمال زخم شدن پا هم وجود دارد.

وی یادآور می‌شود: نوروپاتی در قسمت‌هایی از پا ایجاد می‌شود که تحت فشار است، مانند پاشنه‌ها و قسمتی که قوس کف پا تمام می‌شود. بنابراین اگر زخمی در این نواحی دیده شود، نوروپاتی علت اصلی ایجاد زخم بوده و باید تحت کنترل قرار گیرد.

دکتر جاهد ادامه می‌دهد: بیماری که سال‌ها به دیابت مبتلاست، قندخونش هم بخوبی کنترل نشده و معمولا همراه با آن فشار و چربی خونش هم کنترل‌نشده باقی مانده است، چربی‌ها داخل عروقش رسوب می‌کند و باعث می‌شود رگ‌های خونی پا که وظیفه خون‌رسانی به پاها را دارد، به طور کلی یا به مقدار قابل توجهی مسدود شده و دچار مشکل شود. بنابراین دسته دیگری از زخم‌های پا که ناشی از نوروپاتی نیست، می‌تواند به این دلیل اتفاق بیفتد.

به گفته وی، در این موارد در دورترین نقطه بدن نسبت به قلب، یعنی سرانگشتان پا زخم ایجاد می‌شود و ممکن است زیر ناخن‌ها و سرانگشت‌ها تیره و قهوه‌ای شده و حتی خودبه‌خود هم قطع شود. بنابراین اگر زخمی در نواحی انتهای انگشتان پا ببینیم، احتمال مشکلات عروقی نیز مطرح می‌شود.

این فوق‌تخصص غدد ادامه می‌دهد: معمولا در بیماران دیابتی ترکیبی از این دو نوع زخم مشاهده می‌شود، زیرا در اغلب موارد مشکل با نوروپاتی و بی‌حسی شروع شده، ولی برای این که زخم ایجادشده بهبود یابد ممکن است به دلیل مشکلات عروقی هم التیامش به تاخیر بیفتد.

هر شب پاها را بررسی کنید

دکتر جاهد به بیماران مبتلا به دیابت توصیه می‌کند هر شب پاها را به طور کامل و بخصوص کف پاهایشان را بررسی کنند. البته بررسی پاها هم براساس سن و سال و شرایطی که بیماران دارند، روش‌های متفاوتی خواهد داشت. به عنوان نمونه برای فرد سالمندی که براحتی نمی‌تواند کف پاهایش را ببیند، اطرافیان باید این کار را انجام دهند یا پاهایش را روی سطوحی بگذارد که آینه‌ای دارد و به کمک آن کف پاها دیده می‌شود.

این عضو هیات علمی دانشگاه آزاد با تاکید بر اهمیت هر گونه زخمی که در پای بیماران مبتلا به دیابت ایجاد می‌شود، می‌گوید: هر گونه تغییری که در ظاهر پاها ایجاد شود و با اولین نگاه هم قابل تشخیص باشد، باید جدی گرفته شود و به همین دلیل توصیه می‌شود برای بررسی بیشتر با پزشک در این زمینه مشورت کنید. هر نوع برجستگی، تغییر رنگ، قرمز شدن، خون‌مردگی، سیاهی، تاول یا زخمی که در پا وجود داشته باشد، حتما باید توسط پزشک کنترل شود، زیرا همه این موارد می‌تواند جزو اولین علائم زخم‌های دیابتی باشد.

وی ادامه می‌دهد: در صورتی که این نشانه‌ها را جدی بگیرید، قبل از این که زخم به مرحله‌ شدیدتری برسد و زمانی که هنوز در مرحله صفر است، می‌توانید برای درمان اقدام کنید.

دکتر جاهد یادآور می‌شود: در مورد دیابت باید آموزش‌های لازم را به بیمار ارائه داد و او را به طور کامل با این بیماری آشنا کرد تا به طور دقیق بتواند با کنترل قند خون از بروز مشکلات و عوارض بیماری پیشگیری کند. همچنین کنترل چربی و فشار خون، ورزش کردن و ترک سیگار هم برای بیماران مبتلا به دیابت اهمیت ویژه‌ای دارد.

ترکیبی از درمان‌ها برای زخم‌های دیابتی

خیلی‌ها از زخم دیابتی می‌ترسند و نگران این موضوع هستند، چون باور دارند تنها راه‌حل، قطع کردن پاهاست، اما دکتر جاهد می‌گوید در صورت ایجاد زخم، روش درمان آن به شدت مشکل بستگی دارد و گروهی از پزشکان برای برطرف کردن آن همراه می‌شوند.

وی توضیح می‌دهد: موارد بسیار کمی وجود دارد که بدون بستری کردن بیمار و فقط با مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها بتوانیم مشکل را برطرف کنیم، زیرا در بسیاری از مواقع، بیمار زمانی به پزشک مراجعه می‌کند که زخم پیشرفت کرده است و در این شرایط اگر عفونت به میزان قابل توجهی ایجاد شده، مریض بدحال بوده و تب داشته باشد، نتواند چیزی بخورد و قسمت قرمز دور زخم هم بیشتر شده باشد، باید بیمار را بستری کرد. بنابراین برای حل مشکل به​ترکیبی از روش‌های درمانی مانند مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، جراحی‌های خفیف موضعی و گاهی هم جراحی‌های پیشرفته نیاز داریم.

این فوق‌تخصص غدد خاطرنشان می‌کند: متاسفانه شایع‌ترین علت قطع عضو غیر از تصادف‌ها، همین زخم‌های دیابتی است و با توجه به این که نمی‌توان پیش‌بینی کرد چه اتفاقی برای زخم می‌افتد، توصیه می‌شود به محض مشاهده هر گونه زخم و تغییری در پا به پزشک مراجعه کنید. البته فقط با دیدن ظاهر هم نمی‌توان درباره زخم پا قضاوت کرد و آن طور که دکتر جاهد می‌گوید هرچه زمان طولانی‌تری از ایجاد زخم بگذرد، خطر درگیر شدن استخوان هم بیشتر می‌شود که این موضوع بسیار مهم و قابل توجه است.

دکتر سیدعادل جاهد / متخصص غدد