وقتی زبان مختل می‌شود

در حالت طبیعی، کودک معمولا در حدود 12 ماهگی، اولین کلمات را بر زبان می‌راند و حدود 18 ماهگی تا 2 سالگی اولین جملات ساده و ابتدایی را می‌سازد و بتدریج قادر به سخن گفتن و بیان نظرات خود و درک مطالب و مفاهیمی‌ که در صحبت دیگران نهفته است، می‌شود. چنانچه در حدود سنین فوق به طور طبیعی و عادی نتواند در بیان مقصود خود از کلمات و جملات متناسب استفاده نماید و همچنین مشکلاتی در فهم مطالب داشته باشد، احتمالا از نظر گویایی دچار نارسایی و اختلالاتی است.

علت چیست؟

اختلالات ذهنی، یکی از علل مشکلات تکلمی است برای آن که کودک قادر به تکلم باشد باید از میزان لازم بهره هوشی برخوردار باشد. کودکانی که دچار عقب‌ماندگی شدید ذهنی هستند، معمولا فقط برای بیان خواسته‌های خود، از گریه، فریاد و صداهای نامفهوم استفاده می‌کنند.

تقریبا یک نفر از هر هزار کودکی که متولد می‌شوند، دچار نقیصه‌ای در سقف دهان یا در لب بالایی هستند. برخی از اختلالات فیزیکی دستگاه صوتی موجب نارسایی‌های تکلمی ‌می‌شوند. کودکان مبتلا به این مشکلات معمولا نمی‌توانند کلمات را کامل تلفظ کنند و گاهی نیز حروف را به جای یکدیگر به کار می‌برند. برخی از آنها نیز تودماغی و با خرخر صحبت می‌کنند.

گاهی بر اثر ضایعات مغزی و صدمات سیستم اعصاب مرکزی، کودک توانایی سخن گفتن را از دست می‌دهد. معمولا این کودکان دارای مشکلاتی در زمینه خواندن، هجی کردن، حساب کردن، اشاره و صحبت کردن هستند. این کودکان ممکن است دچار مشکلات عصبی یا تکاملی دیگری نیز باشند. ضایعات مغزی ممکن است در حین تولد یا بعد از آن رخ داده باشد.

گاهی اوقات تاخیر زبان و یا نارسایی تکلمی‌ در کودکان منشأ عاطفی و هیجانی دارد. این نوع اختلال معمولا به دلیل هیجانات شدید و ضربه‌ها یا شوک‌های عاطفی به وجود می‌آید.

برای تکلم باید بتوان شنید. اگر فرد اختلالات شنوایی داشته باشد، دچار نارسایی تکلمی نیز می‌شود. سن وقوع نقص شنوایی، میزان و نوع اختلالات شنوایی در این امر بسیار مهم است. چنانچه وقوع اختلالات شنوایی به میزان ضعیف قبل از سن به سخن آمدن کودک باشد، ممکن است موجب تاخیر در صحبت کردن کودک گردد. اگر وقوع اختلال شنوایی به میزان ضعیف بعد از رشد طبیعی کودک در صحبت کردن باشد، ممکن است چندان تاثیری در صحبت کردن کودک نداشته باشد.

درمان

درمان اختلالات گویشی با توجه به علت آن صورت می‌گیرد. درمان اکثر اختلالات درمان‌های گروهی و فردی توسط آسیب‌شناس زبان و گفتار است. در صورت وجود مشکلاتی همچون عقب‌ماندگی ذهنی، اوتیسم، مشکل شنوایی یا مشکلات جسمی دیگر باید درمان متوجه تمام جوانب حالات مورد نظر باشد. در این شرایط، درمان نباید روی تکلم و زبان تمرکز شود.

در مواردی که مشکل روانی علت مساله است، کودک نیاز به مداخله روانپزشکی دارد.

در تمامی موارد، تغییر رفتار والدین جایگاه ویژه‌ای دارد. اقداماتی مانند تقویت مثبت و پاداش دادن به کودک هنگامی که صحبت می‌کند، عدم تقویت برای پاسخ‌های غیرکلامی (مثل استفاده از ژست و اشاره)، گسترش تدریجی تعداد افرادی که کودک با آنها سروکار دارد و محیطی که در آن انتظار تکلم از کودک می‌رود، تاثیر مثبتی در فرآیند درمان دارد.