انحراف در موسیقی عاشورایی

شعر، نمایش، موسیقی، ریتم، آواز و حرکات موزون موجود در تک تک آیین‌های سوگواری عاشورا باعث شده‌اند تا این مراسم با تاثیر‌گذاری بر احساس مخاطبان، پلی ارتباطی باشد میان مردم امروز و حادثه‌ای غم بار که 14 قرن از وقوع آن می‌گذرد.

با این حال، متاسفانه در حوزه موسیقی عاشورایی، در سال‌های اخیر انحرافاتی به وجود آمده است که ناشی از درک ناصحیح تعدادی از عزاداران از هنر قدسی و نا آشنایی آنان با ریشه‌های فرهنگی و مذهبی این مراسم است.

به باور بسیاری از کارشناسان، آنچه این روزها به عنوان موسیقی عاشورایی در دسته‌های عزاداری اجرا می‌شود، از هویت فرهنگی، ملی و دینی ما دور است و باید با آموزش صحیح آن را به راه درست هدایت کرد.

ایرج نعیمایی، پژوهشگر و عضو پیوسته فرهنگستان هنر در‌همین رابطه به خبرگزاری مهر می‌گوید: آنچه در سده اخیر اتفاق افتاده، ریشه در تاثیرپذیری جامعه از موسیقی غیر ایرانی است که ابتدا وارد موسیقی ملی شده و به تدریج از این حوزه خارج شده و به حوزه‌های دیگر مثل آیین‌های عاشورایی هم سرایت کرده است. وی توضیح می‌دهد: متاسفانه در چند سال اخیر از انواع آهنگ‌هایی که مفهوم و معنایی ندارد، برای موضوعات مقدس استفاده شده که نه تنها تاثیر مثبتی در فرهنگ اعتقادی مردم نداشته بلکه تاثیرات منفی و مخرب نیز ایجاد کرده است. این پژوهشگر موسیقی به کاربرد موسیقی در آیین عاشورا اشاره می‌کند و می‌افزاید: هر یک از فواصل موسیقایی کاربرد و تاثیرات خاص خودش را دارد. این فواصل در جهت ایجاد هیجان، برانگیختن روح حماسی، رحمت و شجاعت در روح انسان موثر است، اما متاسفانه آنچه به عنوان موسیقی عاشورایی در حال حاضر از آن یاد می‌شود آن نوع موسیقی نیست که کاربرد آیینی داشته باشد.

هوشنگ جاوید، پژوهشگر موسیقی نیز با بیان این که از هنر موسیقی اصیل در مراسم عزاداری غفلت کرده‌ایم، می‌گوید: بی‌تفاوتی مسوولان به موسیقی مذهبی در عزاداری‌ها طی چند دهه گذشته موجب ایجاد یک اشتباه تاریخی در جامعه و بد تفهیم شدن موسیقی معنوی بین نسل جوان شده است.

وی ادامه می‌دهد : البته ناگفته نماند کم دانشی برخی خوانندگان نسبت به مسائل نوحه خوانی و پشتوانه‌های دانش مذهبی و فرهنگی باعث به وجود آمدن آسیبهایی این چنینی شده و البته وجود چنین مسائلی حاصل بی‌تفاوتی مسوولان نسبت به بازشناسی فرهنگ‌ها و بازآموزی آنان در زمینه موسیقی است.

از سوی دیگر، محمد سریر،مدیرعامل خانه‌ موسیقی نیز در‌این‌باره اعتقاد دارد: موسیقی قدیم عاشورایی در سال‌های اخیر تا حدودی کمرنگ شده و به همین دلیل شرایطی پیش آمده است که موسیقی جدید در این عرصه تا حدودی جایگزین شود.

این موسیقیدان در گفتگو با ایسنا ادامه می‌دهد: اگر موسیقی قدیم عاشورایی زمینه‌های کیفی‌اش را تقویت کند و اجراهای تازه‌ای از آنها دیده شود، نشر پیدا می‌کند و مجددا می‌تواند جایگاه رفیع گذشته را به دست آورد.

او یادآور می‌شود: موسیقی عاشورایی از موسیقی آیینی و نواحی گرفته شده است و در شهرهای مختلف ایران هرکدام، جایگاه خاص و استفاده از نغمه‌های مخصوص خود را دارند که طی سده‌های گذشته به کار گرفته شده است.

سریر تاکید می‌کند: با این حال، بخشی از موسیقی مردمی که نوعی از ریشه‌های موسیقی نواحی یا سنتی را دارد، توانسته احساسات افراد را در حوزه‌های موسیقی مذهبی بیان کند و در آیین‌های عاشورایی نیزبه کار گرفته شود و به اصطلاح جا بیفتد.