به شبکه ملی اطلاعات نزدیک می‌شوید

بیان این موضوع به این دلیل است که این شبکه در یک مرحله بالاتر از سطح دسترسی افراد عادی قرار دارد. برای مثال وقتی شما به عابر بانک سر می‌زنید، در حقیقت به یک نقطه دسترسی از یک شبکه بانکی (که شعبه‌های یک بانک خاص را به هم وصل کرده) دسترسی پیدا می‌کنید.

آن بانک نیز خود در یک شبکه بزرگ‌تر است (که چند بانک را به هم وصل کرده مثل شبکه شتاب) اما این که ساختار این شبکه‌ها چگونه است یا برای نقد شدن پول شما چه پیام‌هایی در چه مسیرهایی رد و بدل می‌شود برای شما تفاوتی ندارد و صرف این که روی باجه عابر بانک نوشته باشد «پذیرنده کارت‌های عضو شبکه شتاب» برای شما کفایت می‌کند.

حال شبکه ملی اطلاعات می‌آید در یک مرحله بالاتر از شبکه‌ای مثل شبکه شتاب شبکه‌های مختلف دیگر را به هم متصل می‌کند تا خدمات جدیدتر و بهتری به مردم ارائه شود. «شما» مخفف نام شبکه ملی اطلاعات است که به عنوان نام و برند این شبکه معرفی شده است.

اینترنت امروزی ابتدا یک پروژه نظامی در مرکز تحقیقات پیشرفته نظامی آمریکا (DARPA) بود. آمریکا برای این که در زمان حمله شوروی سابق بتواند از اطلاعات خود محافظت کند بین مراکز مهم اطلاعاتی خود یک شبکه ایجاد کرد تا مدام اطلاعات را بین خودشان تبادل کنند و اطلاعات در یک نقطه محبوس نباشد تا اگر روس‌ها حمله اتمی کردند اطلاعات در سایر بخش‌های کشورشان باقی بماند، اما این شبکه به مرور به مراکز علمی و بعد آموزشی و بعد عمومی نیز گسترش یافت و با خلق چیزی مانند وب کاربردهای عمومی آن به صورت انفجاری گسترده شد. طوری که امروزه نزدیک به دو میلیارد انسان از این شبکه استفاده می‌کنند.

اما اینترنت ملی واژه‌ای است که از دولت نهم به یادگار مانده است. به گفته مهندس انصاری، مدیر توسعه شبکه سازمان فناوری اطلاعات این واژه را خود وزارت ارتباطات روی یکی از طرح‌هایش گذاشته بود که نمونه کوچکی از همین شبکه ملی اطلاعات بود.

وی این گونه توضیح می‌دهد که اینترنت ملی تکلیف قانونی نبود و خود وزارتخانه بنا به وظایفش آن را ارائه کرده و پیگیر اجرایش بود که کار اصلی آن تفکیک ترافیک داخلی از اینترنت بود، اما با قانون شدن این موضوع در برنامه پنجم توسعه نام پروژه تغییر کرد و وظایفش هم گسترش یافت.

بنا به قانون، شبکه ملی اطلاعات دارای یک مدیر واحد است و آن سازمان فناوری اطلاعات است که زیر مجموعه وزارت ارتباطات می‌شود و رییس آن را مستقیما وزیر ارتباطات منصوب می‌کند.

این سازمان سرگذشت جالبی دارد چراکه تا امروز حدود پنج بار نام، ساختار یا اساسنامه آن تغییر کرده، طوری که رییس آن در آخرین نشست خبری گفت در این سال‌ها اصلی‌ترین کار این سازمان اثبات خود به عنوان متولی IT کشور بوده است، چراکه هنوز تعریف جامعی از فناوری اطلاعات در کشور وجود ندارد و هر سازمان و شورایی که بتواند در این زمینه اعمال قدرت کند خود را متولی فناوری اطلاعات می‌داند.

این سازمان ابتدا با نام سازمان «اموردیتا» در سال 1370 در ذیل وزارت پست، تلگراف و تلفن تشکیل شد و در سال 1382 با تغییر نام وزارت ارتباطات عنوان «شرکت ارتباطات داده‌ها» را برگزید و در تابستان 84 به «شرکت فناوری اطلاعات» تغییر نام داد، در سال 87 و بعد از خصوصی‌سازی مخابرات با نام «شرکت فناوری اطلاعات ایران» و بعد در سال 89 به موسسه تبدیل شد و نام «سازمان فناوری اطلاعات» را بر خود نهاد. پروژه شبکه ملی اطلاعات هم اصلی‌ترین فعالیت این سازمان بوده است.

