افزایش وقوع سیل در آذربایجان شرقی

کارشناسان معتقدند گسترش شهرنشینی، ساخت و سازهای بی‌رویه و غیراصولی ابنیه، افزایش میزان دخل و تصرف در حریم رودخانه‌ها و نیز بالا رفتن حجم چرای بیش از حد مجاز مراتع و... از جمله علل اصلی افزایش آمار وقوع سیل در استان آذربایجان شرقی است.

معاون حفاظت و بهره‌برداری سازمان آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی در این باره می‌گوید: در صورتی که مجرای تخلیه سیل که بستر رودخانه‌ها، مسیل‌ها و آبراهه‌هاست لایروبی و ساماندهی شده و بدون دخل و تصرف باز باشد، هنگام وقوع سیلاب براحتی در آن مجراها جریان یافته و باعث تغذیه چاه‌ها، قنوات، چشمه‌ها، مزارع و... می‌شود.

محمد محمدی با اشاره به این‌که سازمان آب منطقه‌ای استان متولی ساماندهی رودخانه‌ها و تعیین حریم بستر آنها به عنوان مجرای اصلی جاری‌شدن سیل است، می‌افزاید: این سازمان همواره اقدامات گسترده‌ای را برای کاستن خسارت مالی و جانی احتمالی ناشی از وقوع این حادثه غیرمترقبه انجام داده است.

به گفته او، در استان آذربایجان شرقی حدود 25 هزار کیلومتر رودخانه و مسیل وجود دارد که از این میزان حدود 13 هزار و 500 کیلومتر شناسایی و ابتدا و انتهای آنها مشخص و دستور کار نقشه‌برداری آنها تهیه شده است.

وی ادامه می‌دهد: از این میزان رودخانه شناسایی‌شده حدود 6500 کیلومتر آن نقشه‌برداری و نقشه‌های آن قابل دسترسی است و روی بیش از 5750 کیلومتر آن پهنه‌بندی سیلاب و حدود بستر حریم تعیین شده است.

معاون حفاظت و بهره‌برداری سازمان آب منطقه‌ای استان درباره اقدامات پیشگیرانه این سازمان می‌گوید: ساماندهی اضطراری رودخانه و مسیل در مناطق حادثه‌خیز یکی از اقدامات سازمان برای پیشگیری از وقوع سیل است و در این رابطه از 5750 کیلومتری که پهنه‌بندی سیلاب و حدود بستر حریم در آنها مشخص‌شده، نزدیک به 2000 کیلومتر طرح بازگشایی، اصلاح مسیر، لایروبی و ساماندهی رودخانه‌ها اجراشده که البته این میزان رقم بسیار پایینی است و برای ادامه اجرای طرح در تمامی رودخانه‌های خطرساز استان به حمایت‌های مالی مقامات کشوری و استانی نیاز داریم.

طبق شواهد و قرائن موجود همه ساله پدیده سیل در استان آذربایجان شرقی در دو فصل بهار و تابستان اتفاق می‌افتد و شاغلان بخش کشاورزی بخصوص کشاورزان و باغداران این استان خسارت‌های جبران‌ناپذیری از این حادثه طبیعی می‌بینند، به‌گونه‌ای که در سال زراعی 90 ـ 89 بیش از 1397 هکتار از اراضی زراعی استان در اثر وقوع سیل آسیب دید که به بیش از 2394 تن محصول زراعی، دامی و... به ارزش حدود 32 میلیون و 545 هزار ریال بشدت خسارت وارد شده است.

محمدی​ با اشاره به این‌که 97 درصد خسارت‌های ناشی از وقوع سیلاب به عوامل انسانی برمی‌گردد و تنها سه درصد در اثر وقوع پدیده سیل زندگی آدمی را تهدید می‌کند، می‌گوید: حدود 57 درصد سیلاب خطرساز استان ناشی از احداث ابنیه و سازه‌های غیراصولی و غیرفرعی و بی‌توجهی به اصول و مطالعات هیدرولیکی اتفاق می‌افتد و 40 درصد سیلاب خطرساز در اثر دخل و تصرف کشاورزان و مالکین حقیقی و حقوقی مجاور مسیل‌ها صورت می‌گیرد.

