گفتگو با مدیرکل گسترش شبکه و قائم مقام معاونت طرح و توسعه سازمان صداوسیما

از استودیوهای پخش تا گیرنده های رادیو و تلویزیون ، راهی طولانی ، پیچیده و پرپیچ و خم طی می شود تا صدا و تصاویری

کد خبر: ۱۷۹۹۱

که محصول تلاش هنرمندانه دست اندرکاران برنامه های رادیویی و تلویزیونی است ، به سمع و نظر مخاطبان برسد. رساندن این سیگنال ها به تمامی نقاط کشور پهناور ایران ، البته کار پرزحمت و پیچیده ای است که مردم عادی و حتی در مواردی دست اندرکاران مشاغل رسانه ای ، آگاهی چندانی از آن ندارند. در بعدازظهر یکی از روزهای ماه رمضان ، با ذهنی انباشته از پرسشهای گوناگون به دفتر قاسم اکبری مدیرکل گسترش شبکه و قائم مقام معاونت طرح و توسعه آمده ام تا طی گفتگویی با او، جزییات بیشتری از مراحل مختلف سیگنال رسانی را جویا شوم . وظایف این معاونت از زمانی آغاز می شود که برای تاسیس ایستگاه رادیویی یا تلویزیونی تصمیم گرفته می شود. دست اندرکاران واحد فنی از همین لحظه کار خود را آغاز می کنند. ایستگاه های تلویزیونی به دلیل نوع فرکانسی که ارسال می کنند، باید در بلندترین نقطه هر منطقه باشند و این یعنی ساخت و ساز ساختمان و جاده و نیز برق رسانی و سایر کارها در نقاطی که تا آن لحظه «رنگ» ساختمان را به خود ندیده اند. نقاطی که گاه 3هزار متر از سطح دریا فاصله دارند. در مدت کوتاهی پس از حضور «سربازان» طرح و توسعه این مناطق دارای جاده ، ساختمان دکل ، آنتن و... می شوند تا حتی در دورترین و کورترین نقاط سرزمین ایران ، هموطنان ما از موهبت صدا و تصویر «رسانه ملی» برخوردار شوند. ساخت استودیوهای تولید و پخش ، طراحی شبکه ، گسترش شبکه پخش تلویزیونی و رادیوی F.M ، گسترش پوشش رادیویی A.M و موج کوتاه و طراحی و سیگنال رسانی ، احداث جاده ها و ساختمان ها و برق رسانی بخشی از فعالیت های معاونت طرح و توسعه سازمان صداوسیما است که در گفتگو با قاسم اکبری این مسائل بررسی و تشریح شده است.

شبکه های استانی در حال حاضر در چه وضعیتی قرار دارند و به مجموعه شبکه های فعلی ، چه شبکه های دیگری اضافه خواهد شد؛
تا این تاریخ بجز شبکه تهران ، 15شبکه استانی راه اندازی شده است . آخرین شبکه استانی (شبکه لرستان) بود و پیش از آن شبکه همدان افتتاح شد و در آینده ای نزدیک ، در استان های سمنان ، قم و یزد، شبکه های استانی افتتاح خواهند شد و در صورت تامین بودجه لازم ، 6شبکه استانی دیگر به این شبکه ها اضافه خواهد شد.
آمادگی این بخش برای راه اندازی شبکه های مذکور کفایت می کند؛
این اعلام آمادگی تنها از جنبه فنی است ؛ اما بخشهای تولیدی استان های مذکور نیز باید به مرحله ای برسند که قادر به تولید برنامه باشند.
چه بخشی از تجهیزات راه اندازی این شبکه ها، تولید داخل کشور است؛
از چند سال پیش ، یکی از مهمترین رویکردهای معاونت طرح و توسعه ، استفاده از تولیدات داخلی بوده است . در این زمینه نیز تلاشهای فراوانی شده است و شرکتهای داخلی با همکاری متخصصان طرح و توسعه ، موفق به تولید درصد زیادی از تجهیزات مورد نیاز در داخل شده اند.
