بیماری‌های قابل انتقال

این نظریه اکنون بسیار ساده‌لوحانه به نظر می‌رسد؛ نه‌تنها به خاطر افزایش مقاومت به آنتی‌بیوتیک‌ها، بلکه به علت دیگری که هیچ کس آن زمان به آن توجه نکرد. معلوم شد تعداد قابل توجهی از بیماری‌هایی که تصور می‌شد به علت ارث یا کیفیت زندگی ایجاد می‌شوند منشأ عفونی دارند. به عنوان مثال، مدت‌ها تصور می‌شد که زخم معده از استرس ناشی می‌شود، اما در سال 1980 معلوم شد که علت آن یک نوع باکتری به نام هلیکوباکترپیلوری است که با مصرف آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود.

از آن پس، دانشمندان منشأ عفونی بسیاری از بیماری‌ها را کشف کردند. مثلا بسیاری از بیماری‌های خودایمنی به این علت ایجاد می‌شوند که عفونت با یک میکروب باعث حمله سیستم ایمنی می‌شود و این حمله با مولکول‌های مشابهی از بدن میزبان واکنش متقاطع ایجاد می‌کند و موجب می‌شود که بدن فرد هدف حمله قرار گیرد. برخی سرطان‌ها ممکن است به علت ویروس‌ها ایجاد شوند؛ زیرا آنها خود را در ماده ژنتیکی سلول وارد می‌کنند و در ژن‌هایی که از تقسیم افسارگسیخته سلول جلوگیری می‌کنند، اختلال ایجاد می‌کنند.

این نظریه که بیماری‌هایی مانند دیابت نوع یک و چاقی نیز ممکن است مثل سرماخوردگی قابل انتقال باشند، بسیار تکاندهنده است. اگر این درست باشد، امکان این که بتوان آنها را با داروهای ضدباکتری یا ضدویروسی معالجه کرد یا واکسنی برای آن ساخت، وجود دارد.

فکر می‌کنید بعد از زخم معده، نوبت کدامیک از بیماری‌های زیر می‌رسد؟

دیابت، دشمن خاموش

میکروب‌های معده هیچ وقت خوشایند نبوده‌اند. آنها علاوه بر اسهال و استفراغ، می‌توانند باعث یک مشکل دیگر هم بشوند: دیابت.

افراد مبتلا به دیابت نمی‌توانند سطح قند خون خود را با انسولین که از سلول‌های بتای لوزالمعده ترشح می‌شود، تنظیم کنند. دیابت نوع یک که اغلب در کودکی آغاز می‌شود، یک بیماری خودایمنی است که در آن بدن به سلول‌های بتای خودی حمله‌ور می‌شود.

دانشمندان مدت‌ها به گروهی از ویروس‌ها که انتروویروس کوکساکی ‌CBV(‌) نامیده می‌شوند، مشکوک بودند، زیرا همه‌گیری‌های این ویروس با موجی از دیابت همراه بوده است. همچنین برخی از دیابتی‌هایی که تازگی تشخیص داده شده‌اند، دارای پادتن ضد این ویروس بوده‌اند. اثبات این مساله کهCBV مجرم اصلی است، بسیار دشوار است، چون چندین ماه یا سال پس از عفونت اولیه با CBV طول می‌کشد تا علائم دیابت در فرد ظاهر شود و حتی در این هنگام هم نمی‌توان فقط برای کنجکاوی از لوزالمعده کودک نمونه‌برداری کرد.

