می‌خواهم زنده بمانم!

این مجموعه 11 قسمتی با هزینه‌ای 20 میلیون دلاری ساخته شده و محصول سال 2004 است. نیکلای داستال کارگردان این مجموعه یکی از چهره‌های سرشناس معاصر دو دنیای تلویزیون و سینمای کشور روسیه است. این درام جنگی در سطح بین‌المللی با نام «گردان نیروهای ارتشی» هم معرفی شده و خود روس‌ها هم آن را با نام «شترافبات» می‌شناسند. منتقدان تلویزیونی گردان مجرمین را یک مجموعه عظیم تاریخی ارزیابی کرده‌اند که در زمان پخش از تلویزیون روسیه، تبدیل به یکی از کارهای پربیننده شد و محبوبیت زیادی در بین تماشاگران معمولی پیدا کرد.

طول زمان مجموعه 550 دقیقه بود که در مقایسه با استانداردهای کشور روسیه در زمینه مجموعه‌سازی، زمان اندازه و مناسبی به شمار می‌رود. 2 صنعت سینما و تلویزیون روسیه، تجربه‌ای طولانی و غنی در زمینه تولید فیلم‌ها و مجموعه‌هایی با طول زمانی زیاد دارند. فیلمنامه مجموعه را ادوارد وولادارسکی نوشته و اگرچه برخی شخصیت‌ها و ماجراهای آن برگرفته از واقعیت‌های تاریخی نیستند و حالت خیالی دارند، ولی اصل قصه و ماجرای آن با توجه به واقعیت‌های تاریخی موجود در دهه 40 میلادی کشور اتحاد جماهیر شوروی (سابق)‌ گرفته شده است.

خط اصلی قصه این مجموعه تاریخی درباره گروهی از رزمندگان ارتش سرخ شوروی در دوران جنگ جهانی دوم است که نه‌تنها عضو حزب کمونیست و یا دوستداران و طرفداران حکومت شوراها نیستند، بلکه در نقطه مقابل آن قرار دارند. این افراد از بین زندانیان رسمی زندان‌های شوروی انتخاب و برای نبرد به جبهه‌های جنگ و یا پشت خطوط جنگی در کشور آلمان فرستاده شدند. این زندانیان طیف وسیعی از خلافکاران و آدم‌هایی را دربر می‌گرفتند که شامل کهنه‌کاران ارتش سفید (وفادار به حکومت تزاری)‌، زندانیان و معترضان سیاسی به سیاست‌های حزب کمونیست و حتی قاتل‌ها، سارقین و جنایتکاران می‌شد. برخی از این افراد حتی بدون این‌که تعلیمات نظامی لازم را دیده باشند، راهی جبهه‌های نبرد شدند. مسوولان ارتش سرخ شوروی به این افراد گفته بودند در صورت فرار از جبهه و یا کم‌کاری (و همچنین نشان دادن ترس و بزدلی)‌ آنها را به اردوگاه‌های کار اجباری برخواهند گرداند. به این دلیل، این سربازان مجبور بودند شبیه رزمندگان واقعی در جبهه‌های جنگ مبارزه کنند. در عین حال، مسوولان رسمی به آنها قول داده بودند در صورت ابراز رشادت و دلیری، در جرم آنها تخفیف قائل خواهند شد. این گردان را استالین در سال 1942 خلق و رهبری کرد.

داستال که متولد سال 1946 است و خاطرات گنگی از دوران جنگ و پس از جنگ و مسائل و مشکلات مربوط به آن دارد، قصه مربوط به این سربازان را از بزرگ‌ترهای خود شنیده بود و بعدها در کتاب‌های تاریخ درباره‌شان چیزهایی خوانده بود. او از زمانی که کار فیلمسازی را شروع کرد، همیشه می‌خواست این قصه را جلوی دوربین سینما یا تلویزیون به تصویر بکشد. به گفته او: «تعریف سینمایی یا تلویزیونی چنین قصه‌ای در دوران حکومت شوروی کار ساده‌ای نبود. ما با نوعی سانسور رسمی روبه‌رو بودیم که به ما اجازه ورود به دوایر ملتهب را نمی‌داد. با آن‌که استالین به صورت رسمی محکوم شده بود، ولی فیلمسازان اجازه ورود به داخل مسایلی که مربوط به او می‌شود را نداشتند. یک جور بی‌توجهی به این موضوع وجود داشت و مسوولان رسمی ترجیح می‌دادند که دوران استالین و کارهایی که صورت گرفته بود را از یاد ببرند. آنها بر این باور بودند که بهتر است کسی درباره آن دوران صحبت نکند و آن روزها، یک جورهایی به صورت عمدی به دست فراموشی و سکوت سپرده شده بود. پس از فروپاشی اتحاد شوروی، فرصت مناسبی پدید آمد که دنیای سینما و تلویزیون به بحث درباره مسائل و موضوعاتی بپردازد که سیاست‌های رسمی پیشین خواهان فراموش‌کردن آنها بودند، موضوع این گردان مجرمین هم یکی از آنها بود. جالب این‌که صنعت سینمای غرب در دوران پس از جنگ «دوازده مرد خشمگین» را تولید کرده بود که به شدت حال و هوایی شبیه موضوع گردان مجرمین شوروی (سابق)‌ داشت.