حدود چند درصد؛
بیش از 70درصد تجهیزات فنی صداوسیما در داخل کشور و توسط همین متخصصان تولید می شود. در حال حاضر در زمینه الکترونیک ، کمبودی از نظر متخصصان مورد نیاز نداریم ، فقط باید به آنها اعتماد کرد و با آنها همکاری کرد تا در سایه این اعتماد و همکاری ، بتوانند با استفاده از تخصص و انگیزه ای که دارند، گامهای بلندتری بردارند.
وضعیت صداوسیما در زمینه تولید فرستنده های رادیویی چگونه است؛
در زمینه فرستنده های رادیویی از طراحی و تولید فرستنده رادیویی تا تولید آنتن و تجهیزات دیگر آن ، صددرصد خودکفا شده ایم . یکی از افتخارات ملی ما فرستنده ای بود که در دشت قزوین به قدرت یک مگاوات راه اندازی شد. در این زمینه از تولید فرستنده های کم قدرت موج متوسط یک کیلووات کار را آغاز کردیم و پس از آن ، فرستنده های 10و 50کیلووات ، صد کیلووات ، 200کیلووات و در نهایت یک مگاوات که در حال حاضر در دشت قزوین فعال است.
در سطح دنیا از این نوع فرستنده یک مگاوات تمام ترانزیستوری چند نمونه وجود دارد؛
حداکثر 5تا 6فرستنده و تنها 3شرکت قادر به تولید این نوع فرستنده های تمام ترانزیستوری هستند. ایران هم چهارمین کشور سازنده این نوع فرستنده است.
این دستگاه چه مشخصات فنی خاصی دارد؛
مدولاسیون به کار رفته در این فرستنده p.d.m است و از سیستم هوا خنک در آن استفاده شده است . صرفه جویی ارزی زیادی نیز از تولید این دستگاه نصیب کشور شد. مهمتر از همه این موارد این است بحث طراحی فرستنده در ایران که هر گونه تغییراتی که بخواهیم در این فرستنده ایجاد کنیم ، این مساله در اختیار خود ما است و هیچ گونه نیازی به حضور کارشناسان خارجی نداریم . تجهیزات مورد استفاده در این فرستنده از قطعاتی بهره می برد که به سهولت قابل دسترس است.
این قطعات در فرستنده های خارجی چگونه است؛
در فرستنده های خارجی معمولا در صورت خرابی دستگاه ، یا باید خود آنها دستگاه را تعمیر می کردند و یا باید تجهیزات را از آنها خریداری می کردیم . چون طرح فرستنده در اختیار آنها بود و از قطعات خارجی استفاده می کردند.
میزان صرفه جویی به عمل آمده را در صورت امکان با ذکر مثال توضیح دهید.
هزینه نگهداری یک سال یک فرستنده لامپی قدیمی یک مگاوات که ما در دشت قزوین داشتیم ، با هزینه ساخت و تولید این فرستنده برابری می کند. ضمنا این فرستنده به دلیل ساختار تمام ترانزیستوری آن ، بازدهی بسیار بالاتری دارد و با مدولاسیون صددرصد کار می کند و یک مگاوات را صددرصد پخش می کند در نتیجه صدای آن شفاف تر و بهتر و پوشش و برد آن نیز بیشتر است ، میزان مصرف برق آن هم بسیار پایین است.
آیا فرستنده های قدیمی همچنان به کار خود ادامه خواهند داد؛
در حال حاضر، حدود 5سال است که فرستنده های خارجی خریداری نمی شوند. از سوی دیگر، فرستنده های لامپی قدیمی را هم با فرستنده های جدید ساخت داخل تعویض می کنیم . این مساله هم از لحاظ بکارگیری نیروی انسانی و اشتغال و هم از لحاظ صرفه جویی ارزی و هزینه نگهداری ، مزایای بسیاری دارد.
فرستنده های مورد استفاده برای شبکه های محلی همدان ، لرستان و سمنان ، چند درصد از جمعیت این استان ها را تحت پوشش خود قرار می دهند؛
شبکه استانی همدان 100درصد جمعیت شهری این استان را تحت پوشش خود قرار می دهد و پوشش کل استان 81درصد است . در استان لرستان ، کلیه شهرها تحت پوشش این شبکه هستند و در مورد کل استان نیز 70درصد پوشش وجود دارد. در مورد سمنان هم تلاش شده پوشش شهری 100درصد و پوشش روستایی حدود 68درصد باشد.
