متحرک‌سازی شخصیت‌های کهن در صفحه تلویزیون

این مجموعه انیمیشن که در مرکز فارس تولید شده، حکایات گلستان سعدی را به تصویر کشیده است. اگر شما هم تاکنون این مجموعه را دیده باشید به این نتیجه خواهید رسید که این انیمیشن اثری خوب و جذاب است که اگر از شبکه‌های سراسری پخش می‌شد، ‌توانایی رقابت با مجموعه‌ای مانند «شکرستان» را داشت.

گروه سازنده حکایات سعدی برای تولید این مجموعه خلاقیت به‌خرج داده‌ و تصویرسازی مناسبی از حکایات گلستان را در معرض دید گذاشته‌اند.

ناگفته نماند که صداوسیمای مرکز فارس به عنوان اصلی‌ترین مرکز انیمیشن صداوسیما به شمار می‌آید.

سال‌ها پیش مهدی فقیه ـ که اکنون به عنوان بازیگر بین مردم شهرت دارد ـ مجموعه عروسکی «اچ و مچ» را در این مرکز ساخت که از شبکه 2 سیما روی آنتن رفت و با استقبال مردم روبه‌رو شد.

حکایات سعدی شیرین‌تر از قند هم یکی از کارهای خوب مرکز فارس است که سروش خادمی آن را کارگردانی کرده است. با خادمی به گفت‌وگو نشستیم تا او برایمان از چگونگی ساخت این مجموعه انیمیشن بگوید.

گروه تولید حکایات سعدی را چگونه دور هم جمع کردید؟

این مجموعه اردیبهشت 1386 کلید خورد. ابتدا گروه کوچکی با این مجموعه همکاری می‌کردند و قرار نبود با تکنیک سه‌بعدی انجام شود. از آنجا که پیشتر خودم روی انیمیشن کات‌اوت کار می‌کردم، قصد داشتم این مجموعه را نیز با این تکنیک کار کنم، اما پس از گذشت دو ماه، حامی‌ مالی مجموعه تغییر کرد و سفارش‌دهنده که صداوسیمای مرکز فارس شده بود، تصمیم گرفت تکنیک کار را به سه‌بعدی تغییر دهد. این تحول باعث شد تغییراتی در تیم تولید ایجاد کنم که شامل افزودن مدلسازان سه‌بعدی و سرمایه‌گذاری روی چند نیروی مستعد برای بخش متحرک‌سازی بود، اما پس از گذشت یک سال از شروع کار، تقریبا مشکلات برطرف و تیم روی تکنیک سه‌بعدی مسلط شد.

گلستان و بوستان سعدی از شاهکارهای ادبیات ما هستند و در زمره متون خواندنی قرار می‌گیرند. برای اجرای آنها نیاز بود نویسنده، آنها را به متن نمایشی تبدیل کند که فکر می‌کنم این کار بخوبی انجام شد. پس از آن نیز گروهی از کارشناسان صداوسیمای مرکز فارس روی فیلمنامه‌ها نظارت داشتند و پس از بارها بازنویسی توسط نویسنده، مجوز تولید صادر ‌شد. برای تبدیل حکایت تک‌پاراگرافی به فیلمنامه‌ای 10 الی 12 دقیقه‌ای نیاز به بسط و گسترش فراوانی بود و وفادار بودن به متن اصلی کار را مشکل‌تر می‌کرد. به همین منظور ابتدا خلاصه یک صفحه‌ای از داستان تهیه می‌شد و پس از تصویب اولیه به فیلمنامه تبدیل شده و در مرحله سوم، گفت‌وگوها مورد بازبینی قرار می‌گرفت. در پایان هنگام دکوپاژ (نمابندی) و طراحی استوری بورد نیز دوباره بخش‌هایی از فیلمنامه را ویرایش می‌کردم.

گروه قصه‌پرداز، نقش چندانی در طراحی شخصیت‌ها نداشت. در چند قسمت ابتدایی و با توجه به متن‌ها، حدود 35 شخصیت متفاوت را انتخاب کردم و دو نفر هم‌ مسوول کارکردن روی این شخصیت‌ها شدند تا پایان مجموعه، حدود 15 شخصیت انسانی دیگر به جمع شخصیت‌ها اضافه شد. به غیر از شخصیت‌های انسانی، حدود 15 شخصیت حیوانی نیز طراحی شد.

