گواردیولا چگونه برترین مربی تاریخ شد؟
فعالان تولید آثار نمایشی برای ماه رمضان در گفتوگو با قاب کوچک راز ماندگاری سریالها از قصه تا شخصیت را بررسی کردند
قصههای سیما در ضیافت نور
ماه مبارک رمضان بهعنوان یکی از پرمخاطبترین فصلهای تولید و پخش برنامههای تلویزیونی همواره با حساسیتهای ویژهای در انتخاب محتوا همراه بوده است. در این ایام، مخاطبان انتظار دارند آثاری را تماشا کنند که ضمن حفظ ارزشهای معنوی این ماه، بتواند نیازهای فرهنگی و سرگرمی آنها را نیز پاسخ دهد.همین موضوع گاه این پرسش را مطرح میکند که آیا تهیهکنندگان و سازندگان برای قرارگرفتن در چارچوبهای پخش در این ایام به نوعی دچار خودسانسوری در تولیدات میشوند؟
قصهها باید به چه ترتیبی به نگارش دربیاید و... از اینرو قاب کوچک در این شماره، برای بررسی شرایط و فرآیند تولید سریالهای مناسبتی این ایام، با دو نفر از سازندگان فعال تلویزیون گفتوگو کرده تا روایتی از پشتصحنه سریالهای رمضان داشته باشد.
مخاطب، تشنه روایت اصیل است
سیدرامین موسویملکی، تهیهکننده آثار نمایشی تلویزیون و سریال در حال پخش ساهره در اینباره به قاب کوچک میگوید: در سریالی که این روزها برای ماه رمضان تولید میکنم، هیچ نشانهای از خودسانسوری مشاهده نمیکنم. وظیفه خود میدانیم که محتوای ارزشمند و مناسبی برای مخاطبان فراهم کنیم و خوشبختانه در این مسیر با محدودیتی مواجه نشدهایم؛ هرچند ممکن است سازمان صداوسیما در برخی موارد کلی، چارچوبهایی را تعیین کرده باشد اما در عمل و هنگام تولید این سریالها، هرگز احساس نکردهایم که ملزم به اعمال سانسور یا خودسانسوری باشیم. دست ما برای ارائه محتوای جذاب و تأثیرگذار کاملا باز بوده است.موسویملکی با اشاره به حساسیتهای موجود برای جذب مخاطب در ماه مبارک رمضان، ادامه داد: درباره وجود حساسیتهای خاص در تولید سریالهای ماه رمضان، باید بگویم که من چنین حساسیتی را در سریال خودم مشاهده نکردهام. طبیعتا در هر فرآیند تولیدی، چارچوبها و ضوابطی وجود دارد که ازسوی سازمان صداوسیما تعریف شده و مقتضیات سریالسازی ایجاب میکند که تهیهکنندگان و عوامل تولید، این موارد را مدنظر قرار دهند. این موضوعی کاملا طبیعی و در راستای رعایت اصول حرفهای و ارزشهای مورد نظر رسانهملی است اما آنچه شما تحت عنوان «خودسانسوری» از آن یاد میکنید، مفهوم متفاوتی دارد.خودسانسوری به معنای حذف یاتعدیل بخشی ازمحتوا بهدلیل ترس یا فشار خارجی، پیش از آنکه ناظری آن را تذکر دهد، است.من درطول تولید سریالهایم، هیچگاه با چنین وضعیتی مواجه نشدهام؛ یعنی هیچکس به ما نگفته که بخشهایی از کار را پیشاپیش و به تشخیص خودمان حذف یا کمرنگ کنیم. برعکس همواره تلاش کردهایم در چارچوب مشخص شده توسط سازمان، بهترین و جذابترین محتوا را برای مخاطبان تولید کنیم و در این مسیر نیز همکاری تنگاتنگی با ناظران و کارشناسان داشتهایم.این تهیهکننده آثار نمایشی پیرامون مصادیق احتمالی سانسور، توضیح داد: سریالی که این روزها مشغول تولید آن هستیم، موضوعی جسورانه و متفاوت دارد و محور اصلی داستان آن پیرامون «مرگ» میچرخد. خوشبختانه از همان ابتدا دست ما برای پرداخت این مطلب بهصورت عمیق و تأثیرگذار باز بود و هیچگونه محدودیتی از سوی مرکز سیمافیلم اعمال نشد. احساس من این است که این اثر بهدلیل پرداخت انسانی و فضای معنویاش، میتواند ارتباطی عمیق و احساسی با مخاطب برقرار کند. ما تلاش کردهایم موضوع مرگ را نه بهعنوان یک پایان، بلکه بهعنوان دریچهای برای تأمل در سبک زندگی و باورهای انسانی به تصویر بکشیم و خوشبختانه این مسیر با حمایت و همراهی مسئولان همراه بوده است.