امسال دانشمندان انگلیسی قوی‌ترین شواهد را برای این تئوری ارائه کردند. آنها نمونه‌های بافت لوزالمعده را از کودکانی که کمی پس از تشخیص دیابت نوع یک مرده بودند، جمع‌آوری و مشاهده کردند که در بیش از نیمی از آنها پروتئین CBV در سلول‌های بتا یافت می‌شود. بعضی‌ها می‌گویند CBV به این علت باعث برانگیختن پاسخ ایمنی می‌شود که قسمتی از پروتئین‌هایش شبیه آنزیمی است که در سلول‌های بتا یافت می‌شود؛ بنابراین پادتن‌هایی که ضد این ویروس عمل می‌کنند ممکن است این آنزیم را با ویروس اشتباهی بگیرند. البته بعضی از دانشمندان بر این باورند که عفونت با CBV تغییراتی در سلول بتا ایجاد می‌کند که باعث می‌شود بدن آنها را بیگانه بپندارد و ضد آن وارد عمل شود.

جالب است که بدانید همین دانشمندان نشان داده‌اند که CBV ممکن است بتواند دیابت نوع 2 هم ایجاد کند. دیابت نوع 2 بیشتر در بزرگسالان بروز می‌کند و به علت کم شدن حساسیت بدن به انسولین است. در یک مطالعه دیده شده است که لوزالمعده 40 درصد از افراد مبتلا به دیابت نوع 2 در مقایسه با میزان 13 درصدی گروه شاهد، حاوی پروتئین CBV است. آنها می‌گویند شاید ویروس در توانایی سلول‌های بتا برای ترشح انسولین اختلال ایجاد کند.

معنی این یافته‌ها چیست؟ امکان تهیه واکسن علیهCBV وجود دارد. این واکسن را می‌توان به کودکانی که شانس ژنتیکی ابتلا به دیابت نوع یک را دارند، تزریق کرد و مانع ابتلای آنها به دیابت نوع یک شد.

چاقی، مشکل زندگی امروزی

فکر می‌کنید افراد به علت پرخوری چاق می‌‌شوند یا به خاطر ژن‌هایشان؟ این یک بحث قدیمی است که احتمال سوم را فراموش کرده است، یعنی ابتلا به سرماخوردگی. در اواخر سال 1980 محققان متوجه شدند که ویروسی از دسته آدنو ویروس‌ها در جوجه‌های مبتلا باعث ایجاد چاقی می‌شود. این ویروس در انسان‌ها ایجاد سرماخوردگی می‌کند. دانشمندان یافته‌اند آدنوویروس انسانی که 36 AD نام دارد، در بعضی نمونه‌های حیوانی باعث افزایش وزن می‌شود. همچنین 30 درصد افراد چاق پادتن ضد 36 AD در خونشان یافت می‌شود که نشان از ابتلای قبلی آنها به این ویروس است در حالی که فقط 4 درصد افراد لاغر این پادتن را دارند.

تئوری ویروسی بودن چاقی ابتدا مورد تمسخر قرار گرفت، اما تحقیقات ادامه پیدا کرد و 8 ویروس دیگر مرتبط با چاقی در حیوانات شناخته شد، هرچند هنوز این ویروس‌ها روی انسان مورد مطالعه قرار نگرفته‌اند.

فکر می‌کنید ویروس سرماخوردگی چطور می‌تواند باعث افزایش وزن شما شود؟ مکانیسم‌های مختلفی در این زمینه پیشنهاد شده است. یکی از آنها این است که ویروس باعث کاهش متابولیسم شما می‌شود، بعلاوه می‌تواند هورمونی به نام لپتین را که مانع از تشکیل چربی‌ها می‌شود سرکوب کند. در محیط آزمایشگاهی نشان داده شده است که سلول‌های بنیادی انسان اگر با 36 AD آلوده شوند به سلول‌های چربی تبدیل می‌شوند.

دانشمندان در تلاشند تا موادی را که برای ویروس کشنده‌اند شناسایی کنند و تاکنون موفق به پیدا کردن 30 عدد از آنها شده‌اند. همچنین واکسنی بر ضد این ویروس در حال آزمایش است ولی تا آن موقع بهتر است به فردی که سرما خورده است نزدیک نشوید!