این شبکه‌ها به خودی خود هیچ خاصیتی ندارند، اما وقتی روی آن کاربری‌های مختلف قرار بگیرد و به بانک‌های اطلاعاتی دقیق وصل شود آن​گاه خدمات جدید و دلیل وجودش معنی پیدا می‌کند.

برای مثال قبلا وقتی در کنار خیابان یکی از شهرستان‌ها پلیس به یک ماشین و راننده مظنون می‌شد، برای اطمینان از این که این خودرو مسروقه نیست یا راننده تحت تعقیب نیست حداقل 48 ساعت زمان نیاز بود. آن هم در صورتی که مشکل خاصی به وجود نمی‌آمد.

اما وقتی بانک اطلاعاتی (پایگاه داده) پلیس راهنمایی و رانندگی به بانک اطلاعاتی پلیس آگاهی وصل باشد و آن هم به پایگاه داده قوه قضاییه و ثبت احوال متصل باشد در چند ثانیه مشخص می‌شود که سابقه و هویت فرد چیست.

به این وسیله هم کمتر وقت مردم گرفته می‌شود و هم صدها کار دیگر به موقع به نتیجه می‌رسد یا فکر کنید شما به دلیل داشتن یک بیماری خاص به بعضی داروها حساسیت دارید و خدای ناکرده در حین رانندگی تصادف می‌کنید.

اگر شبکه اطلاعات نباشد مانند گذشته پزشک با آزمون و خطا باید به وضعیت شما رسیدگی کند، اما اگر سیستم اورژانس به بانک اطلاعاتی پزشکی و سلامت کشور متصل باشد و این شبکه نیز با بانک اطلاعاتی پلیس ارتباط داشته باشد براحتی و با استفاده از گواهینامه الکترونیک یا کارت ملی الکترونیک، پرونده پزشکی شما که قبلا در بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها برایتان تشکیل شده در دست پزشک اورژانس خواهد بود و این یعنی خطای کمتر، دقت و موفقیت بیشتر.

یکی از کاربردهای این مجموعه می‌تواند این باشد که از طریق دستگاه متصل به تلویزیون که آن هم به شبکه متصل است شما می‌توانید یکسری کارهارا انجام دهید.

مثلا می‌توانید خرید کنید و همان موقع با همان وسیله هزینه آن را پرداخت کنید. چراکه این دستگاه متصل به تلویزیون شما را هم به فروشگاه متصل می‌کند و هم به شبکه بانکی و شما بدون این که نگران استفاده از فضاهای پرخطری مانند اینترنت باشید می‌توانید فعالیت مالی داشته باشید.

این یکی از اصلی‌ترین مزایای شبکه‌های داخلی است. شما از این طریق می‌توانید سفارش کالا هم بدهید و چون محل حضور شما مشخص است و مشخصات شما قابل شناسایی است، سفارش گیرنده با اطمینان از این که یک مشتری واقعی در مقابل اوست سفارش شما را پاسخ می‌دهد.

اتصال این شبکه به تلویزیون می‌تواند مزایای دیگری هم داشته باشد و شما می‌توانید به صورت آنلاین فیلم‌هایی که می‌خواهید را اجاره کرده و بدون هیچ سی‌دی یا دستگاه دیگری فیلم دلخواهتان را در مدتی که کرایه کرده‌اید ببینید، کرایه آن را هم همان‌جا بپردازید.

با این روش دیگر نیازی به تهیه سی‌دی ندارید و حتی محدودیت سرعت اتصال به اینترنت هم مطرح نیست چراکه این اتصال از طریق شبکه داخلی و از روی سرورهای داخلی برقرار می‌شود و عملا اینترنت در این بین نقشی ندارد.

برای رویارویی با این نوع تغییرات در جامعه بهتر است معنای اصطلاحات جدید را نیز بدانید که سوءبرداشت‌ها کمتر شود. گفته می‌شود شبکه ملی اطلاعات یک اینترانت داخل کشور است و حال سوال اینجاست که اینترانت چیست؟ تفاوت آن با اینترنت چیست؟ اینترانت تشکیل شده از دو کلمه اینترا به معنای داخلی + نت به معنای شبکه است که به هر نوع شبکه داخلی حتی خانگی یا در حد یک ساختمان اداری نیز اینترانت گفته می‌شود.