رقابت تنگاتنگ
یکی از ویژگیهای مهم پخش سریالها در ماه مبارک رمضان، رقابت نزدیک میان آثار نمایشی شبکههای مختلف برای جذب مخاطب است. هر ساله شاهد موفقیت برخی سریالها در جلب نظر مخاطبان هستیم و در مقابل، آثاری نیز با وجود هزینههای بالا، چندان در یادها باقی نمیمانند. پرسش اینجاست که راز ماندگاری یک اثر نمایشی در این ایام چیست؟ آیا صرفا حضور بازیگران نامی یا انتخاب موضوعات خاص میتواند تضمینکننده موفقیت باشد؟ موسویملکی با بیان اینکه پخش آثار در ماه رمضان رقابت تنگاتنگی برای جذب مخاطب دارد، تاکید کرد: عنصر کلیدی که مخاطب را پای سریال نگهمیدارد، بدون تردید قصه است. اگر قصهای روان، باورپذیر و دارای کشش داشته باشیم که بهراحتی بتواند با احساس و تجربه زیسته مخاطب پیوند برقرار کند، بیشک در جذب و حفظ بیننده تأثیرگذار خواهد بود. تجربه من در سالهای سریالسازی نشان داده که قصه خوب، زمانی به نتیجه مطلوب میرسد که در قالبی باکیفیت و با توجه به جزئیات تولید ارائه شود. در غیر این صورت حتی بهترین ایدهها هم ممکن است به سرانجام نرسند. سریالهای موفقی همچون «فریبا»، «مهیار عیار» و «طوبی» در سالهای اخیر توانستند تأثیر عمیقی بر مخاطبان بگذارند و آنها را با خود همراه کنند که دلیل اصلی موفقیتشان قصههای قدرتمند و تولید استاندارد بود. این آثار نشان دادند مخاطب تشنه روایتهای اصیل و انسانی است و اگر داستان باورپذیر باشد، حتی موضوعات پیچیده نیز میتوانند به آسانی با دلهای مردم ارتباط برقرار کنند. این تهیهکننده آثار نمایشی در پاسخ به پرسشی درباره گونه آثار نمایشی در ماه رمضان عنوان کرد: در سالهای گذشته، عمدتا سریالهای طنز بودند که میتوانستند مخاطب بیشتری را پای تلویزیون بنشانند اما بهتدریج و با تغییر ذائقه مخاطبان، بهسمت تولید سریالهای درام نیز حرکت کردیم. امسال خوشبختانه تنوع ژانری در سریالهای ماه رمضان به وضوح دیده میشود و هم آثار طنز و هم درام برای پخش در نظر گرفته شدهاند. برای مثال، شبکه یک سریال طنز را روی آنتن برده، شبکه سه سریالی دراماتیک با فضای معنوی و خانوادگی را تدارک دیده و شبکه دو نیز سریالی با فضای روتین و خانوادگی در حال پخش دارد. این تنوع نشان میدهد برنامهریزی مناسبی برای پاسخگویی به سلیقههای گوناگون مخاطبان صورت گرفته است. خدا را شکر میکنیم که امسال تعادل مناسبی میان ژانرهای مختلف برقرار شده و هر بینندهای میتواند متناسب با ذائقه خود، گزینه مورد علاقهاش را انتخاب کند. وی درباره تأثیر استفاده از بازیگران چهره در جذب مخاطب بیان کرد: بهطور نمونه در انتخاب بازیگران سریال ساهره، ترکیبی از چهرههای شناختهشده و بازیگران تازهکار راداریم؛ افرادی که تقریبا اولین تجربه جدی خود را پشت سر میگذارند. نمیتوان انکار کرد که حضور بازیگران محبوب ونامآشنا درجلب توجه اولیه مخاطب تأثیر زیادی دارد و یک امتیاز مثبت برای هر اثر محسوب میشود. مردم به این چهرهها اعتماد داشته و دوستشان دارند و این موضوع قطعا به نفع سریال خواهد بود اما در عین حال اعتقاد داریم که باید با نگاهی متوازن پیش برویم. یعنی هم از ظرفیت بازیگران شناختهشده استفاده کنیم و هم به استعدادهای جدید میدان بدهیم تا فرصت دیده شدن پیدا کنند.