سرطان سینه، دومین عامل مرگ‌آور زنان

این که چرا بعضی از خانم‌ها دچار سرطان سینه می‌شوند و برخی خیر، هنوز دقیقا مشخص نیست. در یک مورد از هر 10 مورد ژن‌ها مقصرند. شاید جواب این پاسخ در ویروس سرطان سینه موش )MMTV( که باعث سرطان پستان در موش می‌شود، نهفته باشد.

MMTV اولین بار در سال 1930 شناخته شد و پس از آن موارد مرتبط با این سرطان در انسان مورد مطالعه قرار گرفت. در سال 1995 قسمتی از ژن MMTV در 38 درصد از سلول‌های سرطانی سینه انسان یافت شد. دانشمندان استرالیایی نشان دادند که این ویروس در محیط آزمایشگاهی می‌تواند سلول‌های سینه انسان را آلوده کند.

MMTV از دسته رتروویروس‌هاست و می‌تواند خود را در ماده ژنتیکی میزبان وارد کند. سایر رتروویروس‌ها به این علت سرطان ایجاد می‌کنند که وارد شدن آنها به ماده ژنتیکی موجب اختلال در ژن‌هایی می‌شود که وظیفه کنترل تقسیم سلولی را دارند. از آنجا که MMTV نیز یک رتروویروس است می‌تواند به همین طریق عمل کند. یک تئوری دیگر این است که پروتئینی از MMTV که ENV نام دارد، به طور مستقیم تقسیم سلولی را القا می‌کند.

در موش‌ها MMTV از طریق شیر منتقل می‌شود، اما چنین ارتباطی بین سرطان سینه و شیردهی در انسان وجود ندارد. به نظر می‌رسMMTV د به طور مستقیم از موش به انسان منتقل می‌شود، بنابراین افرادی که در تماس با موش قرار می‌گیرند یا از مواد غذایی آلوده به مدفوع موش استفاده می‌کنند می‌توانند آلوده شوند. تهیه واکسن برایMMTV آسان‌تر از تهیه واکسن برای رتروویروس‌های دیگر مانند HIV است، زیرا میزان جهشMMTV کمتر است و سلول‌های ایمنی را هدف قرار نمی‌دهد.

اختلال وسواسی جبری

اختلال وسواسی جبری یک بیماری روانی است که شامل یک سری رفتارهای تکراری و مبتنی بر قانون خاص است. بعضی از افراد مبتلا دست‌های خود را مرتب می‌شویند تا خود را از آلودگی رها کنند و بعضی دیگر مرتب اجاق گاز را برای اطمینان از بسته بودن شیر آن چک می‌کنند.

علل مختلفی برای این اختلال ارائه شده است که از علل ارثی تا آسیب‌های دوران کودکی متغیر است. اخیرا توجه محققان به قسمتی از مغز به نام بازال کانگلیا که در تصمیم‌گیری نقش دارد، معطوف شده است. مواردی از اختلال وسواسی جبری در نتیجه آسیب به این ناحیه ایجاد شده‌اند.

قسمت کوچکی از این گروه ممکن است پایه و اساس عفونی داشته باشد. در سال 1990 گروهی از محققان دریافتند تعدادی از کودکان که تازگی دچار اختلال وسواسی جبری شده بودند، اخیرا با یک باکتری به نام استرپتو کوک که علت بسیاری از انواع گلودرد است آلوده شده‌اند.

استرپتو کوک قبلا به عنوان عامل سایر بیماری‌های خودایمنی مانند تب روماتیسمی که در آن مولکول‌هایی که علیه میکروب وارد عمل شده‌اند با مولکول‌های میزبان وارد واکنش‌ متقاطع می‌شوند. درباره اختلال وسواسی جبری مولکول‌هایی که هدف قرار می‌گیرند، همان بازال کانگلیا و سایر قسمت‌های مغز که در این اختلال نقش دارند هستند.

