ارزشیابی‌درس تربیت‌‌بدنی سنتی است

دکتر پروانه شفیع استادیار دانشگاه شهید چمران اهواز در یک کار تحقیقی، ارزشیابی در درس تربیت بدنی از دیدگاه دبیران مدارس راهنمایی دخترانه ایران بررسی کرده و به ارایه الگو پرداخته است.

در این تحقیق آمده است: ارزشیابی به عنوان بخش مهمی از هر برنامه، دارای گستره‌ای وسیع است و نخستین قدم‌ها را در تهیه برنامه و مراحل اجرایی و بازدهی شامل می‌شود. از نظر تایلر ارزشیابی در فرآیند برنامه‌ریزی درسی یک گام بسیار مهم تلقی می‌شود که معلمان برای پی بردن به اینکه آیا فراگیران به تجربه‌های یادگیری رسیده‌اند یا خیر باید از شیوه‌های مختلف ارزشیابی استفاده نمایند. امروزه ارزشیابی‌های سنتی در تربیت بدنی جای خود را به ایده‌های جدیدتر در ارزشیابی نوین داده است و به معلمان تربیت بدنی برای درک اهمیت ارزشیابی به عنوان بخشی حساس از فرآیند آموزش کمک کرده است. به طوری که انجمن ملی ورزش و تربیت بدنی آمریکا با ایجاد تحولی در ارزشیابی عملکرد دانش آموزان در مدارس، ارزشیابی نوینی را پایه‌گذاری کرد که اساس آن استانداردها و نشانگرها است.

روش تحقیق توصیفی و از نوع میدانی بود. جامعه آماری تحقیق را دبیران زن تربیت بدنی مدارس راهنمایی دخترانه سراسر کشور تشکیل می‌داد. برای انتخاب نمونه‌های آماری از روش خوشه‌ای چند مرحله‌ای استفاده شد. کشور برحسب شرایط جغرافیایی به پنج منطقه تقسیم گردید آن گاه از هر منطقه دو استان به صورت تصادفی انتخاب شدند سپس ‌700 دبیر زن تربیت بدنی به شیوه تصادفی از هر استان به نسبت جمعیت انتخاب شدند.

نتایج نشان داد ارزشیابی در درس تربیت بدنی از نظر دبیران متوسط است. در ارزشیابی عملکرد دانش آموزان در سه پایه دوره راهنمایی بین دبیران کشور اتفاق نظر وجود ندارد. ‌96 درصد دبیران بخشی از ‌20 نمره را به نظر معلم، حضور و غیاب، پوشیدن لباس و عضویت در تیم‌های ورزشی اختصاص می‌دهند. همچنین دبیران با روش‌های نوین ارزشیابی آشنا نبودند. نتایج تحلیل واریانس یک راهه نشان داد بین دیدگاه دبیران و تربیت بدنی مناطق منتخب کشور در رابطه با ارزشیابی در درس تربیت بدنی تفاوت معنی داری وجود دارد. ارزشیابی از اجزاء آمادگی جسمانی که توسط دبیران به عمل می‌آید، یکنواخت نیست بیشترین اجزاء مورد ارزشیابی انعطاف‌پذیری و دراز و نشست در سال اول است و کمترین اجزاء مورد ارزشیابی توسط معلمان بارفیکس در کل دوره راهنمایی است. در رابطه با ارزشیابی از کل آمادگی جسمانی ‌358 نفر از معلمان (‌3/63 درصد) در سال اول، ‌296 نفر از معلمان (‌1/59 درصد) در سال دوم و ‌302 نفر از معلمان (‌3/60 درصد) در سال سوم تمام اجزاء آمادگی را ارزشیابی می‌کنند. عدم یکنواختی در ارزشیابی احتمالا ناشی از عدم امکانات لازم برای انجام آنها در مدارس باشد.

در رابطه با ارزشیابی مهارت‌های ورزشی در مدارس راهنمایی دخترانه والیبال مهارتی است که بیش از ‌80 درصد معلمان در هر سه پایه آن را ارزشیابی می‌کنند. بسکتبال مهارتی است که بیش از ‌60 درصد از معلمان در هر سه پایه ‌آن را ارزشیابی می‌کنند. در مهارت بدمینتون در سال اول ‌1/58 درصد از معلمان و در سال دوم و سوم ‌7/64 درصد از معلمان بدمینتون را ارزشیابی می‌کنند و تنیس روی میز مهارتی که کمتر از ‌50 درصد معلمان آن را ارزشیابی می‌کنند و در رشته هندبال کمتر از ‌30 درصد از معلمان به ارزشیابی می‌پردازند. این تنوع در ارزشیابی حاکم از آن است که تعدادی از معلمان بعضی از مهارت‌ها را ارزشیابی نمی‌کنند که این خود نشان دهنده عدم یکنواختی در تدریس مهارت‌های ورزشی در درس تربیت بدنی است که شاید یکی از دلایل آن نداشتن فضای مناسب و وسایل آموزشی لازم باشد.