بازیگر ناشناخته با قصه خوب میدرخشد
موسویملکی قصه خوب و کارگردانی قوی را عامل موفقیت آثار نمایشی دانست و عنوان کرد: اما تجربه ثابت کرده آنچه در نهایت مخاطب را پای سریال نگه میدارد و باعث میشود با اثر ارتباط عاطفی برقرار کند، صرفا وجود نامهای بزرگ نیست. اگر داستان قوی، جذاب و باورپذیری داشته باشیم و کارگردانی چیرهدست بتواند این قصه را بهبهترین شکل ممکن بهتصویر بکشد، حتی بازیگران تازهکار و ناشناخته هم میتوانند درخشان ظاهر شوند و دل مخاطب را بهدست آورند. در واقع، قصه خوب و کارگردانی قوی بستری فراهم میکنند که استعدادهای تازه نیز بتوانند بدرخشند و مخاطب بهراحتی با آنها و نقشی که ایفا میکنند، ارتباط برقرار کند.تهیهکننده آثار نمایشی تلویزیون درباره ویژگیهای سریال جدید خود (ساهره) برای ماه رمضان گفت: این سریال با صلاحدید و تایید مرکز سیمافیلم و با هدف پخش در ماه مبارک رمضان تولید شده است. همانطور که پیشتر اشاره کردم، داستان آن حول محور«مرگ» میچرخد و شاید در نگاه اول، چنین موضوعی برای یک سریال رمضانی غیرمعمول بهنظر برسد اما آنچه اهمیت دارد، محتوا و درونمایه اثر است. اگرچه ظاهر سریال ممکن است مستقیما به مناسک یا آیینهای این ماه نپردازد، اما روح کلی حاکم بر آن عمیقامعنوی است.قصه سریال در واقع تلنگری است به مخاطب که در میان مشغلههای روزمره، یاد خدا و توکل به او را فراموش نکند؛ همان معنایی که ماه رمضان نیز برای زندهکردن آن در دلها آمده است. در حقیقت، این سریال میخواهد از مسیری تازه، مخاطب را به همان مقصدی برساند که ماه مبارک رمضان در پی آن است: توجه به خدا، بازاندیشی در زندگی و نزدیکشدن به ارزشهای انسانی. حالوهوای معنوی این ماه عزیز نیز قطعا در فرآیند تولید و شکلگیری چنین نگاهی بیتاثیر نبوده و امیدواریم حاصل کار بتواند در این ایام مبارک، دل مخاطبان را با خود همراه کند.