اما اینترنت امروزه یک نام خاص است برای یک شبکه خاص جهانی که 40 سال قبل ساخته شد و خود شبکه اینترنت جهانی تشکیل شده است از هزاران شبکه داخلی (اینترانت) و روی شبکه جهانی اینترنت خدمات فراوانی ارائه می‌شود که یکی از آنها وب یا همان www است.

وب چیست؟ حدود 20 سال قبل روی شبکه اینترنت جهانی یک سرویس ایجاد شد که براساس آن امکان ایجاد لینک (اتصال) بین متون مختلف وجود داشت و از روی یک رایانه امکان دیدن این صفحات و حرکت از طریق این لینک‌ها بین صفحات در یک رایانه دیگر متصل به شبکه به وجود آمد. بعدها با اضافه شدن عکس، فیلم، صوت و انواع امکانات جدید وب به اصلی‌ترین سرویس روی شبکه اینترنت تبدیل شد، اما خدمات شبکه اینترنت به وب محدود نیست و روی آن استانداردهای (پروتکل) فراوان دیگری وجود دارد.

یکی از اصلی‌ترین مواردی که در راه‌اندازی این شبکه مورد بحث بوده موضوع هزینه و درآمد آن است که باید به نوعی تضمین‌کننده ادامه حیات و منافع آن باشد، چراکه از طرفی پروژه ملی قلمداد شده و از طرفی برای تداوم خدمت‌رسانی قرار است در آمد داشته باشد.

به گفته حکیم جوادی رییس سازمان فناوری اطلاعات، این شبکه در دو سال ابتدای راه‌اندازی هزینه اجرایی خود را جبران خواهد کرد، اما ناظران و کارشناسان بر این عقیده هستند که این کار بدون طرح کسب و کار (Business Plan) ممکن نیست.

حکیم جوادی در پاسخ به این سوال «جام‌جم» که توجیه اقتصادی این شبکه چیست، گفت: با همکاری یکی از دانشگاه‌ها برای این شبکه طرح کسب و کار کاملی آماده کردیم که در آن همه جوانب دیده شده است و بعد از تائید این طرح اجرایی خواهد شد.

وی در توضیح این که طرح چگونه می‌خواهد هزینه چند میلیاردی خود را جبران کند، گفت: ما شرکت‌های کوچک، متوسط و بزرگ را هدایت می‌کنیم به سمت یکدیگر تا از سرویس‌های یکدیگر استفاده کنند و سرمایه‌گذاری از صفر نباشد.

وی ادامه داد: شرکتی مثل گوگل که چند میلیون دلار از BMW می‌گیرد تا هر کسی حرف B را تایپ کرد لینک این شرکت به عنوان اولین لینک ظاهر شود ما هم می‌توانیم از بازار موجود در داخل استفاده‌هایی کنیم.

با تمام این تفاسیر و با توجه به تجربه اجرای پروژه‌های دولتی که با عناوینی مانند ملی یا سراسری همراه می‌شوند معمولا توجیه اقتصادی طرح‌ها در دست به دست شدن مبالغی بین دستگاه‌های اجرایی میسر می‌شود و به بیان ساده‌تر، از جیب به جیب کردن است و نه یک فعالیت اقتصادی مطلوب.

یکی از مواردی که به عقیده کارشناسان دراین موضوع شبهه وارد می‌کند شفاف نبودن حساب و کتاب و زمان‌بندی فازهای کار است؛ چراکه در یک طرح اقتصادی اگر این عوامل شفاف‌سازی نشود نشانه یک ضعف در برنامه یا اجراست که به هر ترتیب نشانه عدم توفیق طرح است.

باز هم بنا به تجربه پروژه‌های دیگر دولتی در صورت عدم موفقیت پروژه‌ها با یک تزریق کمک دولتی کار ختم می‌شود.

نگرانی کارشناسان منتقد این طرح بیشتر به این دلیل است که شبکه در جایی قرار است فعال شود که می‌تواند به عنوان تهدید استراتژیک به کار رود یا حتی عدم موفقیت یا سوءمدیریت و اعمال سلیقه‌های مدیریتی جهت کار را به سمتی ببرد که در آینده، هزینه‌های پروژه را چند برابر کند و به دلیل زیرساختی بودن این شبکه دیگر نتوان از آن صرف‌نظر کرده و هزینه‌های گزاف بر دوش بیت‌المال و در نهایت مردم تحمیل شود.

حال شبکه ملی اطلاعات برای ایجاد نقطه اتصال ده‌ها دستگاه به وجود می‌آید تا خدمات وعده داده شده به واقعیت نزدیک‌تر شود.