نگاهی به زنان به‌عنوان کنشگران حقیقی

به گزارش جام‌جم‌آنلاین ازروابط عمومی رسانه ملی، گفت‌و‌گو با فاطمه شریف‌یزدی، تهیه‌کننده «نبض وطن»، روایتی از پشت‌صحنه شکل‌گیری مجموعه‌ای است که تلاش می‌کند نقش کمتر دیده‌شده زنان در دل بحران و جنگ را بازنمایی کند. او از ایده اولیه، دشواری‌های تولید و لحظات تلخ و الهام‌بخش این تجربه می‌گوید. 

 چه عاملی باعث شد دوربین این مجموعه به سمت نقش زنان در بطن جنگ برود و روایت تازه‌ای از حضور آنان ارائه کند؟

در دل التهابات و شرایط خاص جنگ رمضان و حملات جنایت‌کارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی که مردم ما با آن مواجه بودند، معمولاً روایت غالب، حضور مردان در میدان بود، ولی ما در زندگی واقعی شاهدیم که نبض زندگی و مقاومت در خانه‌ها، بیمارستان‌ها و کوچه و خیابان و در کنار ایست بازرسی‌ها به دست زنان می‌تپد. ایده «نبض وطن» از همین خلأ روایی آمد؛ اینکه دوربین را به سمت زنانی ببریم که در سکوت و تلاش، ستون‌های ایستادگی این سرزمین هستند. می‌خواستیم بگوییم وطن فقط خاک و مرز نیست، وطن همان آغوش گرم مادرانه و دستان توانمند زنانی است که زندگی را در بحران جاری نگه می‌دارند.

در مسیر ساخت این مجموعه به دنبال بازنمایی چه جنبه‌هایی از نقش زنان در مواجهه با وضعیت‌های حساس بودید؟

دغدغه اصلی ما بازخوانی نقش زنان در زیست روزمره مقاومت بود. ما نمی‌خواستیم صرفاً یک گزارش خبری یا تصاویر کلیشه‌ای از زنان بسازیم. دغدغه ما این بود که نشان دهیم زنان در این برهه حساس، فقط بار عاطفی خانواده را به دوش نمی‌کشند، بلکه نیرویی فعال و کنشگر در تقویت روحیه ایستادگی هستند. می‌خواستیم این تصویر ثبت شود که زن ایرانی در مواقع بحرانی، در نقش یک قهرمان ظاهر می‌شود.

چه چالش‌هایی در تولید برنامه‌ای با این موضوع و در چنین شرایطی وجود داشت؟

بزرگ‌ترین مشکل، نزدیک‌شدن به لایه‌های پنهان و احساسی این آدم‌ها در دل شرایط جنگی است. شما نمی‌توانید مثل یک پروژه معمولی برنامه‌ریزی کنید. همه چیز سیال است. از طرفی، به‌تصویرکشیدن نقش زنان بدون افتادن در دام شعارزدگی و احساسات‌گرایی صرف، سخت بود. ما باید تعادل را حفظ می‌کردیم؛ از یک‌سو واقعیت‌های تلخ جنگ و ازسوی‌دیگر، روحیه بلند و لبخند پرستاری که در شیرخوارگاه آمنه از یک نوزاد مراقبت می‌کند. مشکل دیگر، امنیت گروه تولید حین تولید و زیر بمباران مناطق بود؛ مثلاً یک روز که قرار بود در سعادت‌آباد تصویربرداری داشته باشیم ۴۰ دقیقه قبل از آن همان محل مجدد مورد اصابت قرار گرفت و لازم است همین‌جا از همراهی و فداکاری بچه‌های گروه تشکر ویژه داشته باشم.