در رابطه با توزیع ‌20 نمره در درس تربیت بدنی ‌96 درصد دبیران بخشی از ‌20 نمره را به نظر معلم، حضور و غیاب، پوشیدن لباس و عضویت در تیم‌های ورزشی اختصاص می‌دهند. معلمان به تمام موارد موجود در جدول نمره می‌دهند از جمله موارد مورد توجه نمره دادن به حضور و غیاب و لباس مناسب ورزشی است. طبق مبانی نظری باید عواملی مانند حضور و غیاب و لباس پوشیدن را که با فلسفه تربیت بد نی مدرن در تضاد است از نمره‌گذاری حذف کرد. هر چند این امر شاید در درس تربیت بدنی در مدارس ما همخوانی نداشته باشد زیرا تربیت بدنی در برنامه مدارس خیلی جدی تلقی نمی‌شود تا ابزار انجام آن نیز توسط دانش آموزان جدی گرفته شود. همچنین چون تربیت بدنی در مدارس به لحاظ شرایط محیطی و عدم امکانات و وسایل لازم از جذابیت موردنیاز برای جلب توجه دانش آموزان برخوردار نیست، لذا معلمان ناچارند بوسیله حضور و غیاب دانش آموزان را به کلاس بکشانند. همچنین نمره‌گذاری براساس نظر معلم باید به ارزشیابی‌های عینی تغییر یابد. در نهایت ارزشیابی باید به سمت ارزشیابی نوین که به فرآیند یادگیری توجه دارد، حرکت کند.

توجه در ارزشیابی آ‌مادگی جسمانی و مهارت‌های ورزشی و حیطه شناختی است که خود نشان دهنده سلیقه‌ای عمل نمودن دبیران است که دلیلی برای روشن نبودن دستورالعمل‌های شیوه نامه است. همچنین وجود یافته‌های تحقیق نشان داد که ابزارهای بکار گرفته شده برای ارزشیابی عملکرد دانش آموزان در مدارس راهنمایی دخترانه ایران با ابزارهای ارزشیابی عملکرد دانش آموزان در برخی مدارس ایالت بریتیش کلمبیا در کانادا (‌1996) و آمریکا مانند مدارس دولتی مونتگمری (‌1997)، مدارس کارولینای جنوبی (‌2001)، مدارس دولتی فیرفا کس (‌2003) همخوانی ندارد که دلیل آن می‌تواند عدم آگاهی از وجود چنین ابزارهایی برای ارزشیابی باشد. نتایج تحلیل واریانس یک راهه نشان داد در مقایسه بین دیدگاه‌های دبیران مدارس راهنمایی دخترانه ایران در مناطق پنجگانه منتخب درباره شیوه ارزشیابی درس تربیت بدنی تفاوت معنی‌داری وجود دارد که دلیل این تفاوت را باید در فقدان ملاک‌های مشخص و تعریف شده برای ارزشیابی و همچنین نبود دستورالعمل‌های نمره‌گذاری معین در سه حیطه رفتاری، شرایط جغرافیایی حاکم بر مناطق منتخب، عدم همسانی فضاهای ورزشی موجود در مدارس کشور و توزیع عادلانه وسایل ورزشی برای آموزش و نهایتا ارزشیابی دانست. به علاوه بر پایه یافته‌های تحقیق، در توزیع ‌20 نمره ارزشیابی از نظر دبیران در هر سه پایه دوره راهنمایی، دبیران بخشی از نمره را به عوامل دیگر از جمله نظر معلم، حضور وغیاب، لباس پوشیدن و شرکت در تیم‌های ورزشی اختصاص می‌دهند که این عمل با فلسفه تربیت بدنی مدرن در تضاد است. به طوری که کارادل بیان می‌کند ارزشیابی باید تصویری از موفقیت دانش آموزان را در درس ارایه کند. هم چنان که تریچلر بیان می‌کند ارزشیابی باید براساس آمادگی، مهارت‌های ورزشی و همچنین انعکاس دانش کسب شده توسط دانش آموز باشد.

ایسنا