قصه گردان مجرمین در کنار تعریف برخی از واقعیت‌های تاریخی، شانس دوباره‌ای را به نمایش می‌گذارد که به این مجرمین داده می‌شد تا حسن‌نیت خود را ثابت کنند، حس‌نیتی که خیلی مواقع با مرگ خشن آنها در جبهه‌های جنگ ثابت می‌شد و کشته‌شدگان هیچ وقت فرصت آن را پیدا نمی‌کردند که به واسطه اثبات حسن‌نیت خود، زندگی دوباره و تازه‌ای را شروع کنند. داستال هم در مجموعه پرتنش خود (که برخی مواقع مجموعه قدیمی انگلیسی «بازداشتگاه کلدتیس» را به یاد می‌آورد)‌ در کنار نمایش صحنه‌های اکشن جنگی، به این وجه انسانی و فراموش‌شده قضیه هم می‌پردازد و تلاش دارد تصویری منطقی و قابل قبول از شخصیت‌های بخت‌برگشته قصه‌اش ارائه دهد. او تا حد زیادی موفق می‌شود این نکته را نشان دهد که اعضای گردان مجرمین برای پاک کردن «گناه گذشته بد خود» باید خونشان را هدیه کنند و این دقیقا همان چیزی بوده که افسران عالی‌رتبه ارتش سرخ می‌خواستند. قصه مجموعه در این باره بحث می‌کند که این افراد مجبور بودند با سرنوشت محتوم خود کنار بیایند و در هر شرایطی بپذیرند که مرگ در انتظار آنهاست.

داستال برای آن‌که به شخصیت‌های مجموعه خود رنگ‌وبویی انسانی بدهد و از آنها تصویری کلیشه‌ای ارائه ندهد، از یک سری بازیگر سرشناس و محبوب تماشاگران روسی بهره و کمک گرفته است. حضور این بازیگران مطرح باعث می‌شود بیننده آنها را به چشم یک مشت آدم منفی نگاه نکند و جنبه‌های انسانی، روحیات و اقدامات آنها را نیز در نظر داشته باشند. در راس این گروه بازیگران آلکسی سربریاکوف قرار دارد که متولد سال 1964 است و فعالیت بازیگری را از سال 1973 با حضور در یک مجموعه تلویزیونی شروع کرد. او خیلی زود به صورت یکی از بازیگران مورد توجه تماشاگران تلویزیون و سینما درآمد و تا به حال در بیش از 65 فیلم سینمایی و مجموعه تلویزیونی بازی کرده است. وی از سال 2000 به این سو، همکاری خود با رسانه تلویزیون روسیه را افزایش داده و در تعداد بیشتری مجموعه تلویزیونی ظاهر شده است. در مجموعه گردان مجرمین او نقش فرمانده واسیلی تردوخلوبوف را بازی می‌کند که ریاست گروهی از مجرمان متخلف را در جبهه‌های نبرد به عهده دارد.

سربریاکوف این مجموعه را یکی از بهترین کارهای کارنامه هنری خویش ارزیابی می‌کند و در رابطه با آن می‌گوید: «وقتی نیکلای داستال با من تماس گرفت و درباره این پروژه صحبت کرد، اصلا تصورش را نمی‌کردم که قرار است یک کار تاریخی و جنگی اصیل ساخته شود. آشنایی تماشاگران روسی با فیلم‌های جنگی محدود به یک سری فیلم میهن‌پرستانه می‌شود که در آنها قهرمانان وطن به مبارزه با نیروهای متجاوز می‌پردازند و آنها را تار و مار می‌کنند و بعضی وقت‌ها خودشان هم شهید می‌شوند. این آدم‌ها همیشه جزو بهترین شهروندان کشور بوده‌اند که داوطلبانه برای دفاع از سرزمین مادری راهی جبهه‌های نبرد می‌شوند.

اما شخصیت‌ها و قهرمانان اصلی پروژه داستان، ‌گروهی از آدم‌های خلافکار و زندانی و معترض سیاسی بودند که در فرهنگ عمومی از آنها با عنوان دشمنان مردم یاد می‌شود. قرار گرفتن چنین افرادی در موقعیت قهرمان قصه می‌تواند به شدت جنجالی، بحث‌آفرین، چالش برانگیز و جالب توجه باشد. همین نکته است که گردان مجرمین را از کارهای جنگی مشابه جدا می‌کند.

