روح پهلوانی را در ورزش از بین نبریم

از نظر روان‌شناسی، افزایش و بهبود مهارت ورزشی نیازمند عاملی تقویتی با عنوان پاداش است که حتما باید با آن فعالیت تناسب داشته باشد که اگر این تناسب به وجود نیاید ورزشکار دچار بی‌تعادلی و اختلال در ابعاد عاطفی ـ هیجانی می‌شود و لطمه می‌خورد. در حقیقت، پاداش، بیشتر سیستم عاطفی ـ هیجانی را تقویت می‌کند و سطح هیجان هم قابل اندازه‌گیری و بر اساس این فرمول محاسبه می‌شود: هیجان مساوی است با اطلاعاتی که در مغز تغییر می‌کند ضرب در تابعی از نیازها. یعنی در صورتی که هیجان با نیازها همگام و متناسب باشد این تشویق مثبت خواهد بود.

بله، بخشی از واقعیت همین است و بخش مهمی از این اتفاق به کم توجهی رسانه‌ها و افراط و تفریط در تبلیغات برمی‌گردد. مثلا در پارالمپیک هم اتفاقات و صحنه‌های زیبای زیادی وجود دارد که رسانه‌ها چندان آنها را برجسته نمی‌کنند و فقط به گزارش کلی این رویداد می‌پردازند. در ورزش‌های غیر فوتبالی دیگر هم همین‌طور.

متاسفانه مساله ملیت و سیاست روز به فوتبال چنین جایگاهی داده است. چون بنابر تحقیقات علمی، تنها ورزشی است که در سیستم هیجانی به صورت لبه‌ای عمل می‌کند. در این زمینه کتاب‌ها نوشته شده مبنی بر این‌که به دلیل وجود همین زمینه (یعنی وجود سیستم هیجانی لبه‌ای یا مرزی در فوتبال) این‌گونه همذات دپنداری سریعی که در فوتبال بین بیننده و ورزشکاران به وجود می‌آید در ورزش‌های دیگر دیده نمی‌شود ولی این عامل نیز دلیلی نمی‌شود که بازیکنان بیش از سطح ظرفیتشان مطرح شوند تا دچار مشکلات شخصیتی و رفتاری شوند البته این قضیه در سطح فوتبال بین‌المللی نیز صدق می‌کند و شما بخوبی بازیکنی را در جهان فوتبال می‌شناسید که از فرط تمجید و تعریف، راه به دوپینگ ، اعتیاد، قاچاق مواد مخدر و هر گونه بزه و خلاف دیگری هم برد و هر از گاهی برای مداوای بیماری‌های روانی خود در مرکزی درمانی بستری شده است. در هر صورت واقعیت را باید با شایسته‌ترین رنگ، رنگ‌آمیزی کرد و نه پررنگ‌تر یا کمرنگ‌تر.

نه ! به هیچ‌وجه نباید تنها عامل پاداش، سرمایه پول و طلا باشد. در این صورت ورزشکار به یک ماشین ماهیچه‌ای که سرعت، دقت و قدرت تنها شاخصه‌های او هستند، تبدیل می‌شود. در حقیقت، شخصیت چند بعدی ایشان از بین می‌رود و یک‌بعدی می‌شود. بازی جوانمردانه یا فرپلی مساوی است با اخلاق منهای خشونت و پاداش صرفا مالی محرک کاذبی می‌شود برای رسیدن به اهداف مادی. قرار نیست پاداش‌ها صرفا ورزش را در مسیری کاذب و غیراخلاقی قرار دهد. تشویق‌های دیگری باید باشد که متاسفانه هنوز به آنها ارجی نمی‌نهند.

فرهنگ تشویق هم مطرح است. در جامعه‌ای که با مشکلات ورزشی روبه‌رو هستیم باید ورزش را به فرهنگ و فرهنگ را به فضیلت تبدیل کنیم، در حالی که در جامعه ورزش ما دچار کمبود فرزانه هستیم. داشتن فرزانه خیلی مهم‌تر از داشتن قهرمان است، ولی ما با اقدامات خود فرزانه‌پروری را می‌شکنیم. وقتی ما همه چیز را از زاویه مادی و مالی نگاه کنیم و کالا ببینیم هم به ورزشکار قهرمان خود آسیب می‌رسانیم هم به ورزشکاران دیگر و هم به جامعه. بنابراین باید در کنار پرداخت جوایز مالی متناسب با زحمات کشیده شده حتما و حتما پاداش‌های مکمل غیر مالی متناسبی نیز در در نظر بگیریم تا از عوارض جانبی خطرناک پیشگیری کرده باشیم.