با توجه به طبیعت کوهستانی اکثر مناطق کشور، آیا برای رساندن پوشش شبکه های استانی به 100درصد، برنامه خاصی وجود دارد؛
بله ، منتها 2مشکل اصلی وجود دارد؛ مشکل اول ، تامین اعتبار و بودجه است که سازمان برنامه و بودجه و استانداری ها برای حل آن باید کمک کنند و مبلغی از این هزینه ها را تقبل کنند. پستی و بلندی منطقه نیز سیگنال رسانی را مشکل می کند. یکی از برنامه هایی که این مساله را مرتفع خواهد کرد، پخش برنامه های شبکه های استانی به صورت ماهواره ای است . ماهواره ای شدن پخش برنامه های استان تهران ، شروع شده و اصفهان ، خراسان ، فارس ، آذربایجان غربی ، مازندران و کرمان در فاز اول ، تا پایان امسال صورت خواهد گرفت . ضمن این که در تمام نقاط استان سیگنال رسانی وجود دارد و می توان شبکه فوق را پوشش داد، از طریق ماهواره هم ، برنامه ها پخش می شود وبه این ترتیب ایرانیان مقیم خارج از کشور می توانند از این برنامه ها استفاده کنند.
استان های مذکور به چه دلیل انتخاب شدند؛
وسعت استان ، ناهمواری ها و مشکلات و هزینه های لازم برای سیگنال رسانی زمینی به نقاط این استان ها نیز دارا بودن شبکه استانی از جمله مواردی بود که در این کار در نظر گرفته شده اند. به علت پراکندگی و وسعت این استان ها و ناهمواری های زیاد سطح استان ، این 7شبکه به عنوان اولویت اول انتخاب شدند که در فازهای بعدی ، استان های دیگر نیز از این امکان بهره خواهند برد.
در کشورهای دیگر دنیا نیز شبکه های محلی به صورت ماهواره ای پخش می شوند یا این کار در کشور ما، با سیاست خاصی دنبال می شود؛
در کشورهای مختلف متفاوت است . البته تنوع موجود در زمینه شبکه های استانی کشورمان ، در اغلب کشورها وجود ندارد. در قاره اروپا چنین شبکه هایی نیست و اغلب ، محدود به شبکه های دولتی و کابلی خصوصی است . تنها در کشور چین چند شبکه محلی وجود دارد که سیگنال رسانی آنها نیز از طریق شبکه ماکرویو و گاهی ماهواره صورت می گیرد.
با ماهواره ای شدن پخش این شبکه ها، به طور طبیعی امکانات خاصی برای دریافت تصاویر این شبکه ها لازم است. در این زمینه چه تمهیداتی در معاونت طرح و توسعه در نظر گرفته شده است؛
وقتی سیگنالی را به ماهواره می دهیم ، در هر نقطه از کره زمین که «بیم پوششی» آن ماهواره وجود داشته باشد، می توان تصاویر آن شبکه را دریافت کرد. مثلا با فرستادن شبکه استانی اصفهان بر روی ماهواره ، تمام نقاط ایران و حتی بخشهایی از اروپا به دلیل این که این تصاویر از طریق ماهواره (یو،تل ست) پخش می شود، می توانند این شبکه را دریافت کنند.
آیا همه می توانند با استفاده از دیشهای ماهواره ای این تصاویر را دریافت کنند؛
با توجه به این نکته که استفاده از ماهواره در کشور ما منع قانونی دارد، به طور طبیعی استفاده از این امکان ، نیازمند کسب مجوز است . اما امکانات مورد نیاز برای دریافت این تصاویر در داخل کشور، ساخته شده است . گفتنی است این دیشها به لحاظ گین و استقامت ، از آثار مشابه امریکایی بسیار بهتر است . ضمن این که ما این برنامه ها را از طریق فرستنده های زمینی پخش می کنیم که با گیرنده های معمولی قابل دریافت است.
