نقد برنامه «هزار راه نرفته»

«هزار راه نرفته» عنوان برنامه ای است که مدتی از پخش آن می گذرد. این برنامه ، همچون بسیاری دیگر از برنامه هایی از این گروه ، به طرح معضلات ازدواج ، اتفاقات و نگرشهای منجر به طلاق و مواردی از این دست در زندگی زناشویی می پردازد.

کد خبر: ۲۳۵۸۹

نکته با اهمیت این است که «هزار راه نرفته» در سبک و سیاق برنامه هایی از این نوع ، در جایگاه متفاوت و مقبولی قرار می گیرد. ترکیب این برنامه به گونه ای است که خوشایند بیننده قرار می گیرد و تمایل به تماشای آن را در مخاطبش برمی انگیزد. پیش از هر چیز، یادآوری این نکته خالی از فایده نیست که عمده سازندگان این برنامه در بخشهای کارگردانی ، تدوین و تصویربرداری ، جوانان دانش آموخته دانشکده های سینمایی و هنری هستند. همین امر، یکی از وجوه تمایز «هزار راه نرفته» نسبت به نمونه های مشابه است . درواقع ، تنوع دیدگاه و دوری جستن از برنامه های تکراری و به اصطلاح «روتین» در برنامه سازی نزد این افراد، موجب شده است تا آنان خلاقیت های فردی و جمعی خود را به کار گیرند تا تولیدی متفاوت ارائه کنند و البته به اعتقاد نگارنده ، این کوشش به بار نشسته است . همین ویژگی که آنان کوشیده اند راههای رفته را نروند و به مسیرهای تازه ای سرک بکشند نخستین رویکرد متفاوت برنامه محسوب می شود. مهمترین رویکرد «هزار راه نرفته» در ثبت مستند حرفها، درددل ها و واکنش های افرادی است که برابر دوربین قرار گرفته اند. اصولا مخاطب از این که با تصاویر نمایشی نه به مفهوم نمایش یک داستان در این نوع برنامه ها روبه رو شود، چندان راضی نیست . بیننده «تصنعی» بودن حرفها و تصاویر را درمی یابد و به همین دلیل ساده از برنامه و اهداف آن فاصله می گیرد. در مقابل ، هنگامی که مخاطب می فهمد حرفهای فردی که برابر دوربین در حال ابراز عقاید و مرور خاطرات خود بوده واقعی است احساس رضایت می کند؛ زیرا دیگر گمان نمی برد برای تحمیل نظر و عقیده ای خاص ، در برابر دیدگانش نمایشی ترتیب داده اند. قدرت تصاویر مستند به گونه ای بی واسطه در ذهن بیننده رسوب می کند و او را به واکنشی روشن و واقعی در درون یا بیرون وامی دارد. در طول قسمتهای مختلف پخش شده از برنامه «هزار راه نرفته» با تصاویر مستند بسیاری روبه رو شده ایم که این قدرت مورد اشاره را بخوبی داشته اند. گفتگو شوندگان ، در حالی که از پیش خود را برای انجام مصاحبه با توجه به درخواست سازندگان برای مصاحبه آماده کرده اند، اما در مسیر پیشرفت گفتگو، واکنش های عاطفی غیرمنتظره ای از خود بروز داده اند. این ، طبیعت هر انسانی است که در مقابل تمهید مناسب ، خلع سلاح می شود و به اصطلاح خود را «تخلیه» می کند. اشکهای برخی ، صحبت درباره زوایای خصوصی زندگی توسط عده ای دیگر و نقل خاطرات تلخ و شیرین بعضی دیگر از مصاحبه شوندگان ، ناشی از همین نکته است . همچنین بعضی از کلوزآپ ها (نمای نزدیک) از افرادی که رویدادی ناخوش را تجربه کرده و در زندگی مشترک دچار مشکل شده اند، ممکن است مورد رضایت مصاحبه شونده نباشد. زیرا در کار مستند حفظ و شان حقوق شهروندی باید لحاظ شود. گرچه پیش از برنامه «هزار راه نرفته» نیز برنامه هایی تولید شده اند که با افراد مختلفی در راهروهای دادگستری یا مکانهایی دیگر، درخصوص مشکلاتی که در زمینه ازدواج و طلاق داشته اند، گفتگو کرده اند ، اما در «هزار راه نرفته» این گفتگوها ابعاد بسیار گسترده و قابل توجه تری یافته است . این گستردگی هم به لحاظ طیفهای متفاوت گفتگوشوندگان و هم به لحاظ عمق و حجم بیشتر مصاحبه ها بوده است . انتخاب کارشناس برنامه نیز یکی از محسنات «هزار راه نرفته» محسوب می شود. دکتری که به عنوان کارشناس / مجری برنامه را همراهی می کند، چهره ای بشاش و جاذب دارد. همچنین لحن و گویش او نیز ضمن نرمی و آرامش مناسب ، فاقد عناصر تصنعی است . همین نکته بر توجه مخاطب می افزاید. فراموش نکنیم که انسان در اینجا مخاطب دوست ندارد «نصیحت» بشنود.از همین روست که تصاویر و گفتگوهای مستند برنامه ، به قدر کفایت گیرا هست که تاثیر مطلوبی بر ذهن بیننده بگذارد. بنابراین ، نقش کارشناس برنامه در حد تکمیل یا توضیح محتوای گفتگو کافی است . فراموش نکرده ایم که در برنامه های دیگری ، مجری / کارشناس چندان لحن حق به جانب و موعظه گری به خود می گرفت که مخاطب در صداقت گفتار او هم شک می کرد. از مهمترین عناصر ساختاری برنامه «هزار راه نرفته» تدوین متفاوت و غیرخطی آن است . در بسیاری از برنامه ها شاهد بوده ایم که بخشهای مورد نظر یک گفتگو در حالی که وضعیت دوربین کاملا ثابت است ، تا انتها و در یک حالت به معرض تماشا گذاشته شده است . در برنامه «هزار راه نرفته» برای پرهیز از این اتفاق ، گاهی تصاویر به صورت معکوس (ریورس) و به تناسب تصویر و نیاز برنامه تدوین شده اند. از همین رو در حالی که اصل تصویر، موقعیت مصاحبه شونده را در راست کادر دارد، گاه شاهدیم که موقعیت فرد در کادر تصویر به سمت چپ تغییر یافته است . از دیگر نمونه کارهای متفاوت تدوینی ، استفاده از تصاویری به صورت کم رنگ در پس زمینه تصویر شخص در حال صحبت است . این تصاویر با حال و هوای حرف هایی که شخص می زند، متناسبند و باعث می شود تا تصاویر مصاحبه به شیوه ای متفاوت از یکنواختی دور شود. «هزار راه نرفته» نشان می دهد که با نیروهای تازه و ایده هایی جدید می توان از همان امکانات موجود نیز به نحو متفاوت و نویی بهره برد. یکی از اشکالاتی که می توان بر این مجموعه وارد کرد، حاضر نشدن دو طرف تخاصم در حین صحبت و ارائه نظریات و مستندات است . به هر روی ارائه یک طرف دعوا شاید دوراندیشی های لازم را برای بازخورد تقابل اندیشه ها به دست ندهد.