سریال ها با شعر بازاری جان نمی گیرند

دیگر کمتر اتفاق می افتد که تیتراژ پایانی سریالی پخش شود و خواننده ای شعری مربوط یا نامربوط به موضوع اثر را ترنم نکند.

کد خبر: ۵۱۳۷۶

سریال هایی هم که به بهانه ماه مبارک بر صفحه کوچک تلویزیون پدیدار شده اند ، از این ویژگی مستثنا نبوده اند. این که اصلا چه لزومی دارد تا تصنیف یا ترانه ای یک سریال را مزین کند ، سوالی بود که با چند کارشناس در میان گذاشتیم . محمد صالح علا ، نویسنده و کارگردانی که اتفاقا دستی هم در ترانه سرایی دارد ، می گوید: در کشور ما از آنجا که موسیقی بدون آواز در فرهنگ ما عمومی نیست موسیقی با شعر همراه شد. به عبارتی تا شعر نباشد، موسیقی با مخاطب ارتباط برقرار نمی کند و زلف گره نمی خورد. چنین دیدگاهی تا حدودی در بین کارشناسان عمومیت دارد. فردین خلعتبری آهنگسازی است که در این زمینه فعالیت مستمری دارد. سازنده موسیقی آثاری چون شب دهم ، معما و طلسم شدگان دراین باره می گوید: استفاده از شعر از آنجا که بازتاب اجتماعی اش زیاد است به همان اندازه تاثیرگذار هم هست . هنر ما در هر شکلی نسبتی با شعر دارد ؛ به عبارت دیگر شعر ملموس ترین هنر ایرانی است ؛ چرا که شعر معنی و مفهوم مشخصی دارد و کمتر به هنر انتزاعی نزدیک است و معمولا سعی می کنند به آن یک معنی مستقیم بدهند. البته خلعتبری در ادامه به موضوع مهم دیگری هم اشاره می کند: «ببینید حتی موسیقی ساده در بسیاری از جهات از فرم شعر تبعیت می کند و خب طبیعی است که این موضوع در بین مخاطبان دامنگیر شود که البته باید توجه داشت این موضوع یک خاصیت است تا یک غرض و مقصود». ظاهرا استفاده از ترانه در سریال ها و برنامه های تلویزیونی به دهه 60 برمی گردد. موضوعی که در دهه 70 ادامه یافت و حالا در اوایل دهه 80 به اوج رسیده است . ترانه هایی که گاه چنان متفاوت بودند که خود به خود برجسته می شدند، مانند سریال خوش رکاب و «ای مثبت» که به خاطر استفاده از شعر و آهنگی کوچه بازاری توانستند غیرمستقیم مخاطب را با حال و هوای اثر بیشتر آشنا کنند یا کاری مثل شب دهم به صورتی دیگر توانست با مردم ارتباط برقرار کند. اسماعیل عفیفه تهیه کننده سریال خانه ای در تاریکی و رسم عاشقی که در این آخری همایون شجریان یک تصنیف دهه 20 را دوباره خوانی کرده است ، می گوید: من در آثاری که ساخته ام به این دلیل از ترانه تیتراژ استفاده کردم که حس و حال فضا را بیشتر به مخاطب القائ کنم و چون مضمون آثار کارهای ما محلی و بومی بوده است به این دلیل از آثار محلی استفاده کرده ام . با این همه به نظر می رسد ، برخی از آثار پخش شده از کیفیتی قابل قبول برخوردار نبوده اند. محمد صالح علا با اشاره به این مطلب درباره آسیب شناسی آن می گوید: باید قبول کنیم که در این آثار شعر حرف اول و آخر را می زند ، البته باید کسی که در حوزه فعالیت می کند هم به جمال شناسی تصویر آشنا باشد و هم بر ادبیات و شعر اشراف داشته باشد تا به نحو احسن همدیگر را کامل کنند ، اما اغلب می بینیم که این کارها ناشیانه است ، چون سوسپانس اثر را ندارند و یا شعر گره های کار را لو می دهد یا این که شعر خیلی با درام بی ارتباط است . افشین یداللهی که تاکنون اشعار آثاری چون مسافری از هند ، کمکم کن ، خوش رکاب و... را سروده است ، درباره ویژگی های یک کار خوب می گوید: باید بدانیم سریال در چه فضایی اتفاق می افتد یعنی این که سریال اکشن ، عاطفی واجتماعی است یا حال وهوای دیگری دارد ، چون کلام شعر مطابق با ژانر فضا ، تغییر می کند دوم این که باید بدانیم داستان در چه زمانی اتفاق می افتد تا کلامی که انتخاب می شود با آن دوره همخوانی داشته باشد. همچنین باید بدانیم ارکستراسیونی که برای کار انتخاب می شوند، چگونه است و بعد ازچیزهای جزیی تر مثل این که کدام خواننده باید کار را اجرا کند ، اطلاع داشته باشیم ؛ چون عده ای از خوانندگان بعضی از حروف در صدایشان بهتر می نشیند و بعضی از حروف را خوب ادا نمی کنند و ما باید از کلماتی استفاده کنیم که برای مخاطب خوشایند باشد. اما بعضی وقتها نقصهایی در این آثار دیده می شوند که حقیقتا حیرت انگیز است ، مثلا تیتراژ یک برنامه شبانه که تابستان امسال پخش شد از چنان شعر بی سروتهی سود برده بود که لااقل از شاعرش بعید بود چنین شعری بسراید. البته همیشه توپ توی زمین شاعران نیست و گاه دیده می شود که حتی خواننده ای نیز شعری را به اشتباه بخواند ، چنانکه مثلا مصرع اول شعر یک سریال پرمخاطب که اتفافا در همین شبهای ماه رمضان هم پخش می شود از سوی خواننده جوانش به زیباترین شکل ممکن و به اشتباه خرمن نکشته ها تلفظ می شود.