تجربه مشترک روایی در ماه مهمانی خدا
آنچه بیش از هر عامل دیگری سرنوشت یک اثر نمایشی را رقم میزند، فیلمنامه و قصهای است که قرار است روایت شود. شاید حضور بازیگران محبوب یا کارگردانان مشهور بتواند در نگاه اول مخاطب راجذب کند،اما همانطور که موسویملکی هم گفت، این قصه است که تماشاگر را پای تلویزیون مینشاند و تا پایان مسیر همراه خود نگه میدارد. تجربه سالهای اخیر نشان داده که سریالهای ماندگار رمضانی، آنهایی بودهاند که فیلمنامهای منسجم، باورپذیر و متصل به احساس و زیست مخاطب داشتهاند.درچنین فضایی،شنیدننظرات یک فیلمنامهنویس باتجربه میتوانددریچهایتازه بهسوی الزامات قصهپردازی برای این ایام بگشاید.بهاین منظور، مینا خدیوی نویسنده آثاری چون «بهرنگ خاک»، «نامه آخر»، «شهباز» و «ساهره» درباره ظرفیتهای ویژه ماه مبارک رمضان برای تولیدات نمایشی گفت: ماه مبارک رمضان واجد وضعیت ارتباطی خاصی است؛ دورهای که در آن الگوی مصرف رسانهای، آمادگی روانی مخاطب وفضای گفتمانی جامعه دچار تغییر میشود. مخاطبان در این ماه نورانی، زمان بیشتری را در فضای خانوادگی و جمعی سپری میکنندواحتمالا با توجه به تجربه معنوی ماه مبارک، پذیرش بالاتری نسبت به مفاهیم اخلاقی، معنوی و تاملبرانگیز دارند. خدیوی با اشاره به ضرورت تولید محتوای متفاوت در این ایام ادامه داد: مخاطبان بهطور ناخودآگاه انتظار محتوایی متفاوت از سایر ایام سال دارند. در حقیقت بهنظر میرسد، ماه مبارک رمضان فرصتی کمنظیر برای انتقال پیامهای اخلاقی است، زیرا داستانسرایی نمایشی میتواند مفاهیم انتزاعی معنوی را به تجربههای زیسته و انسانی ترجمه کند.بنابراین، ضرورت تولید آثار رمضانی نه صرفا تقویمی، بلکه مبتنی بر منطق ارتباطی و فرهنگی جامعه است.این فیلمنامهنویس با تأکید بر دشواریهای نگارش آثار مناسبتی اظهار داشت: چالش کلیدی در سریالهای ماه رمضان، عبور از بیان مستقیم و شعاری مفاهیم اخلاقی و حرکت به سمت درام مبتنی بر موقعیت است. به بیان دیگر، پیامهای معنوی زمانی اثرگذار میشوند که در دل داستان و از خلال رفتار و انتخابهای شخصیتها شکل بگیرند.
وی پیرامون شیوه صحیح انتقال مفاهیم معنوی در آثار نمایشی توضیح داد: در این مسیر، باید مفاهیم معنوی نه در قالب دیالوگهای توضیحی، بلکه در کنش شخصیتها و پیامد تصمیمهای آنان به مخاطب منتقل شوند. همچنین، کشمکشهای درونی شخصیتها باید بهطورطبیعی با پرسشهای اخلاقی گره بخورند. در چنین چارچوبی، اثر نمایشی ضمن آنکه جذابیت و کشش دراماتیک خود را حفظ میکند، به سطحی از تأمل میرسد که مخاطب را حتی پس از پایان هر قسمت، به فکر و بازاندیشی وامیدارد.