محمدی از تمامی دستگاه‌های اجرایی استان از جمله شهرداری‌ها، بنیاد مسکن، راه و ترابری، خطوط ریلی و... درخواست می‌کند به منظور جلوگیری از خسارت‌های احتمالی ناشی از وقوع سیل هرگونه احداث سازه‌های تقاطعی با رودخانه‌ها و مسیل‌ها با انجام مطالعات لازم و اخذ مجوز از شرکت آب منطقه‌ای صورت گیرد و ما در این خصوص آماده هرگونه همکاری هستیم.

وی با اشاره به این‌که مقوله مهندسی رودخانه و سیل و مدیریت کاهش خسارت آن در کشور و به تبع آن در استان آذربایجان شرقی مغفول مانده است، می‌افزاید: برای اجرای طرح‌های حفاظت و مهندسی رودخانه‌ها چون نقشه‌برداری، مطالعات تعیین حریم بستر و تهیه طرح‌های اجرایی ساماندهی مسیل‌های رودخانه‌های استان سالانه به اعتباری بالغ بر 20 میلیارد تومان نیازمندیم و در صورت اختصاص و تامین این میزان اعتبار سازمان آب منطقه‌ای می‌تواند با اتخاذ تدابیر و اقدامات لازم جلوی بسیاری از خسارت‌های ناشی از وقوع سیل در استان را بگیرد.

علیرضا قادری، مسوول طرح و برنامه آب و خاک جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی نیز در این‌باره معتقد است: اجرای هر طرحی به مطالعات اولیه نیازمند است، اما متاسفانه ستاد حوادث غیرمترقبه استانداری برای مطالعات این گونه حوادث بودجه‌‌ای اختصاص نمی‌دهد. در نتیجه طرح‌های پیشگیرانه ما به اجرای طرح‌های کوچکی چون لایروبی قنوات، ترمیم کانال‌های انتقال آب و... معطوف می‌شود و در واقع عدم اختصاص اعتبار باعث می‌شود طرح‌های بزرگ اجرایی نشود.

وی با اشاره به این‌که جهاد کشاورزی استان به منظور مطالعه طرح‌های پیشگیری از وقوع سیل سالانه به اعتباری بالغ بر 450 میلیون تومان نیاز دارد، می‌گوید: باتوجه به این امر و نیز به منظور کاهش اثرات سیل از استانداری درخواست می‌کنیم از محل ردیف حوادث یا فصل آب (طرح‌های کوچک تامین آب) این میزان اعتبار را به ما اختصاص دهد، چرا که در صورت تحقق این امر هم نقاطی را که پیش‌بینی می‌کنیم امکان خسارت در آنها وجود دارد شناسایی می‌کنیم و هم به منظور کاهش اثرات سیل مطالعات اولیه توسط مشاوری معتبر صورت گرفته و اسناد و مدارک تهیه می‌شود تا به مرور و با تخصیص اعتبار طرح به مرحله اجرا درآید.

خلیل ساعی، رییس ستاد مدیریت بحران آذربایجان شرقی نیز در این باره می‌گوید: مدیریت بحران استان به نسبت اعتباری که به آن ابلاغ می‌شود آن را بین دستگاه‌ها و شهرستان‌ها توزیع می‌کند و باتوجه به این‌که سال گذشته اعتبار ستاد کم بود، بنابراین این مبلغ را به پروژه‌های اولویت‌دار دستگاه‌های متقاضی اختصاص دادیم.

وی می‌افزاید: اداره کل مدیریت بحران تمامی پروژه‌های دارای اولویت دستگاه‌های مرتبط با بحران فرمانداری‌ها را در پایان هر سال از دستگاه‌ها درخواست می‌کند و به محض ابلاغ اعتبار مطابق با اولویت پروژه مبالغ مورد نیاز را به آنها خواهد داد.

ساعی با اشاره به اقدامات پیشگیرانه صورت گرفته در سطح استان می‌گوید: برای پیشگیری از بروز خطرات جانی احتمالی ناشی از وقوع سیل، سیستم هشدار مسیل مطالعه شده و اجرای آن منوط به تامین اعتبار لازم است و باید شرکت آب منطقه‌ای و اداره کل مدیریت بحران به محض دریافت اعتبار هر چه سریع‌تر نسبت به عملیاتی کردن آن اقدام کند.

سعیده دلال علیپور - جام‌جم تبریز