رسانه در دستان مخاطب

اما در بحث از برخی فناوری‌ها با عنوان رسانه بویژه تلویزیون و رادیو نمی‌توان پیشینه‌ای مبتنی بر شکل ابتدایی برای آنها یافت. آنچه مسلم است نیازهایی است که پس از پیدایش رسانه‌هایی همچون تلویزیون موجودیت یافته‌اند، امری که محل اختلاف بسیار است. آن‌گونه که برخی بر پیدایش نیاز در ادامه شکل‌گیری رسانه‌ها تاکید می‌کنند و بعضی دیگر رسانه‌ها را متاثر از یک نیاز اولیه می‌بینند که توانسته انسان امروزی را همزمان با گذر زمان همراهی کند.

اما در کنار بسیاری از فضاهایی که فرد را با خود هم جهت می‌سازد، تلویزیون رابطه‌ای دوسویه برقرار کرده که در صورت نداشتن مخاطبان خود، هیچ جای پایی برای اجرا نمی‌یابد. از دیگر سو نباید از نقشی که می‌تواند در جهان واقعیت بازی کند، غافل شد. با در نظر داشتن همه عواملی که افکار عمومی متاثر از آنهاست، تلویزیون نیز از این تاثیرگذاری بی‌بهره نمانده است و در صورت اجرای سیاست‌های ارتباطی و ساختارگونه خود می‌تواند امتیاز بیشتری از این اتفاق را نصیب خود کند. اگرچه این تنها خاصیت تلویزیون نیست و رسانه‌هایی با ساختارهایی شبیه تلویزیون همچون رادیو و مطبوعات نیز بر نحوه تفکر آدمیان و زیستشان سایه افکنده‌اند.

این فقط یک وجه از فناوری‌ها و دایره وسیع رسانه‌ها و ارتباطات است. جهان معاصر با سرعتی که در کشف و ارتقای ساختارهای فناوری خود دارد، چشم‌انداز گسترده‌ای برای رسانه‌ها و خانواده ارتباطات ترسیم می‌کند؛ سرعتی که مرز میان واقعیت و مجاز را می‌شکافد و آدمی می‌تواند به درون آنها رخنه کند یا به تعبیر متخصصان ارتباطات همزمان در دو دنیای واقعی و مجازی که موازی هم در حرکتند موجودیت خود را اعلام کند. هویتی که همچون گذشته حاصل تجربیات محیطی و واقعی نیست، بلکه رسانه‌ها با محوریت مجازی برای مخاطب شکل داده و به او ارائه می‌دهند.

به تعبیر دیگر، نه‌تنها افکار عمومی را تحت تاثیر قرارمی دهد، بلکه خود به شکل‌گیری افکار جدیدی منجر می‌شود؛ مساله‌ای که نیاز را در ادامه شکل‌گیری رسانه‌ها می‌داند.

اما رویکرد دیگر که نیاز را پدیدآورنده مدیوم‌های نوظهور کرده است با سوالی مبنی بر این که آیا این ساختار می‌تواند جوابگوی همه مناسبات و احتیاجات بشری باشد یا نه، مواجه است. اگرچه برخی بر این باورند که انسان امروزی زندانی مقتضیات زمانی و فعلی خود و متاثر از رسانه است که فرصت تفکر و تعقل را از وی می‌گیرد. باید این‌گونه گفت که مخاطب امروز رسانه دیگر منفعلانه عمل نمی‌کند و می‌تواند در عمل تاثیر‌گذاری و تاثیر پذیرفتن سهیم باشد و علاوه بر رابطه‌ای دوسویه، درانتخاب‌های خود گزینشی عمل کند.

سارا فتح‌آبادی‌پور