شخصیتهای ماندگار در حافظه جمعی
خدیوی با بیان اهمیت ایده و شخصیتپردازی در آثار رمضانی اضافه کرد: در شرایط خاص رسانهای ماه مبارک رمضان، ایده مرکزی در درجه اول و شخصیتپردازی درست در درجه دوم، مهمترین عامل تمایز است. درواقع علاوه بر ایده خاص، شخصیتهایی با ویژگیهایی مثل داشتن تناقضهای درونی و مسیر تحول مشخص، یا تیپهای آشنا اما با پرداختی تازه که امکان همذاتپنداری اخلاقی و عاطفی ایجاد کنند، در حافظه جمعی باقی میمانند.این نویسنده آثار نمایشی سنجش موفقیت سریالهای رمضانی را فراتر از آمار بازدیدکنندگان دانست و افزود: موفقیت یک سریال ویژه ماه مبارک رمضان را نمیتوان فقط با تعداد بینندگان آن سنجید.درکنار آمار و ارقام،معیارهای مهمتری وجود دارد که به کیفیت اثر مربوط میشود. ازجمله اینکه آیا این اثر میتواند بهتدریج نگاه مخاطب را نسبت به مفاهیم معنوی مثل مرگآگاهی، بخشش، مسئولیتپذیری یا بازگشت به خود تغییر دهد یا نه. نکته مهم دیگر، توانایی سریال در ایجاد گفتوگو در فضای خانواده و میان نسلهای مختلف است.وی در ادامه، یکی از معیارهای موفقیت این آثار را برانگیختن گفتوگوهای خانوادگی دانست و افزود: آثاری که پس از هر قسمت، به موضوع بحث یا چالش فکری در جمع خانواده تبدیل میشوند، تأثیر ماندگارتری بر مخاطب دارند؛ چراکه با آوردن مفاهیم اخلاقی به بطن زندگی روزمره،بسترلازم را برای انتقال ارزشهامیان نسلهافراهم میکنند. همچنین، ماندگاری معنای اثر و استمرار تأمل مخاطب بر مفاهیم آن، حتی پس از پایان پخش سریال، یکی دیگر از نشانههای روشن موفقیت وتحقق رسالت فرهنگی اثرمحسوب میشود.خدیوی دربخش پایانی سخنان خود،ضمن تبیین هدف غایی داستانسرایی در این ایام، خاطرنشان کرد: با نگاهی به تمامی این موارد، معتقدم هدف اصلی قصهگویی در ماه مبارک رمضان ــ که شریفترین و گرانبهاترین اوقات سال است ــ نه ابلاغ مستقیم پیامهای اخلاقی، بلکه خلق یک «تجربه روایی مشترک» است؛ تجربهای که مخاطب را به بازاندیشی در وظایف و مسئولیتهای بندگی در پیشگاه خداوند فرامیخواند و شاید اینها همه تلاشی در جهت «فذکر» باشد. (فذکر اظما انت مذکر ــ پس یادآوری کن؛ تو فقط یادآورندهای»، سوره غاشیه، آیه ۲۱
مخاطب، تشنه روایت اصیل است
سیدرامین موسویملکی، تهیهکننده آثار نمایشی تلویزیون و سریال در حال پخش ساهره در اینباره به قاب کوچک میگوید: در سریالی که این روزها برای ماه رمضان تولید میکنم، هیچ نشانهای از خودسانسوری مشاهده نمیکنم. وظیفه خود میدانیم که محتوای ارزشمند و مناسبی برای مخاطبان فراهم کنیم و خوشبختانه در این مسیر با محدودیتی مواجه نشدهایم؛ هرچند ممکن است سازمان صداوسیما در برخی موارد کلی، چارچوبهایی را تعیین کرده باشد اما در عمل و هنگام تولید این سریالها، هرگز احساس نکردهایم که ملزم به اعمال سانسور یا خودسانسوری باشیم. دست ما برای ارائه محتوای جذاب و تأثیرگذار کاملا باز بوده است.موسویملکی با اشاره به حساسیتهای موجود برای جذب مخاطب در ماه مبارک رمضان، ادامه داد: درباره وجود حساسیتهای خاص در تولید سریالهای ماه رمضان، باید بگویم که من چنین حساسیتی را در سریال خودم مشاهده نکردهام. طبیعتا در هر فرآیند تولیدی، چارچوبها و ضوابطی وجود دارد که ازسوی سازمان صداوسیما تعریف شده و مقتضیات سریالسازی ایجاب میکند که تهیهکنندگان و عوامل تولید، این موارد را مدنظر قرار دهند. این موضوعی کاملا طبیعی و در راستای رعایت اصول حرفهای و ارزشهای مورد نظر رسانهملی است اما آنچه شما تحت عنوان «خودسانسوری» از آن یاد میکنید، مفهوم متفاوتی دارد.