همیشه در تولید سریال‌های انیمیشن، رسیدن به قسمت اول بسیار وقتگیر است. چرا که برای تولید اولین قسمت نیاز است شخصیت‌ها، پس‌زمینه‌ها و آکسسوار صحنه ساخته شود که خود آن مستلزم آماده شدن فیلمنامه است، اما هر چه کار پیش می‌رود، تولید قسمت‌های بعدی سرعت بیشتری می‌گیرد. در این مجموعه هم برای تولید اولین قسمت، حدود شش ماه زمان صرف کردیم، اما در ادامه روند تولید سرعت بیشتری گرفت.

هدف از تولید این کار، آسان‌کردن فهم همان شعری است که در پایان می‌آید. بسیاری از حکایات سعدی آنچنان ساده هستند که در کتاب‌های درسی مقطع ابتدایی و راهنمایی آمده و بسیاری نیز این‌گونه نیستند. تعدادی از قسمت‌های این مجموعه همان حکایاتی است که برای مخاطب نوجوان تدریس می‌شود، اما برخی حکایات پرمحتوا را نیز برای مخاطب بزرگسال در نظر گرفته‌ام که این مجموعه بتواند مخاطبان بیشتری را جذب کند.

حق با شماست. شخصیت زن در هیچ‌کدام از قسمت‌ها حضور عینی ندارد. هرچند بخشی از این نگاه به متون انتخاب شده از منبع مربوط می‌شود، اما خوشحالم که این موضوع جلب توجه کرده است.

یادم هست قرار بود قسمت یازدهم یا دوازدهم این مجموعه را شروع کنیم که داستان آن درباره حکیمی است که وارد روستایی می‌شود و طبابت را آغاز می‌کند. در آن زمان من همراه همسرم در همدان بودیم. یک موزه‌ بخشی از اشیای مورد استفاده بوعلی سینا را به نمایش گذاشته بودند و من داشتم طرح آنها را پشت بلیت ورودی می‌کشیدم که تعجب همسرم را برانگیخت. حالا مدل سه‌بعدی آن اشیا را می‌توانید در اقامتگاه حکیم در قسمت «راز سلامتی» ببینید. از این گذشته منابع تصویری یا نقاشی شده بسیاری را برای مدلسازی وسایل صحنه در این مجموعه جمع‌آوری کردم که در طول کار تصویرسازی از آنها استفاده می‌کردیم.

محدودیت در تجهیزات و نیروی انسانی باعث شد از این روش استفاده کنم. در کل 5 متحرک‌ساز با من همکاری داشتند که توانایی آنها نیز یکسان نبود، همچنین با توجه به حجم کار ‌باید دخل و خرجمان هماهنگ می‌شد، این بود که حتی‌الامکان از نماهای بسته استفاده می‌کردم. در ضمن این را هم بگویم که اگر بنا بود داستان در میدانگاه یا در حضور مردم روایت شود، افراد زیادی به عنوان سیاهی‌‌لشکر را طراحی می‌کردیم و نوع روایت را فدای کمبود امکانات نمی‌کردیم.

در طول تولید این مجموعه، صداوسیما استان فارس حمایت معنوی خوبی از ما کرد. هر چند همیشه مشکلات مالی گریبانگیر تولید می‌شود، اما امیدوارم با توجه به نمایش توانایی گروه سازنده حمایت بیشتری از این نوع آثار شود.

نه‌تنها استان فارس، بلکه در تمامی ایران، ادیبان و نویسندگان معروفی وجود دارند که با این پشتوانه غنی می‌توان آثار شگفت‌انگیزی تولید کرد. استان فارس در زمینه هنر انیمیشن همیشه پیشرو بوده و در سال‌های اخیر نیز با توجه به همت چند هنرمند باسابقه در بخش آموزش و در پی آن تلاش موسسات آموزشی و همچنین اخیرا با ورود مقطع کارشناسی انیمیشن به دانشگاه شیراز، ظرفیت فراوانی برای تولید فیلم‌های انیمیشن ایجاد شده است که اگر از گروه‌های باتجربه حمایت شود، می‌توان در مرکز فارس آثار درخشانی تولید کرد.

فرشید شکیبا - جام‌جم