علامت اختصاری PANDAS برای اختلالات خودایمنی روانی عصبی کودکان که با عفونت استرپتوکوک همراه است به کار می‌رود. در برخی از مطالعات مشخص شده کودکان مشکوک به PANDAS در خون خود پادتن بر ضد یک‌سری پروتئین‌های ویژه مغزی دارند، البته این پروتئین‌ها توسط دیگر محققان پیدا نشده است و تعداد موارد مشکوک در میان بزرگسالان بسیار کم است.

ارتباط باکتری با اختلال وسواسی جبری هنوز جای بحث دارد و مطالعه دیگری که تازگی انجام گرفته است هیچ ارتباطی میان این دو پیدا نکرده است. اما بعضی از دانشمندان آن را به عنوان پایه‌ای برای کشف روش‌های درمانی جدید در افرادی که به درمان‌های فعلی پاسخ نمی‌دهند قرار داده‌اند.

تکنیک‌های مختلفی برای جلوگیری از حمله ایمنی مورد مطالعه قرار گرفته‌اند که از بین آنها می‌توان به فیلتر کردن پادتن‌ها از خون یا مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها برای جلوگیری از عفونت مکرر با استرپتوکوک اشاره کرد. چند مطالعه کوچک توانسته‌اند در این زمینه موفقیت‌هایی کسب کنند، اما این امکان برای بقیه میسر نشده است.

سرطان پروستات، بیماری جدی در کمین مردان

ارتباط بین سرطان پروستات با عفونت از همه موارد قبلی که بحث شد ضعیف‌تر است، اما اگر تایید شود می‌تواند منجر به طراحی تکنیک‌های غربالگری بهتری شود. روش غربالگری فعلی، یعنی آزمایش خون مردان برای پادتن اختصاصی پروستات‌)PSA( نامطمئن است.

در سال 2006، یک تیم تحقیقاتی سرطان پروستات را از نظر ویروسی مورد بررسی قرار داد و دریافت که برخی از نمونه‌ها حاوی ویروسی با نام اختصاری XMRV هستند که مسوول ایجاد سرطان در موش‌هاست. تازگی این مساله توسط یک تیم تحقیقاتی دیگر نیز تقویت شده است، به طوری که آنها XMRV را در 29 درصد سلول‌های سرطانی در مقایسه با 6 درصد نمونه‌های سالم یافتند و بیان کردند که هرچه تومور مهاجم‌تر باشد، احتمال آن که با ویروس ارتباط داشته باشد بیشتر است.

هر دو گروه بر این باورند با این که احتمالا منشأ ویروس موش است، ولی می‌تواند از طریق انسان به انسان هم منتقل شود ولی با این وجود چگونگی آن هنوز مشخص نشده است.

همچنین هنوز مشخص نشده که ویروس چگونه سرطان را ایجاد می‌کند. دانشمندان در تلاشند تا یک آزمایش خون برای XMRV طراحی کنند که بتوان در کنار آزمایش PSA از آن استفاده کرد و شاید حتی برای تشخیص سرطان‌های پروستات در حال پیشرفت بیماری‌های مختلفی در اطراف ما وجود دارند که هر روز چیزهای جدیدی درباره آنها به دانش ما اضافه می‌شود. بعضی از این مطالب در ابتدا ما را شگفت‌زده می‌کنند، اما با تکمیل شدن یافته‌های جدید حیرت‌زدگی ما پایان می‌یابد و مطالب جدید را به عنوان قسمتی از دانش روز می‌پذیریم. آنچه گفتیم، از همین بخش مطالب است که با این که هنوز دلایل کافی برای اثبات آنها نداریم، ولی در تلاشیم جوانب مختلف آن را بررسی کنیم تا شاید بتوانیم قفلی از قفل‌های علم را بگشاییم و اقدامات بهتری برای مقابله با آن بیماری انجام دهیم.

مترجم: دکتر امیر شیروانی
منبع: 2009 New Scientist