خودسانسوری به معنای حذف یاتعدیل بخشی ازمحتوا بهدلیل ترس یا فشار خارجی، پیش از آنکه ناظری آن را تذکر دهد، است.من درطول تولید سریالهایم، هیچگاه با چنین وضعیتی مواجه نشدهام؛ یعنی هیچکس به ما نگفته که بخشهایی از کار را پیشاپیش و به تشخیص خودمان حذف یا کمرنگ کنیم. برعکس همواره تلاش کردهایم در چارچوب مشخص شده توسط سازمان، بهترین و جذابترین محتوا را برای مخاطبان تولید کنیم و در این مسیر نیز همکاری تنگاتنگی با ناظران و کارشناسان داشتهایم.این تهیهکننده آثار نمایشی پیرامون مصادیق احتمالی سانسور، توضیح داد: سریالی که این روزها مشغول تولید آن هستیم، موضوعی جسورانه و متفاوت دارد و محور اصلی داستان آن پیرامون «مرگ» میچرخد. خوشبختانه از همان ابتدا دست ما برای پرداخت این مطلب بهصورت عمیق و تأثیرگذار باز بود و هیچگونه محدودیتی از سوی مرکز سیمافیلم اعمال نشد. احساس من این است که این اثر بهدلیل پرداخت انسانی و فضای معنویاش، میتواند ارتباطی عمیق و احساسی با مخاطب برقرار کند. ما تلاش کردهایم موضوع مرگ را نه بهعنوان یک پایان، بلکه بهعنوان دریچهای برای تأمل در سبک زندگی و باورهای انسانی به تصویر بکشیم و خوشبختانه این مسیر با حمایت و همراهی مسئولان همراه بوده است.
رقابت تنگاتنگ
یکی از ویژگیهای مهم پخش سریالها در ماه مبارک رمضان، رقابت نزدیک میان آثار نمایشی شبکههای مختلف برای جذب مخاطب است. هر ساله شاهد موفقیت برخی سریالها در جلب نظر مخاطبان هستیم و در مقابل، آثاری نیز با وجود هزینههای بالا، چندان در یادها باقی نمیمانند. پرسش اینجاست که راز ماندگاری یک اثر نمایشی در این ایام چیست؟ آیا صرفا حضور بازیگران نامی یا انتخاب موضوعات خاص میتواند تضمینکننده موفقیت باشد؟ موسویملکی با بیان اینکه پخش آثار در ماه رمضان رقابت تنگاتنگی برای جذب مخاطب دارد، تاکید کرد: عنصر کلیدی که مخاطب را پای سریال نگهمیدارد، بدون تردید قصه است. اگر قصهای روان، باورپذیر و دارای کشش داشته باشیم که بهراحتی بتواند با احساس و تجربه زیسته مخاطب پیوند برقرار کند، بیشک در جذب و حفظ بیننده تأثیرگذار خواهد بود. تجربه من در سالهای سریالسازی نشان داده که قصه خوب، زمانی به نتیجه مطلوب میرسد که در قالبی باکیفیت و با توجه به جزئیات تولید ارائه شود. در غیر این صورت حتی بهترین ایدهها هم ممکن است به سرانجام نرسند. سریالهای موفقی همچون «فریبا»، «مهیار عیار» و «طوبی» در سالهای اخیر توانستند تأثیر عمیقی بر مخاطبان بگذارند و آنها را با خود همراه کنند که دلیل اصلی موفقیتشان قصههای قدرتمند و تولید استاندارد بود. این آثار نشان دادند مخاطب تشنه روایتهای اصیل و انسانی است و اگر داستان باورپذیر باشد، حتی موضوعات پیچیده نیز میتوانند به آسانی با دلهای مردم ارتباط برقرار کنند. این تهیهکننده آثار نمایشی در پاسخ به پرسشی درباره گونه آثار نمایشی در ماه رمضان عنوان کرد: در سالهای گذشته، عمدتا سریالهای طنز بودند که میتوانستند مخاطب بیشتری را پای تلویزیون بنشانند اما بهتدریج و با تغییر ذائقه مخاطبان، بهسمت