در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
طنز تلویزیونی تعریف خود را میخواهد
طنز یا کمدی؛ مساله این است!
خیلی از ما دوست داریم وقتی تلویزیون را روشن میکنیم اثری ببینیم که سر ذوقمان بیاورد. تازگی داشته باشد و یکجورایی باعث خندهامان شود و از همه مهمتر چیزی داشته باشد که بعدها وقتی آن را به یاد میآوریم به خاطره جمعی همه ما تبدیل شده باشد.
همه ایرانیها به انحای مختلف رابطه دلپذیری با مطایبه و شوخی دارند و این را میشود در رفتار اجتماعی آنها نیز دید. به همین خاطر هم هست که خنداندن این جماعت که بخش عمدهای از گفتار و فرهنگ آنها را حقیقتی به نام طنز پر کرده است کار سخت و طاقتفرسایی است.
با این وجود دلایل بسیاری وجود دارد که مردم ما دوست داشته باشند مخاطب آثار طنز باشند و وجود برنامهای مفرح که برای لحظهای مشکلات زندگی را به آنها تخفیف دهد، خیلی مغتنم است. میگویند برای خنداندن به مصالح خوب نیاز است. اما آیا آثار طنز تلویزیونی این مقدار مصالح خوب در اختیار مخاطب قرار خواهد داد.
با این وجود دلایل بسیاری وجود دارد که مردم ما دوست داشته باشند مخاطب آثار طنز باشند و وجود برنامهای مفرح که برای لحظهای مشکلات زندگی را به آنها تخفیف دهد، خیلی مغتنم است. میگویند برای خنداندن به مصالح خوب نیاز است. اما آیا آثار طنز تلویزیونی این مقدار مصالح خوب در اختیار مخاطب قرار خواهد داد.
اسماعیل عفیفه، تهیهکننده سریال مامور بدرقه که این شبها پخش میشود با اشاره به روند ساخت آثار طنز گوناگون، این رویه را مثبت ارزیابی میکند و میگوید: واقعیت این است که رویکرد تلویزیون در تولید آثار مختلف طنز مثبت بوده است.
در همه جای دنیا بخش اعظمی از آثار تلویزیونی را طنزهای تلویزیونی تشکیل داده است و آمارها هم نشان داده که مخاطب ما به آثار طنز روی خوش نشان میدهد. مخاطبی که قبل از خواب یک اثر طنز میبیند احتمالا شب راحتتر میخوابد. رویکرد تلویزیون در سالهای اخیر مدبرانه بوده است، اگرچه که ما تا حدودی در این بخش موفق بودهایم.
مهران مهام، یکی از تهیهکنندگان مجموعه طنز بزنگاه نیز دراینباره معتقد است: تلویزیون به خاطر نوع ساختارش مجبور است برنامههای گوناگونی پخش کند که در این میان طبعا طنز جایگاه خاص و کاملا ویژهای دارد آن هم به خاطر این که تلخیها و سیاهیها را با ابزاری به نام طنز جراحی میکند.
مثلا ما در سریال «بزنگاه» شخصیت معتادی داریم که کارهایی که میکند قطعا مورد پذیرش نیست. خب این داستان اگر به صورت جدی روایت میشد ممکن بود در مواجهه با مخاطب جواب نگیرد ولی وقتی در ظرفی به نام طنز ریخته شد میشود با خنده ولی با گزندگی با مخاطب سخن بگوییم و جواب هم بگیریم.
مهام ساخت یک اثر موفق طنز تلویزیونی را مرهون کار جمعی میداند و میگوید: زیربنای یک اثر طنز خوب قطعا فیلمنامه و بعد از آن کارگردان، بازیگران و گروه تولید خوب است.
اما هستند کسانی که اصولا با واژه طنز تلویزیونی چندان موافق نباشند. علیرضا خمسه، بازیگر سینما و تلویزیون در این باره میگوید: طنز تلویزیونی صرفا ساخته و پرداخته ذهن ماست چون چنین چیزی در هیچ جای دنیا وجود ندارد. ما کمدی تلویزیونی داریم. در کشور ما به خاطر این که ادبیات جایگاه ویژهای دارد، واژه طنز وارد حوزه تصویر شده است در حالی که شاید ترکیب درست کمدی تلویزیونی باشد اما از آنجا که در اینجا کمدی مقوله کمارزشی است به آن چندان بها داده نشده است در حالی که میدانیم کمدی بیش از 2500 سال قدمت دارد و تقریبا هم عصر تراژدیهای یونان است.
