آب‌تنی‌کردن در حوضچه اکنون

چرا عیار 14؟

احتمالا کارگردان به این خاطر نام فیلم را عیار 14 گذشته است. چون عیار 14 پایین‌ترین سطحی است که طلا فروش‌ها آن را به عنوان طلا قبول می‌کنند. احتمالا عیار استعاره‌ای از دل و جرات آدم‌هاست و عیار 14 اشاره به فرید دارد. با این حساب باید منصور را عیار 18 این داستان بدانیم.

به قسمت دوم دیالوگ منصور بپردازیم. از نظر او مهم‌ترین آدم کسی است که روبه‌رویش نشسته. منصور برخلاف فرید با دیدی خوش‌بینانه به همه چیز و همه کس نگاه می‌کند اما فرید این طوری نیست. او به همه چیز مشکوک است. به مرد غریبه، همسرش، مشتریانش و حتی خودش. او با پیش‌زمینه‌های ذهنی‌اش آدم‌ها را داوری می‌کند و به همین خاطر تیرش به خطا می‌خورد. او مخاطبان را هم دچار اشتباه می‌کند. به همین خاطر پایان فیلم غافلگیرکننده‌ به نظر می‌رسد. می‌فهمیم این موجودی که اینقدر از او می‌ترسیدیم، چقدر پاک و بیگناه است. البته شخصیت‌پردازی منصور‌ می‌توانست کامل‌تر از این چیزی باشد که هست. مثلا ما نمی‌توانیم انگیزه‌اش را باور کنیم. آیا یک مجرم از زندان آزاد شده صرفا برای خرید طلا به محل جرم بازگشته است؟ مسلما اگر او انگیزه دیگری برای بازگشت داشت، شخصیت منصور‌ برایمان باورپذیرتر می‌شد.

یادت به خیر نفس عمیق!

شهرت پرویز شهبازی به فیلم نفس عمیق‌ بر می‌گردد. 7سال پیش در جشنواره بیست و یکم فیلم فجر، فیلمی نمایش داده شد که همه نگاه‌ها را به سمت خودش جلب کرد. نفس عمیق از همان زمان طرفداران زیادی پیدا کرد و پدیده جشنواره نام گرفت. سهم فیلم از جشنواره یک سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه بود. اما سال بعد نفس عمیق به عنوان نامزد نهایی ایران برای جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی سال انتخاب شد. نفس عمیق فیلم محبوب خیلی از نسل سومی‌هاست. از بین فیلم‌هایی که درباره زندگی جوانان ایرانی ساخته شده، نفس عمیق یکی از واقع‌گراترین آنهاست. فیلم تصویری تلخ و اندوهبار از پرسه زدن‌های 3 جوان در سطح شهر تهران ارائه می‌دهد.

جوان‌هایش جعلی و مصنوعی نیستند و همان‌هایی هستند که هر روز در اطرافمان می‌بینیم. پرسه‌زدن‌های بی‌هدف کامران و منصور در کوچه و خیابان و بی‌تفاوتی آنها در برابر اتفاقات پیرامونشان خیلی برایمان باورپذیر است. نفس عمیق آیینه تمام‌نمای ناهنجاری‌های یک جامعه شهری است. جامعه‌ای که در آن دروغ می‌گویی (دروغ کامران و آیدا به پلیس درباره نامزد بودن) و دروغ می‌شنوی. دیگران موبایلت را می‌دزدند و تو مجبوری موبایل دیگران را بدزدی. تلفن سکه تو را قورت می‌دهد و تو شیشه آن را می‌شکنی و...

فیلم نمایانگر عقده‌های سرکوب شده جوانان است. جوانانی که روی ماشین خط می‌اندازند و آیینه ماشین‌ها را می‌شکنند و در عین حال مظلوم و مهربان‌اند. (به یاد بیاورید سکانس برگرداندن کلید به صاحبخانه و مخالفت دو جوان با خاموش کردن لامپ‌های محل در هنگام پخش مسابقات کشتی) جذابیت‌های فیلم خاطره‌انگیز نفس عمیق موجب شد که فیلم عیار 14 پرویز شهبازی در جشنواره بیست و هفتم خبرساز شود. پس از نمایش فیلم نظرات مختلفی درباره‌اش بیان شد.

یک عده فیلم را بیشتر و یک عده کمتر پسندیدند اما هر دو گروه متفق‌القول بودند که نفس عمیق‌ چیز دیگری بود. طرفداران فیلم توصیه می‌کردند که نفس عمیق‌ را فراموش کنید و با پیش زمینه ذهنی قبلی به دیدن فیلم نروید. خود شهبازی هم گفته بود که این دو فیلم با هم قابل مقایسه نیستند. او راست می‌گفت. چون دو فیلم به لحاظ ساختاری و محتوایی تفاوت‌های زیادی با هم داشتند. شهبازی در اولی از نابازیگران و بازیگران ناشناخته (مریم پالیزبان)‌ استفاده کرده و در دومی از بازیگران مطرح و ستاره. نفس عمیق تهران دهه 70 را نشان می‌دهد. اما داستان عیار‌ 14 بی‌زمان و نامکان است. فیلم ناکجا‌آبادی را نشان می‌دهد که مشخص نیست ماجراهایش در چه مقطع زمانی اتفاق می‌افتد. نفس عمیق یک فیلم اجتماعی است. اما عیار 14 را می‌توان یک شبه وسترن ایرانی دانست.