تولید سریالهای درام نیز حرکت کردیم. امسال خوشبختانه تنوع ژانری در سریالهای ماه رمضان به وضوح دیده میشود و هم آثار طنز و هم درام برای پخش در نظر گرفته شدهاند. برای مثال، شبکه یک سریال طنز را روی آنتن برده، شبکه سه سریالی دراماتیک با فضای معنوی و خانوادگی را تدارک دیده و شبکه دو نیز سریالی با فضای روتین و خانوادگی در حال پخش دارد. این تنوع نشان میدهد برنامهریزی مناسبی برای پاسخگویی به سلیقههای گوناگون مخاطبان صورت گرفته است. خدا را شکر میکنیم که امسال تعادل مناسبی میان ژانرهای مختلف برقرار شده و هر بینندهای میتواند متناسب با ذائقه خود، گزینه مورد علاقهاش را انتخاب کند. وی درباره تأثیر استفاده از بازیگران چهره در جذب مخاطب بیان کرد: بهطور نمونه در انتخاب بازیگران سریال ساهره، ترکیبی از چهرههای شناختهشده و بازیگران تازهکار راداریم؛ افرادی که تقریبا اولین تجربه جدی خود را پشت سر میگذارند. نمیتوان انکار کرد که حضور بازیگران محبوب ونامآشنا درجلب توجه اولیه مخاطب تأثیر زیادی دارد و یک امتیاز مثبت برای هر اثر محسوب میشود. مردم به این چهرهها اعتماد داشته و دوستشان دارند و این موضوع قطعا به نفع سریال خواهد بود اما در عین حال اعتقاد داریم که باید با نگاهی متوازن پیش برویم. یعنی هم از ظرفیت بازیگران شناختهشده استفاده کنیم و هم به استعدادهای جدید میدان بدهیم تا فرصت دیده شدن پیدا کنند.
بازیگر ناشناخته با قصه خوب میدرخشد
موسویملکی قصه خوب و کارگردانی قوی را عامل موفقیت آثار نمایشی دانست و عنوان کرد: اما تجربه ثابت کرده آنچه در نهایت مخاطب را پای سریال نگه میدارد و باعث میشود با اثر ارتباط عاطفی برقرار کند، صرفا وجود نامهای بزرگ نیست. اگر داستان قوی، جذاب و باورپذیری داشته باشیم و کارگردانی چیرهدست بتواند این قصه را بهبهترین شکل ممکن بهتصویر بکشد، حتی بازیگران تازهکار و ناشناخته هم میتوانند درخشان ظاهر شوند و دل مخاطب را بهدست آورند. در واقع، قصه خوب و کارگردانی قوی بستری فراهم میکنند که استعدادهای تازه نیز بتوانند بدرخشند و مخاطب بهراحتی با آنها و نقشی که ایفا میکنند، ارتباط برقرار کند.تهیهکننده آثار نمایشی تلویزیون درباره ویژگیهای سریال جدید خود (ساهره) برای ماه رمضان گفت: این سریال با صلاحدید و تایید مرکز سیمافیلم و با هدف پخش در ماه مبارک رمضان تولید شده است. همانطور که پیشتر اشاره کردم، داستان آن حول محور«مرگ» میچرخد و شاید در نگاه اول، چنین موضوعی برای یک سریال رمضانی غیرمعمول بهنظر برسد اما آنچه اهمیت دارد، محتوا و درونمایه اثر است. اگرچه ظاهر سریال ممکن است مستقیما به مناسک یا آیینهای این ماه نپردازد، اما روح کلی حاکم بر آن عمیقامعنوی است.قصه سریال در واقع تلنگری است به مخاطب که در میان مشغلههای روزمره، یاد خدا و توکل به او را فراموش نکند؛ همان معنایی که ماه رمضان نیز برای زندهکردن آن در دلها آمده است. در حقیقت، این سریال میخواهد از مسیری تازه، مخاطب را به همان مقصدی برساند که ماه مبارک رمضان در پی آن است: توجه به خدا، بازاندیشی در زندگی و نزدیکشدن به ارزشهای انسانی. حالوهوای معنوی این ماه عزیز نیز قطعا در فرآیند تولید و شکلگیری چنین نگاهی بیتاثیر نبوده و امیدواریم حاصل کار بتواند در این ایام مبارک، دل مخاطبان را با خود همراه کند.
