استفاده بد از یک باور خوب

 این دعوتنامه چیزی نبود جز یک کاغذ 4 A گلاسه با حاشیه‌بندی سیاه‌رنگ و یک تصویر که عاشورا را به ذهن می‌آورد و متنی با خط خوش نستعلیق که گویای یک دعوت مؤدبانه بود. نویسنده این دعوتنامه از مهمانان خواسته بود تا «جهت دریافت طعام نذری» در روز عاشورا به یکی از خیابان‌های شمال شهر تهران (فرمانیه) بروند و در مراسمی که حتما با نذری‌پزی‌های دیگر تفاوت دارد، شرکت کنند. این دعوتنامه همچنین مزین به 2 بیت شعر هم بود؛ همان کلماتی که یاد مهمانان می‌انداخت که «سعی کن حرص و طمع خانه خرابت نکند/ غافل از واقعه روز حسابت نکند/ ای که دم می‌زنی از عشق حسین بن علی/ آنچنان باش که ارباب جوابت نکند».

نذری‌هایی که این شرکت بخش خصوصی در روز عاشورا پخش کرد، حتما تا حالا تمامش خورده شده، اما کاری که این نذری با ذهن ما و آنهایی که دعوتنامه به دستشان رسید و اهل تفکر بودند کرد، محال است فراموش بشود. چه کسی می‌گوید نذری دادن کار بدی است؟ مطمئن باشید ما این را نمی‌گوییم که هیچ بلکه بر آن تاکید هم داریم و حرفمان چیز دیگری است، پس بیایید این نوع نذری دادن را یک بار دیگر با هم مرور کنیم. در فرهنگ ما آنهایی که نذری می‌پزند، آن را میان فامیل، همسایه‌ها و رهگذران تقسیم می‌کنند و اگر بدانند در این میان، نذری را به دست کسانی رسانده‌اند که چشم و امیدشان به همان یک ظرف غذاست، حس خوبی پیدا می‌کنند. اما بانی و طعام نذری‌ای که ما از آن حرف می‌زنیم، مهمانان ویژه‌ای داشت که از بین مدیران و کارمندان دستگاه‌های دولتی گلچین شده بودند. بیایید چند حدس بزنیم مثلا فکر کنیم شاید متولی این نذری نمی‌داند در همین شهر خودمان تهران کسانی هستند که آذوقه خانه‌شان پربار نیست و به نذری‌هایی که مردم در طول سال می‌پزند، چشم امید دارند. یا شاید نه، به احتمال زیاد بانی این مجلس دوست نداشته تا آنهایی را که پای بساط پخش نذری جمع می‌شوند و برای این‌که بیشتر بگیرند قسم می‌خورند که عیال دارند و مشکل دارند را نبیند.

اگر این دو احتمال درست باشد که حساب این بانی و نذری‌اش مشخص است، اما ترس ما و آنهایی که به این مجلس نرفتند این است که او سفره‌ای ویژه برای مهمانانی ویژه پهن کرده تا ضمن به نمایش گذاشتن جلال و جبروتش، مدیران و کارمندان دولتی را به نوعی نمک‌خور و در نهایت نمک‌پرورده کند تا اگر روزی کارش در یکی از این دستگاه‌ها و نهادهای دولتی افتاد، آنها نه در کارش نیاورند و روز نذری‌خوری را به یاد بیاورند. خیلی‌ها می‌گویند این حدس آخر ما قریب به یقین‌تر است و پخش نذری میان مهمانانی که رئیس بانکی یا سازمانی هستند، هدفی غیر از این ندارد، اما ما باز عیب کار را نه به حساب این بانی که به حساب فرهنگی می‌گذاریم که حتی پای دست‌نخورده‌ترین باورهای اعتقادی را هم به میدان می‌کشد و از مورد احترام‌ترین آیین‌ها هم به عنوان وسیله‌ای برای رسیدن به اهداف استفاده می‌کند.

مریم خباز/ گروه جامعه