اثرات اعجاب‌انگیز دوپینگ روانی

دکتر محسن صالحی، روان‌شناس ورزشی تعریف ساده‌ای از دوپینگ ارائه داده و می‌گوید: هر عاملی که باعث می‌شود ورزشکار نیروی مضاعف بگیرد، دوپینگ نام می‌گیرد. معمولا وقتی از دوپینگ حرف می‌زنیم به طور ناخودآگاه ذهن بسیاری از ورزشکاران یا مردم به سوی دارو می‌رود، اما باید دانست دوپینگ دو بعد دارد: دوپینگ دارویی و دوپینگ روانی.

کد خبر: ۵۱۴۷۱۷

دکتر صالحی اثربخشی دوپینگ روانی را در ورزش اعجاب‌انگیز توصیف می‌کند. به اعتقاد او، هر فردی در زندگی روزانه خود می‌تواند دوپینگ روانی داشته باشد.

او به جام‌جم می‌گوید: یک فرد، در سطح روز سطح روانی مطلوب دارد، اگر نگاه اجتماعی به قضیه داشته باشیم می‌توانیم بگوییم با دوپینگ روانی، افراد یک جامعه آرامش بیشتری دارند. در گستره ورزش، باید این آرامش را برای ورزشکار به وجود آورد. بعد دوپینگ دارویی مصنوعی بوده و از حالت طبیعی خارج است و حتی می‌تواند برای روان آدمی خطرناک باشد. زمان‌هایی استفاده از این نوع دوپینگ‌ها مشاهده شده که اختیار افکار از عهده ورزشکار خارج است.

عضو دپارتمان روان‌شناسی ورزشی دانشگاه دهلی رفتار کم‌خطا از بعد دوپینگ روانی را در ارائه کارایی بهتر ورزشکار اثربخش می‌داند: دوپینگ روانی ضریب اعتماد به نفس را بالاتر می‌برد و بالطبع رفتار کم‌خطاتری از ورزشکار سر می‌زند.

دکتر صالحی به الگوهای جهانی در ارتباط با دوپینگ روانی اشاره می‌کند: در ورزش دنیا برخلاف ورزش در جهان سوم، ابعاد مختلف ورزشکاران سنجیده می‌شود. آنها فقط با تجویز دارویی به ورزشکار نوید موفقیت نمی‌دهند، بلکه در فرهنگ ورزشی خود نکات مهم‌تری را در نظر می‌گیرند. بررسی‌های اصلی در خلأ‌های رفتاری ورزشکاران مورد توجه است و چنانچه ضعف‌هایی مشاهده شود، متخصصان امر بلافاصله فعالیت‌های خود را در بعد دوپینگ روانی آغاز و روی تمامی ابعاد از جمله خانواده و دوستان کار می‌کنند تا فعالیت فرد را تبدیل به یک فعالیت قهرمانی توام با آرامش کنند. در واقع به او انرژی مضاعف می‌دهند که همان تعریف ساده ما از دوپینگ است.

این استاد دانشگاه و مدرس روان‌شناسی ورزشی ادامه می‌دهد: آلمان‌ها بازیکنان را بیشتر از بعد روانی تحت نظر دارند تا رفتارهای فیزیکی. این در حالی است که مشکل ورزش ایران تلفیق دوپینگ روانی با دوپینگ فیزیکی است. مثلا در ایران من به ورزشکار می‌گویم این شکلات را قبل از بازی بخوری کارایی‌ات دو برابر می‌شود و او بلافاصله انرژی می‌گیرد. در حالی که شکلات آن کار را نمی‌کند، بلکه حرف من باعث شده است ورزشکار سطح رفتار حرکتی خود را براساس یک فرآیند ذهنی افزایش دهد.

دکتر صالحی در ادامه به برنامه‌های منظم ورزشکاران اشاره می‌کند که براساس یک برنامه‌ریزی مناسب چگونه می‌توانند به بعد دوپینگ روانی برسند. به اعتقاد او، دوپینگ در روز مسابقه به کسی چیزی نمی‌دهد، بلکه برنامه‌ریزی در یک دوره تمرینی و آماده‌سازی از اهمیت زیادی برخوردار است.

او می‌گوید: خواب منظم، دوپینگ است. ورزشکاری که خواب خوب داشته باشد دوپینگ کرده است. بسیاری از تیم‌های مطرح دنیا روان‌شناسانی را با هدف تنظیم خواب ورزشکاران خود استخدام می‌کنند. خواب منظم و خوب باعث ایجاد تمرکز شده و رفتارهای ذهنی و فیزیکی را تحت کنترل فرد ورزشکار درمی‌آورد تا میزان کارایی او در حین بازی افزایش پیدا کند.

این استاد دانشگاه درباره دوپینگ دارویی می‌گوید: ممکن است دوپینگ دارویی یک مرحله اثربخشی داشته باشد، اما ادامه ندارد. فرد با استفاده مستمر از دارو به چنگال اعتیاد می‌افتد و نمی‌تواند آن را ترک کند. داروهای دوپینگی اعتیاد‌آور است و یک فرد معتاد رفتار مناسبی ندارد. از نگاه اجتماعی دوپینگ دارویی مورد انگ افراد قرار می‌گیرد و تنبیهات مرتبط با آن ورزشکار را افسرده می‌کند. در فرهنگ ورزشی ما صفاتی مانند پهلوانی وجود دارد که در صورت محرز شدن دوپینگ دارویی یک ورزشکار او از جامعه طرد شده و شرایط بدی در اجتماع پیدا می‌کند.

دکتر صالحی در پایان این گفت‌و‌گو الگوهای جهانی را برای آشنایی و تفکیک دوپینگ روانی از دوپینگ دارویی اثربخش می‌داند و می‌گوید: باید به ورزشکاران آگاهی داد و آنها را با روش‌های متعدد آموزشی از مضرات داروهای نیروزا مطلع کرد. امروزه در دنیا کلاس‌هایی در این رابطه برگزار و ورزشکاران را با دوپینگ روانی بیشتر آشنا می‌کنند؛ کلاس‌هایی که دوپینگ روانی توسط استادان روان‌شناسی، تغذیه، پزشک داخلی، اورولوژیست و... تعریف می‌شود. چنانچه ورزشکار در شرایط ایده‌آل قرار گیرد، نیازی به دوپینگ دارویی ندارد و به طور طبیعی می‌تواند ورزش قهرمانی را در سطح مطلوب دنبال کند.