عمارت رحیم‌آباد؛ تجلی رنگ‌های زندگی

مجموعه باغ و عمارت رحیم‌آباد در 22 خرداد سال 1379 به شماره 2707 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. مرمت و تزئینات معماری این مجموعه تاریخی در سال جاری در دستور کار معاونت میراث فرهنگی خراسان جنوبی قراردارد.

کارشناس تزئینات معماری سازمان میراث فرهنگی خراسان جنوبی درباره این باغ تاریخی به خبرنگار ما گفت : باغ رحیم‌آباد در زمان احداث به‌ عنوان دارالحکومه اسماعیل‌خان شوکت‌الملک فرزند ذکور حشمت‌الملک مورد استفاده قرار می‌گرفته است و یکی از بزرگ‌ترین باغ و عمارت‌های خراسان جنوبی است و دارای ارزشمندترین تزئینات وابسته به معماری در سطح بناهای تاریخی شهرستان بیرجند و حتی استان خراسان جنوبی است.

محمد علی بزرگمهر افزود: محور این مجموعه در سمت شمالی جنوبی گسترش دارد و در کنار معابر اصلی آن گونه‌های سرو شیراز و سرو خمره‌ای کاشته شده‌اند و دیگر فضاهای باغ به کشت درختان مثمر اختصاص دارد.

کارشناس تزئینات معماری خراسان جنوبی اظهار کرد: یکی از ارزش‌های مجموعه رحیم‌آباد روند تدریجی ساخت آن از اوایل دوره قاجار تا دوره پهلوی دوم است که در این روند بتدریج مجموعه حاضر شکل گرفته و به فراخور تزئینات مرسوم در این دوره‌ها در بنا به استادی اجرا شده است.

کارشناس تزئینات معماری خراسان جنوبی با بیان این که این مجموعه دارای تعداد زیادی در و پنجره است که به انواع اشکال مختلف و عموما از چوب چنار ساخته شده‌اند، گفت: این در و پنجره‌ها به روش‌های مختلف گره چینی، مشبک‌کاری و قواره بری با نقوش هندسی و گیاهی اجرا شده و دارای شیشه‌های رنگی و آینه نیز هستند.

وی با بیان این‌که در این عمارت از انواع شیشه به رنگ‌های زرد، سبز، ارغوانی، آبی فیروزه‌ای، آبی لاجوردی، بنفش، قرمز و بیرنگ استفاده شده است، یادآور شد: هنرمندان سازنده این آثار با استفاده از نقوش مختلف هندسی و گیاهی که ویژگی آنها امکان خلق آثار بی‌شمار و گوناگون در عین پایبندی کامل به اصول زیباشناسانه است، پرداخته‌اند.

وی مهم‌ترین آسیب‌های وارد شده به این آثار که جزو آسیب‌های انسانی طبقه‌بندی می‌شود را جداسازی عمدی تزئینات مشبک، رنگ آمیزی و بتونه کاری اغلب درها و سایر آسیب‌های وارده بر اثر استفاده نادرست خواند و گفت: همچنین بر اثر هجوم موریانه‌ها بسیاری از قطعات چوبی آسیب دیده‌اند که در آسیب‌های زیستی طبقه‌بندی می‌شود و از طرف دیگر بر اثر تأثیر دراز مدت عواملی مانند باد، باران، سرما، گرما و نور خوشید رویه سطحی در و پنجره‌ها فرسوده شده است که در دسته آسیب‌های اقلیمی ‌جای می‌گیرد.

کارشناس تزئینات معماری خراسان جنوبی افزود: در مرمت این درها و پنجره‌ها سعی شده مبانی نظری مرمت به بهترین نحو ممکن رعایت شود و با استفاده از آخرین پژوهش‌های انجام شده در مرمت آثار تاریخی از موادی استفاده شده که کمترین آسیب را به چوب وارد می‌سازد و از آنجایی که یکی از مسائل معمول در استفاده از چوب در ایران مرکزی هجوم موریانه‌ها به اشیای چوبی است، در این زمینه نیز تمهیدات لازم اندیشیده شده است.

بیرجند - حمید قربانی، خبرنگار جام‌جم