او در ادامه میافزاید: اساسا کار کمدی منهای سبکها و روشهای آن در واقع نقد اجتماعی است. ما 50 شاخه کمدی داریم که هر کدام به یک رفتار اجتماعی میپردازد و آن را نقد میکند. کمدی فلسفی، تاریخی، بزن بکوب، اجتماعی، سیاه، اشکآور و... تنها بخشی از کمدیهای جهان هستند. در همه این کمدیها هدف خندیدن تماشاگر به نگاه و رفتار است البته به قصد اصلاح آن رفتار. در واقع کمدی کامل در نهایت به تفکر و تامل تماشاگر میانجامد.
موضوعی که علیرضا خمسه به آن اشاره میکند از جهاتی شبیه موضوعی است که امیرعباس پیام نویسنده سریال مامور بدرقه به آن اشاره میکند: در حال حاضر ما دو مقوله «طنز و کمدی» را زیر عنوان طنز میشناسیم. همه کارهایی که در حال حاضر تولید و پخش شدهاند در درجه اول کمدی هستند، اگرچه احیانا در میان آن رگههایی از طنز را نیز میتوان یافت. در یک اثر طنز باوجود آن که میخندیم، اما این خنده در نهایت به تفکری منجر خواهد شد. گذشته از آن یک اثر طنز به مراتب جدیتر از درام یا ملودرام است.
اما این همه حرف امیرعباس پیام نیست، او در ادامه میگوید: ما در آثار تلویزیونی اخیر که با عنوان طنز تلویزیونی شناخته میشوند، قصهپردازی را فراموش کردهایم. در حالی که از قدیم انسان تمایل به شنیدن قصه و داستان داشته است، اما در حال حاضر یکسری آیتمهای تلویزیونی در کنار هم چیده شده و روایت میشوند.
آثار کمدی تلویزیونی یا طنز تلویزیونی یا هر عنوان دیگری که بشود برای آن انتخاب کرد، آنقدر مهم شده که بخواهیم برای آن ساز و کار تعریف شدهتری را در نظر بگیریم. برای این که «موجودی حال» را بتوان به صورت شایستهتری مصادره به احسن کرد چه باید بکنیم؟
امیرعباس پیام میگوید: کار طنز (کمدی) به سرعت اسیر سلیقه میشود، به این دلیل بهتر است که آثار طنز تلویزیونی زیر نظر شورایی از کارشناسان مختلف هدایت شود.
علیرضا خمسه هم میگوید: همه جای دنیا کمدینها تعیینکننده هستند. اگر کمدینها اجازه داشته باشند آثار آنها قطعا پرمخاطب خواهد بود. کمدینها به عنوان پیشقراولان نقد اجتماعی همیشه باید مورد حمایت قرار بگیرند، چون اصلا تخریب با کمدی تناسبی ندارد. اگر در تراژدی به آدمهای به بنبست رسیده پرداخته میشود در کمدی بیشتر به آدمها امید روزهای بهتر داده میشود.
در همه جای دنیا بخش اعظمی از آثار تلویزیونی را طنزهای تلویزیونی تشکیل داده است و آمارها هم نشان داده که مخاطب ما به آثار طنز روی خوش نشان میدهد. مخاطبی که قبل از خواب یک اثر طنز میبیند احتمالا شب راحتتر میخوابد. رویکرد تلویزیون در سالهای اخیر مدبرانه بوده است، اگرچه که ما تا حدودی در این بخش موفق بودهایم.
مهران مهام، یکی از تهیهکنندگان مجموعه طنز بزنگاه نیز دراینباره معتقد است: تلویزیون به خاطر نوع ساختارش مجبور است برنامههای گوناگونی پخش کند که در این میان طبعا طنز جایگاه خاص و کاملا ویژهای دارد آن هم به خاطر این که تلخیها و سیاهیها را با ابزاری به نام طنز جراحی میکند.
مثلا ما در سریال «بزنگاه» شخصیت معتادی داریم که کارهایی که میکند قطعا مورد پذیرش نیست. خب این داستان اگر به صورت جدی روایت میشد ممکن بود در مواجهه با مخاطب جواب نگیرد ولی وقتی در ظرفی به نام طنز ریخته شد میشود با خنده ولی با گزندگی با مخاطب سخن بگوییم و جواب هم بگیریم.