بخش اعظم صحنه‌های مجموعه در لوکیشن‌های استودیوی مسفیلم بزرگ‌ترین استودیوی فیلمسازی روسیه (که بازمانده و یادگار دوران اتحاد شوروی سابق است) فیلمبرداری شد. گروه سازنده مدتی را هم در قزاقستان سر کردند. کل کار گروه سازنده برای فیلمبرداری 11 قسمت مجموعه حدود 7 ماه طول کشید. منتقدان تلویزیونی قبل از پخش این مجموعه گمانه‌زنی‌های زیادی در ارتباط با نوع برخورد تماشاگران با آن داشتند. بحث اصلی این بود که آیا تماشاگران تلویزیونی حاضرند ماجراجویی‌های گروهی از آدم‌های خلافکار و تا حدودی بدنام را قبول کرده و هر هفته آن را با جدیت دنبال کنند؟ با شروع پخش قسمت اول مجموعه، بحث و جدل‌های تند و تیزی در رسانه‌های گروهی در این رابطه در گرفت و همین بحث و جدل‌ها، اشتیاق عمومی برای تماشای مجموعه را افزایش داد. اوج این بحث و جدل‌ها زمانی بود که یکی از تماشاگران تلویزیونی در نقد روزنامه‌ای خود نوشت که ترجیح می‌دهد یک فاشیست باشد تا این که به عنوان یک کمونیست علیه نیروهای ارتش هیتلری در جبهه‌های نبرد مبارزه کند. انتشار برخی نقدها و مطالب، سازندگان مجموعه را وادار کرد که در چند مصاحبه رسانه‌ای شرکت کنند و شایعه کمونیست‌بودن خود را تکذیب کنند و بگویند گردان مجرمین سمت و سویی ضد استالینیستی دارد.

نیکلای داستال کار فیلمسازی را از سال 1985 و پس از فارغ‌التحصیلی از انستیتو سینماتوگرافی مسکو شروع کرد. شروع فعالیت‌های سینمایی او همزمان با جنب و جوش تازه سیاسی در جامعه شوروی سابق بود. میخائیل گورباچف رئیس‌جمهور وقت شوروی و رهبر حزب کمونیست با پیگیری سیاست گلاسنوست و پروستاریکا، نوید آزادی‌های جدید اجتماعی، سیاسی و اقتصادی را به مردم کشور داده بود‌. یک سری از فیلم‌های قدیمی و توقیف شده اجازه نمایش عمومی گرفته بودند و فیلمسازان جوان و قدیمی کشور امکان ساخت فیلم‌هایی با مضامین افشاگرانه و مخالف را پیدا کرده بودند. داستال در کنار این موج تازه دست به کار ساخت فیلم‌هایی شد که انعکاسی از شرایط جدید بودند. او پس از کارگردانی 7 فیلم سینمایی در فاصله سال‌های 1985 تا 2000 در سال 2001 اولین مجموعه تلویزیونی‌اش را ساخت. داستال در آغاز کار قصد داشت گردان مجرمین را تبدیل به یک فیلم 2 قسمتی سینمایی (با طول زمانی 4 ساعت)‌ کند.

ولی زمانی که بحث تولید آن جلوتر رفت و جدی‌تر شد، وی قبول کرد که رسانه تلویزیون مکان بهتر و مناسب‌تری برای این کار است و بهتر می‌تواند مضمون قصه را به تصویر بکشد و در عین حال با مشکلی به نام محدودیت زمان هم روبه‌رو نیست.

منتقدان تلویزیونی با تحسین مجموعه گردان مجرمین می‌گویند داستال در این مجموعه گروهی از باتجربه‌ترین بازیگران سینما و تلویزیون را با قصه‌ای جذاب تلفیق می‌کند که تابه‌حال نمودی روی پرده سینما یا صفحه تلویزیون روسیه نداشته است. قصه مجموعه او بخش ناگفته‌ای از تاریخ اتحاد شوروی و جنگ جهانی دوم است. شخصیت‌های قصه مجموعه دارای آنچنان قدرت و قوتی هستند که نمی‌توان براحتی آنها را فراموش کرد. هر قسمت مجموعه با یک معما و سوال تازه تمام می‌شود و همین نکته، بیننده را مشتاق پیگیری ماجراها کرده و او می‌خواهد بداند در قسمت بعدی آن چه اتفاقی می‌افتد. برخی اوقات صحنه‌های مجموعه خشن و بیرحم می‌شوند و در برخی لحظات حال و هوایی درام و رمانتیک پیدا می‌کنند. اما این قصه سرشار از دیالوگ‌ها و آدم‌های واقعی است. به گفته منتقدان روسی تمام شخصیت‌های قصه در تمامی لحظات آن یک جمله و یک خواسته را فریاد می‌زنند:‌ «می‌خواهم زنده بمانم!»