جدال میان همایش و جشنواره

تولد یک همایش از دل یک جشنواره

شاعران خارجی پارسی‌گوی از کشورهایی مثل افغانستان و تاجیکستان در جشنواره شعر فجر حضور داشتند، اما شعر خارجی در این جشنواره جایی نداشت. تا این‌که سال 87، موسی بیدج به سمت مسوول بخش بین‌الملل جشنواره شعر فجر منصوب شد. وی پیش از برگزاری سومین دوره از این جشنواره اعلام کرد بخش بین‌الملل از بخش اصلی جشنواره شعر جدا شده و در مرداد سال بعدش یعنی سال 88 برگزار خواهد شد. بیدج دلیل این تفکیک را بخشیدن استقلال و هویت بیشتر به بخش بین‌الملل جشنواره شعر فجر دانست و کم بودن زمان باقیمانده تا برگزاری سومین جشنواره شعر فجر را از دیگر دلایل این تصمیم عنوان کرد. اما موعد برگزاری بخش بین‌الملل چند ماه بعد توسط معاون امور فرهنگی وزیر ارشاد تغییر یافت و محسن پرویز، خرداد 88 این بار ‌به عنوان رئیس شورای سیاستگذاری سومین جشنواره شعر فجر اعلام کرد که بخش بین‌الملل جشنواره 27 مهر همان سال با عنوان نخستین همایش بین‌المللی شعر ایران و جهان آغاز می‌شود. این عنوان نیز بعدها به همایش شاعران ایران و جهان تغییر یافت و هدف اصلی آن، معرفی ادبیات و شعر معاصر ایران به جهانیان و همچنین آشنایی شاعران ایران با شعر روز جهان توصیف شد.

بیدج همان روزها گفت: این همایش فراخوان ندارد و فقط از جمعی از شاعران جهان دعوت می‌شود، زیرا بخش بین‌الملل مسابقه‌ای نیست.

بالاخره پس از تغییر دوباره زمان برگزاری، نخستین همایش بین‌المللی شاعران ایران و جهان عصر روز شنبه 28 فروردین 1389 با حضور محمود احمدی‌نژاد و 50 شاعر خارجی از حدود 40 کشور جهان در تالار وحدت افتتاح شد. این همایش که جمعی از شاعران ایرانی هم در آن شرکت داشتند، در اصفهان ادامه داشت و سرانجام در آستانه روز بزرگداشت سعدی در کنار آرامگاه این شاعر بزرگ پارسی پایان یافت.

محمدرضا عبدالملکیان، شاعری است که در نخستین همایش بین‌المللی شاعران ایران و جهان حضور داشت. او این همایش را مثبت ارزیابی می‌کند و معتقد است همایش شاعران ایران و جهان اتفاق بزرگی بود که در حوزه فرهنگ ایران رخ داد.

رئیس دفتر شعر جوان، اهداف این همایش را چنین برمی‌شمرد: آشنایی شاعران ایران با شعر سایر کشورها، معرفی شعر امروز ایران به کشورهای دیگر و ارتباط شعرا با مترجمان برای انتقال بهتر شعر به زبان‌های مختلف.

عبدالملکیان معتقد است: این همایش به تمام اهداف خود رسیده و باید این ارتباط حفظ شود. او پیشنهاد می‌کند این همایش در گام بعدی فرصت‌هایی را برای شاعران به وجود بیاورد تا به کشورهای دیگر سفر کنند.

عبدالملکیان می‌گوید: البته همایش به این بزرگی ایرادها و ضعف‌های غیرقابل‌انکاری هم خواهد داشت که مطمئناً با دقت بیشتر در سال‌های بعد این نواقص رفع خواهد شد. مثلاً ایرادهایی در اجرا به سبب نبود تجربه کافی وجود داشت. 50 شاعر خارجی در این همایش حضور داشتند و به هرکس تنها یک فرصت شعرخوانی داده شده بود. اما به نظر من اگر اینها به گروه‌هایی تقسیم می‌شدند و در هر نوبت چند مکان برای اجرای برنامه در نظر گرفته می‌شد برای هرکس فرصت بیشتری می‌ماند.مورد دیگر شکل تشریفاتی اغلب این برنامه‌هاست که معمولاً با سخنرانی‌های مسوولان در آغاز است که این سخنرانی‌ها می‌تواند نباشد یا کوتاه‌تر باشد تا فرصت‌های شعرخوانی هم بیشتر شود.

ولی محمدعلی سپانلو با این‌که مثل سعید بیابانکی در همایش شاعران ایران و جهان حضور نداشت، اما موافق برگزاری این همایش است. این شاعر که علاوه بر سرودن، دستی نیز در ترجمه اشعار شاعران خارجی دارد، اساس برگزاری این همایش را به فال نیک می‌گیرد و می‌گوید: برگزاری چنین همایشی اصلاًً بد نیست. زیرا باعث می‌شود شاعران صدای همدیگر را بشنوند. آنچه در چنین برنامه‌هایی اهمیت دارد، تنوع آن است.

این شاعر می‌افزاید: وقتی شاعرانی از کشورهای مختلف جهان دعوت می‌شوند، مسلماً آنها افکار و عقاید گوناگونی دارند که آشنایی‌شان با شاعران ایرانی سبب می‌شود شاعران بیشتر عقاید مختلف را شناخته و از هم تأثیر بپذیرند.

سپانلو معتقد است: شاعران دنیای خاصی دارند و هرکدام یک جور هستند، با افکار و احساسات و عقاید گوناگون. او می‌گوید: وقتی شاعر دیگران را بشناسد، روحش بزرگ می‌شود و وقتی شاعر رشد کند، شعر هم خود به خود رشد خواهد کرد.

محسن پرویز، معاون وزیر ارشاد پس از برگزاری نخستین همایش بین‌المللی شاعران ایران و جهان اعلام کرد که دستاوردهای این همایش محقق شد.

وی گفت: هدف اولیه برگزاری نخستین همایش شاعران ایران و جهان که همان آشنایی و تعامل شاعران ایرانی و خارجی و همچنین معرفی ادبیات و فرهنگ غنی ایران به جهانیان بود، تا حد زیادی محقق شد.

وی اضافه کرد: گام اول که همان معرفی شعر و شاعر ایرانی به جهان و ایجاد تعامل میان شاعران بود، محکم و با اقتدار برداشته شد. پرویز همچنین از برگزاری جلسه‌ای برای بررسی نقاط قوت و ضعف اولین همایش شاعران ایران و جهان در آینده‌ای نزدیک خبر داد تا تجربیات حاصل از آن در سال‌های آینده مورد استفاده قرار گیرد.

این در حالی است که اهالی شعر، نظیر علیرضا قزوه، مجدداً بر رقابتی بودن بخش بین‌الملل جشنواره شعر فجر تأکید می‌کنند. مدیر مرکز تحقیقات فارسی دهلی نو می‌گوید: برای شناساندن هر چه بهتر فرهنگ کشورمان به جهانیان و برای تولید آثار فاخر ضروری است در پنجمین جشنواره شعر فجر، شاعران ایران و جهان به رقابت با یکدیگر بپردازند. این شاعر معتقد است همایش شاعران ایران و جهان باید در جشنواره شعر فجر ادغام شود و به شاعران خارجی هم مثل شاعران پارسی‌گو جوایز نفیسی اهدا شود.