مهام ساخت یک اثر موفق طنز تلویزیونی را مرهون کار جمعی میداند و میگوید: زیربنای یک اثر طنز خوب قطعا فیلمنامه و بعد از آن کارگردان، بازیگران و گروه تولید خوب است.
اما هستند کسانی که اصولا با واژه طنز تلویزیونی چندان موافق نباشند. علیرضا خمسه، بازیگر سینما و تلویزیون در این باره میگوید: طنز تلویزیونی صرفا ساخته و پرداخته ذهن ماست چون چنین چیزی در هیچ جای دنیا وجود ندارد. ما کمدی تلویزیونی داریم. در کشور ما به خاطر این که ادبیات جایگاه ویژهای دارد، واژه طنز وارد حوزه تصویر شده است در حالی که شاید ترکیب درست کمدی تلویزیونی باشد اما از آنجا که در اینجا کمدی مقوله کمارزشی است به آن چندان بها داده نشده است در حالی که میدانیم کمدی بیش از 2500 سال قدمت دارد و تقریبا هم عصر تراژدیهای یونان است.
او در ادامه میافزاید: اساسا کار کمدی منهای سبکها و روشهای آن در واقع نقد اجتماعی است. ما 50 شاخه کمدی داریم که هر کدام به یک رفتار اجتماعی میپردازد و آن را نقد میکند. کمدی فلسفی، تاریخی، بزن بکوب، اجتماعی، سیاه، اشکآور و... تنها بخشی از کمدیهای جهان هستند. در همه این کمدیها هدف خندیدن تماشاگر به نگاه و رفتار است البته به قصد اصلاح آن رفتار. در واقع کمدی کامل در نهایت به تفکر و تامل تماشاگر میانجامد.
موضوعی که علیرضا خمسه به آن اشاره میکند از جهاتی شبیه موضوعی است که امیرعباس پیام نویسنده سریال مامور بدرقه به آن اشاره میکند: در حال حاضر ما دو مقوله «طنز و کمدی» را زیر عنوان طنز میشناسیم. همه کارهایی که در حال حاضر تولید و پخش شدهاند در درجه اول کمدی هستند، اگرچه احیانا در میان آن رگههایی از طنز را نیز میتوان یافت. در یک اثر طنز باوجود آن که میخندیم، اما این خنده در نهایت به تفکری منجر خواهد شد. گذشته از آن یک اثر طنز به مراتب جدیتر از درام یا ملودرام است.
اما این همه حرف امیرعباس پیام نیست، او در ادامه میگوید: ما در آثار تلویزیونی اخیر که با عنوان طنز تلویزیونی شناخته میشوند، قصهپردازی را فراموش کردهایم. در حالی که از قدیم انسان تمایل به شنیدن قصه و داستان داشته است، اما در حال حاضر یکسری آیتمهای تلویزیونی در کنار هم چیده شده و روایت میشوند.
آثار کمدی تلویزیونی یا طنز تلویزیونی یا هر عنوان دیگری که بشود برای آن انتخاب کرد، آنقدر مهم شده که بخواهیم برای آن ساز و کار تعریف شدهتری را در نظر بگیریم. برای این که «موجودی حال» را بتوان به صورت شایستهتری مصادره به احسن کرد چه باید بکنیم؟
امیرعباس پیام میگوید: کار طنز (کمدی) به سرعت اسیر سلیقه میشود، به این دلیل بهتر است که آثار طنز تلویزیونی زیر نظر شورایی از کارشناسان مختلف هدایت شود.
علیرضا خمسه هم میگوید: همه جای دنیا کمدینها تعیینکننده هستند. اگر کمدینها اجازه داشته باشند آثار آنها قطعا پرمخاطب خواهد بود. کمدینها به عنوان پیشقراولان نقد اجتماعی همیشه باید مورد حمایت قرار بگیرند، چون اصلا تخریب با کمدی تناسبی ندارد. اگر در تراژدی به آدمهای به بنبست رسیده پرداخته میشود در کمدی بیشتر به آدمها امید روزهای بهتر داده میشود.
مهدی غلامحیدری
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
