وقتی فوتبالیست‌ها کارگردان می‌شوند

از آنجا که ما ملتی مقایسه‌گر هستیم و خیلی راحت به سراغ نمونه‌های خارجی می‌رویم، معمولا در این مقایسه اهمیتی به کارگردانی فوتبال‌های داخلی نمی‌دهند. اما اتفاق خوبی که در این حوزه افتاده این است که روند کارگردانی در بخش فوتبال‌های داخلی در طول سال‌های گذشته همواره سیر صعودی داشته است. اگر این مسیر با همین شیب ادامه یابد باید منتظر روزهای خیلی بهتری در این عرصه بود. کسی چه می‌داند، شاید ما هم روزی در این زمینه حرف‌هایی برای گفتن داشته باشیم.

حمیدرضا نامدارمرادی از کارگردانان تلویزیونی مسابقات فوتبال با اشاره به مشکلات کارگردانی تلویزیونی یک مسابقه فوتبال می‌گوید: ما باید موضوع را از چند بعد بررسی کنیم؛ مساله اول بحث نیروی تخصصی است که به نظرم به درستی از آنها استفاده نمی‌شود.

به عبارت دیگر یک نگاه کارمندی و دغدغه ساعت کاری پررنگ است، مثلا من باید 140 ساعت در ماه را پر کنم و اگر این 140 ساعت پر نشود، به ما می‌گویند فلان برنامه غیرفوتبالی را هم کارگردانی کن. هیچ‌کس نمی‌گوید که این شخص که زمینه کاری‌اش مسابقات فوتبال است و توانایی‌هایی هم در این حوزه نشان داده، برود تنها در حوزه مسابقات فوتبال کار کند.

مساله دیگر تجهیزات فرسوده و قدیمی است که کارگردانان مسابقات تلویزیونی کشورمان با آن کار می‌کنند. این موضوع باعث می‌شود خروجی نهایی کار چیزی که باید، نباشد.

وی با مقایسه کارگردانی مسابقات فوتبال خارجی و ایرانی می‌گوید: در فوتبال خارجی کارگردان فقط کارگردان است یعنی با تخصص خود سعی می‌کند همان فضا و جو حاکم بر بازی را به بهترین شکل به مخاطب ارائه کند. در آنجا از آخرین امکانات و تکنولوژی روز استفاده می‌شود. هر کدام از دوربین‌ها هم معنی خاص خودش را دارد و هر تصویربردار می‌داند باید دقیقا چه نوع تصویری را بگیرد. در واقع روی همه جزئیات کار شده و همه چیز از پیش معلوم است. در حالی که در مسابقات فوتبال ما، موضوع کمی فرق می‌کند. از آنجا که نیروی آموزش دیده و ماهر کم داریم و تجهیزات هم استاندارد نیست، مشکلات بسیاری در حین کارگردانی یک مسابقه فوتبال دیده می‌شود.

با وجود این مدتی است که در مسابقات فوتبال ما از پاره‌ای دوربین‌های روز هم استفاده می‌شود. اگرچه که به نظر می‌رسد هنوز در استفاده صحیح و درست آنها در مراحل ابتدایی هستیم؛ مثلا دوربین‌های عنکبوتی (اسپایدرکم) از جمله تجهیزاتی هستند که مدتی است در مسابقات فوتبال گوناگون ما استفاده می‌شود، اما این استفاده گاه به نوعی بوده که خود دوربین هم در وسط میدان فوتبال دیده شده است. مرادی در این باره می‌گوید: اسپایدرکم از جمله دوربین‌هایی است که باعث می‌شود کیفیت کارگردانی به استانداردهای مطلوب نزدیک شود؛ ولی به شرط آن‌که این استفاده درست و بهنگام باشد. زمان شروع بازی، زمان ضربات کاشته، زمان خطا، تعویض یا پنالتی بعضی از موقعیت‌هایی است که می‌شود از این وسیله استفاده کرد و کیفیت بصری را بالا برد؛ اما متاسفانه کاربرد این وسیله گاه در مسابقات فوتبال ما کمی پیش‌پاافتاده است. مثلا در بسیاری از مسابقات اخیر این دوربین مدام در حال آمدن و رفتن بود؛ در حالی که شما وقتی بازی‌های لیگ اروپا را می‌بینید، اصلا چنین دوربینی را در جریان بازی نمی‌بینید.

