یخی که آب شد؛ وقتی تصاویر، سکوت را می‌شکنند

جام جم آنلاین: چهل و سومین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه، بار دیگر به عنوان بستری حیاتی برای نمایش پویایی نسل جوان و ایده‌های نو در سینما، خودنمایی کرد. این رویداد که با هدف نمایش آثار خلاق و فراهم کردن مسیر ورود به عرصه‌های جهانی (از جمله آکادمی اسکار) برگزار می‌شود، امسال با رشدی چشمگیر در ساختار و تنوع محتوایی روبه‌رو بوده است. در بخش داستانی مسابقه ایران، حضور بیش از ۶۰ اثر کوتاه، گویای پویایی و غنای تولیدات سینمایی در این سطح است.
‌
نکته قابل توجه در آثار این دوره، تلاش فیلمسازان برای فرار از کلیشه‌های رایج ژانر‌های رمانتیک و کمدی بود. با بهره‌گیری هوشمندانه از زیرژانر‌هایی نظیر «وحشت» (Horror) و «فانتزی»، سینما در این جشنواره توانست از چالش تولیدات بی‌محتوا فاصله گرفته و مخاطب را با تجربه‌هایی متمایز، جذاب و دیدنی مواجه کند؛ تجربه‌هایی که با روایت‌های متفاوت، بحث و گفتگوی بسیاری را میان دوستداران سینما برانگیخت.
‌
اگر بخواهیم از منظر محتوا به آثار بنگریم، شاهد یک نوع «هم‌گرایی موضوعی» هستیم؛ به این معنا که بسیاری از فیلمسازان به شکلی مشترک، بر چالش‌های زیست فردی در بستر اجتماعی متمرکز شده‌اند. بازنمایی تنهایی، تبعات خانوادگی و بحران‌های زنان در آثار متنوعی به چشم می‌خورد؛ موضوعاتی نظیر تجربه دشوار از زندگی، گله‌مندی دختران مجرد در مواجهه با فشار‌های اجتماعی برای تشکیل خانواده، و همچنین تقابل میان مسئولیت‌های مراقبتی نسبت به والدین سالخورده و حق تشکیل زندگی شخصی. این مضامین در فیلم‌هایی همچون «گوره» ساخته مرجان اشرفی‌زاده، «فریز» ساخته زهرا ترکمنلو، «سال‌های بدون صدا» ساخته ژیلا نمرودی، «قو‌ها ایستاده می‌خوابند» ساخته موسا رضوی، «بی‌در کجا» ساخته هومن محمودی و «تخیلات کودکی» ساخته دیانا قاسم‌زاده با دقت و ظرافت به تصویر کشیده شده‌اند. در مجموع، می‌توان گفت در این آثار، زن و زحمات و تبعات تنهایی‌هایش به شکلی عمیق روایت شده است.
‌
علاوه بر این، محور‌های دیگری نیز در میان فیلم‌ها تکرار شد که از جمله آنها می‌توان به بحث‌های مربوط به اهدای عضو و فضای «تشریح بدن» در محیط دانشجویان پزشکی اشاره کرد؛ موضوعی که در فیلم‌های «ملکه» ساخته سهیل ابروش، «شب هول» ساخته محمد رضا مرادی، «بن» به کارگردانی مونا فرخنده و «ملکه» ساخته صباح محمدی به نمایش درآمده است. همچنین، توجه به موضوع مهاجرت در میان نسل جوان در فیلم‌های «مرز» ساخته مصطفی کشاورز، «اروپا» ساخته مجتبی پورعبداله و «آدم» ساخته فرهاد شنتیایی قابل ذکر است. در کنار اینها، پرداختن به موضوع هویت ملی و مسئله شناسنامه در فیلم‌های «ترمینال»، «ژاپنی» و «صومعه‌سرا»، و نیز بازنمایی تجربه سربازان در فیلم‌های «وراپام»، «سرباز» و «اسب سیاه»، از دیگر کانون‌های توجه فیلمسازان بود. همچنین تصاویری از احترام به حقوق حیوانات، اهتمام به درمان والدین سالمند و مفاهیمی همچون حمل جنازه، در اغلب این آثار به صورت نمادین یا واقع‌گرایانه تکرار شد..
اما آنچه این دوره را از نظر کیفی متمایز می‌کند، گذار از «موضوع‌محوریِ محض» به سمت «خلاقیت در فرم» است. فیلمسازان تلاش کرده‌اند تا با استفاده از ابزار‌های سینمایی، از تکلفِ دیالوگ‌محوری فاصله بگیرند. برای نمونه، فیلم «مرز» با بهره‌گیری از قاب‌بندی‌های هنرمندانه و طراحی نور، بدون نیاز به کلام، روایت خود را به شکلی روان و گویا با زبان تصویر انجام می‌دهد. همچنین فیلم «صومعه‌سرا» ساخته فاطمه پالیزبان با تکیه بر تکنیک «برداشت بلند» (Long Take) و فیلم «آدم» ساخته فرهاد شنتیایی که با استفاده از «تدوین موازی»، سه برهه زمانی را همزمان در یک قاب قرار داده تا داستان سه نسل را روایت کند، نمونه‌های برجسته‌ای از تسلط فیلمسازان جوان بر زبان سینما هستند.
‌
در نهایت، نمایش این تولیدات ارزنده نشان از میزان ذوق و مهارت جوانان سخت‌کوشی است که با ظرفیت‌های ذهنی و هنری خود سعی دارند تحول اساسی در بدنه سینما ایران ایجاد کنند. چهل و سومین جشنواره فیلم کوتاه با درخشش این آثار، گام موثری برای توسعه حرفه سینما و حضور پررنگ هنرمندان ایرانی در جشنواره‌های جهانی برمی‌دارد.