ضبط تصاویر و روایت‌ها در میانه جنگ چه ویژگی‌ها و فشار‌هایی برای گروه تولید به همراه داشت؟

این یک تجربه زیسته و همزمان است. ما فقط راوی تاریخ شفاهی بعد از جنگ نیستیم؛ ما در دل ماجرا ایستاده‌ایم. این یعنی وقتی صدای آژیر ماشین‌های آمبولانس و آتش‌نشانی را در حین ضبط می‌شنوی، یا وقتی راوی، عروسک دختربچه‌ای که شهید شده را به دست می‌گیرد و ناخودآگاه اشک از چشمانش سرازیر می‌شود، آن حس کاملاً واقعی و زنده است. تولید در زمان جنگ، فشار روانی زیادی دارد، اما در عوض، حاصل کار مستند، صادق‌ترین و ناب‌ترین تصویری است که می‌توان ثبت کرد. «نبض وطن» نفس همین لحظه‌های واقعی است.

 این مجموعه قصد داشت چه حقیقت یا زاویه نادیده‌مانده‌ای از نقش زنان را در جنگ برجسته کند؟

ثبت نقش‌آفرینی زنان در مواقع بحرانی و نشان‌دادن این حقیقت که مقاومت یک مفهوم صرفاً مردانه و نظامی نیست. ما خواستیم بگوییم که پشتیبانی مردمی، امدادرسانی، نگهداری از سالمندان، حضور در میدان و فعالیت‌های فرهنگی، طبخ و توزیع غذا برای حافظان امنیت در ایستگاه‌های بازرسی، مراقبت از کودکان بی‌سرپرست و حتی روایتگری هنری و رسانه‌ای، خود بخشی از خط مقدم جبهه است که توسط زنان اداره می‌شود. هدف ما نمایش این نقش فعال بود.

 این اثر بیشتر برای چه گروهی ساخته شده و قرار است چه نوع آگاهی یا درکی را در آنان تقویت کند؟

شاید در نگاه اول بگوییم مخاطب خاص ما بانوان ایرانی هستند تا قدر خود و هویتشان را در این زیستِ مقاوم بیشتر بدانند، اما به عقیده من، مخاطب خاص «نبض وطن» تک‌تک مردمان این سرزمین هستند. این مستند بناست که نشان دهد زنان چه پشتیبان‌های ستبری برای وطن هستند. در یک‌کلام، مخاطب ما هر ایرانی دغدغه‌مندی است که دلش برای حقیقتِ پنهان مانده در این خاک می‌تپد.

«نبض وطن» چه تصویری از نقش زنان در تداوم امید، همبستگی و پایداری ارائه می‌دهد؟

پیام این است که ایستادگی در تاروپود خانواده ایرانی و به‌ویژه زن ایرانی ریشه دارد. «نبض وطن» به مخاطب می‌گوید که در کنار مردان مرد، زنان قهرمانی هستند که نه‌تنها بار عاطفی شرایط سخت را به دوش می‌کشند، بلکه در مراکز درمانی، شیرخوارگاه‌ها و میدان، نماد همبستگی و امید می‌سازند. این مجموعه مستند فریاد می‌زند که وطن زنده است، چون زنانش زنده و پویا هستند.

در تجربه میدانی ساخت مستند، کدام لحظات بیشترین تأثیر احساسی را بر شما گذاشت و کدام صحنه‌ها برایتان الهام‌بخش یا امیدآفرین بود؟

به‌عنوان یک زن وقتی به محل اصابت موشک می‌رفتیم از دیدن زنانی که در یک‌لحظه تمام زندگی‌شان از بین رفته بود احساساتی می‌شدم و به سمتشان می‌رفتم و سعی می‌کردم در آغوش بگیرمشان و دلداری‌شان بدهم، ولی ناخودآگاه مثل یک خواهر اشک از چشمانم سرازیر می‌شد و فراموش می‌کردم اصلاً برای چه به آنجا آمده‌ام. دیدن ویرانی‌ها تلخ‌ترین لحظات این طرح بود و ازسوی‌دیگر، تلاش برای به جریان انداختن زندگی، کمک و همدلی مردم محل به‌ویژه نیرو‌های مردمی و جهادی بسیار خوشحال‌کننده و از شیرین‌ترین لحظات بود.