تولید انبوه این دیشها هم امکان دارد؛
بله ، در حال حاضر این دیشها به تولید انبوه نیز رسیده است و سفارش های زیادی به کارخانه های مورد نظر سفارش داده می شود.
این سفارش ها در چه زمینه ای مورد استفاده قرار می گیرد؛
بیش از 2هزار و 200ایستگاه تلویزیونی در سطح کشور فعال است که اکثر آنها از همین دیشها استفاده می کنند.
فرستنده رادیویی تایباد در چه وضعیتی قرار دارد؛
فرستنده پرقدرت برون مرزی رادیویی تایباد از مدتها قبل وجود داشت . به دلیل بادخیز بودن منطقه ، مشکلی برای آنتن فرستنده به وجود آمد و در نهایت ، آنتن خارجی با آنتن داخلی تعویض شد و ارتفاع آنتن نیز افزایش یافت . در حال حاضر و پوشش آن نیز افزایش زیادی پیدا کرده است و پوشش آن در شب ، تا مناطقی از هندوستان را نیز شامل می شود.
وضعیت سیگنال رسانی دیجیتالی در حال حاضر چگونه است؛
در این زمینه کارهای زیادی در معاونت طرح و توسعه صورت گرفته است . از سال 76تحقیقات و مطالعات در این زمینه آغاز شد. در حال حاضر بین 70تا 80درصد سیگنال رسانی به صورت دیجیتال انجام می شود و تعداد زیادی از استودیوهای تولیدی نیز به سیستم های دیجیتالی مجهز شده اند؛ اما هنوز پخش تلویزیونی دیجیتالی را آغاز نکرده ایم.
به چه دلیل؛
مهمترین مشکل در این زمینه «فرهنگ سازی» است . باید در این زمینه اطلاع رسانی کاملی صورت بگیرد. در حال حاضر سیستم پخش تلویزیونی اکثر گیرنده ها آنالوگ است و دریافت آنها از فرستنده های ما نیز به صورت آنالوگ است . به همین دلیل بر سر راه استودیوهای دیجیتالی نیز، مبدلی نصب شده که سیگنال های دیجیتالی را به آنالوگ تبدیل می کند تا تصاویر برای گیرنده های مردم قابل دریافت باشد. در این زمینه هم ، کارشناسان ما با کمک بخشهای مختلف فنی ، کارهای زیادی انجام داده اند و در آینده ای نزدیک تولید فرستنده دیجیتالی ساخت داخل آغاز خواهد شد.
آیا این تغییر هزینه خاصی دارد؛
برای تبدیل این گیرنده ها به سیستم دیجیتال به ست آپ باکس هایی نیاز است که کنار تلویزیون نصب می شود. در خارج از کشور، قیمت این دستگاه ها بین 120تا 150دلار است و با ساخت آنها در داخل ، هم به خرید تلویزیون های جدید نیازی نیست و هم هزینه خرید این ست آپ باکس ها پایین می آید. در آینده ای نزدیک هم ، در تهران پخش دیجیتالی را آغاز خواهیم کرد.
حجم و اندازه این دستگاه ها چگونه است؛
تلاش ما این است که ست آپ باکس هایی را تولید کنیم که حجم کوچکی دارند و در داخل تلویزیون نیز قابل جاسازی هستند. اما نمونه های موجود، اندکی کوچکتر از ریسیورهای ماهواره ای است و به وسیله رابطهایی به تلویزیون متصل می شود.
چند درصد از نقاط کشور در حال حاضر در نقاط کور قرار دارند؛
نقاط جمعیتی که حداکثر 5یا 10خانواده در آنها حضور دارند، شبکه یک را به طور کامل دریافت می کنند و شاید تنها 3تا 4درصد از نقاط این گونه ، تصاویر شبکه اول سیما را دریافت نکنند. البته در نظر داریم در برنامه های آینده در صورت داشتن بودجه کافی تمام کشور را تحت پوشش 100درصد شبکه های مختلف سیما قرار دهیم.
این کار در صورت تامین اعتبار چه مدت طول خواهد کشید؛
حداکثر 3سال .