علی زلقی از جمله کارگردان‌های مسابقات فوتبال تلویزیونی است که دربی 71 پیروزی و استقلال را کارگردانی کرده است. او در جواب این سوال که هنگام کارگردانی یک مسابقه فوتبال به دنبال چه نکاتی است، می‌گوید: در کارگردانی مسابقات تلویزیونی فوتبال ما بیشتر از همه به دنبال رعایت تداوم بازی هستیم و تلاش می‌کنیم روی نقاط حساس بازی بیشتر تمرکز کنیم.

وی ضعف اساسی مسابقات فوتبال کشورمان را نبود آموزش و امکانات به‌روز می‌داند و می‌گوید: واقعیت این است که سرمایه‌گذاری ما نسبت به کشورهای غربی یک نسبت فاصله‌داری است. همین نسبت هم در زمینه فوتبال و البته تجهیزات کارگردانی تلویزیونی مسابقات فوتبال وجود دارد.

حتی کشورهای عربی در این زمینه بهتر از ما عمل می‌کنند و بهتر نتیجه می‌گیرند. ما در این حوزه دچار فقر امکانات هستیم. ما کنار خط تنها یک دوربین داریم که همواره با اعتراض داور چهارم مسابقه همراه است و یک دوربین پرتابل داریم، در حالی که در دنیا تعداد این دوربین‌ها خیلی متفاوت است.

زلقی می‌افزاید: اگرچه ما تلاش می‌کنیم از امکاناتی که داریم بهترین استفاده را بکنیم، اما وجود همان مشکلات همیشگی باعث وجود همان ضعف‌های همیشگی شده است. ما در حال حاضر از واحدهای سیاری استفاده می‌کنیم که اساسا برای این کار طراحی نشده‌اند؛ همین موضوع باعث می‌شود در نهایت کیفیت کارگردانی خیلی بالا نباشد.

با این همه دیدن فوتبال از تلویزیون به عادت خیلی از فوتبالدوستان تبدیل شده است و واقعیت این است که کارگردانان مسابقات فوتبال تلویزیونی ما با وجود همه مشکلاتشان توانسته‌اند بخش زیادی از این نیاز را مرتفع کنند.

مرادی در جواب این سوال که چه باید کرد تا مسابقات تلویزیونی فوتبال ما به لحاظ فنی بهتر از این باشد، می‌گوید: در حال حاضر آموزش حرف اول را می‌زند. ما باید از استادان شناخته شده این فن برای آموزش کارگردانان تلویزیونی مسابقات فوتبالمان نهایت بهره را ببریم. به جز این استفاده از تجهیزات و امکانات روز می‌تواند سطح کیفی گزارش‌های ما را ارتقا دهد. ما دوربین سیار و دوربین سوپراسلوموشن نداریم. دوربین‌های فعلی ما براساس 25 فریم گرفته شده، کار اسلوموشن را انجام می‌دهند که نتیجه کار خیلی خوب درنمی‌آید. در حالی‌که در دنیا از دوربین‌هایی استفاده می‌شود که در هر ثانیه حداقل 1000 فریم گرفته می‌شود.

طبیعی است پخش نمایی حساس از فوتبال با چنین دوربین‌هایی کیفیت مسابقات تلویزیونی را تا حدود زیادی تضمین می‌کند.وی در ادامه این مقایسه می‌گوید: برای یک بازی معمولی جهانی حداقل از 16 دوربین استفاده می‌شود. در همین بازی‌های جام جهانی فوتبال که در آفریقای جنوبی برگزار شد از 32 دوربین مختلف سود بردند. در کشور ما اما قضیه کمی متفاوت است. ما در مسابقاتمان از 10 دوربین بهره می‌بریم و اگر ای‌اف‌سی حضور داشته باشد، این رقم به 12 عدد می‌رسد.

مرادی روایت یک مسابقه فوتبال را مثل داستان می‌داند که باید همه چیزش سر جایش باشد. او امیدوار است در سال‌های آینده روند کارگردانی مسابقات تلویزیونی فوتبال کشور بهتر شود. همچنان که مدعی است وضعیت کارگردانی مسابقات فوتبال در طول سال‌های گذشته خیلی بهتر شده است.