تجربه مشترک روایی در ماه مهمانی خدا
آنچه بیش از هر عامل دیگری سرنوشت یک اثر نمایشی را رقم میزند، فیلمنامه و قصهای است که قرار است روایت شود. شاید حضور بازیگران محبوب یا کارگردانان مشهور بتواند در نگاه اول مخاطب راجذب کند،اما همانطور که موسویملکی هم گفت، این قصه است که تماشاگر را پای تلویزیون مینشاند و تا پایان مسیر همراه خود نگه میدارد. تجربه سالهای اخیر نشان داده که سریالهای ماندگار رمضانی، آنهایی بودهاند که فیلمنامهای منسجم، باورپذیر و متصل به احساس و زیست مخاطب داشتهاند.درچنین فضایی،شنیدننظرات یک فیلمنامهنویس باتجربه میتوانددریچهایتازه بهسوی الزامات قصهپردازی برای این ایام بگشاید.بهاین منظور، مینا خدیوی نویسنده آثاری چون «بهرنگ خاک»، «نامه آخر»، «شهباز» و «ساهره» درباره ظرفیتهای ویژه ماه مبارک رمضان برای تولیدات نمایشی گفت: ماه مبارک رمضان واجد وضعیت ارتباطی خاصی است؛ دورهای که در آن الگوی مصرف رسانهای، آمادگی روانی مخاطب وفضای گفتمانی جامعه دچار تغییر میشود. مخاطبان در این ماه نورانی، زمان بیشتری را در فضای خانوادگی و جمعی سپری میکنندواحتمالا با توجه به تجربه معنوی ماه مبارک، پذیرش بالاتری نسبت به مفاهیم اخلاقی، معنوی و تاملبرانگیز دارند. خدیوی با اشاره به ضرورت تولید محتوای متفاوت در این ایام ادامه داد: مخاطبان بهطور ناخودآگاه انتظار محتوایی متفاوت از سایر ایام سال دارند. در حقیقت بهنظر میرسد، ماه مبارک رمضان فرصتی کمنظیر برای انتقال پیامهای اخلاقی است، زیرا داستانسرایی نمایشی میتواند مفاهیم انتزاعی معنوی را به تجربههای زیسته و انسانی ترجمه کند.بنابراین، ضرورت تولید آثار رمضانی نه صرفا تقویمی، بلکه مبتنی بر منطق ارتباطی و فرهنگی جامعه است.این فیلمنامهنویس با تأکید بر دشواریهای نگارش آثار مناسبتی اظهار داشت: چالش کلیدی در سریالهای ماه رمضان، عبور از بیان مستقیم و شعاری مفاهیم اخلاقی و حرکت به سمت درام مبتنی بر موقعیت است. به بیان دیگر، پیامهای معنوی زمانی اثرگذار میشوند که در دل داستان و از خلال رفتار و انتخابهای شخصیتها شکل بگیرند.
وی پیرامون شیوه صحیح انتقال مفاهیم معنوی در آثار نمایشی توضیح داد: در این مسیر، باید مفاهیم معنوی نه در قالب دیالوگهای توضیحی، بلکه در کنش شخصیتها و پیامد تصمیمهای آنان به مخاطب منتقل شوند. همچنین، کشمکشهای درونی شخصیتها باید بهطورطبیعی با پرسشهای اخلاقی گره بخورند. در چنین چارچوبی، اثر نمایشی ضمن آنکه جذابیت و کشش دراماتیک خود را حفظ میکند، به سطحی از تأمل میرسد که مخاطب را حتی پس از پایان هر قسمت، به فکر و بازاندیشی وامیدارد.
شخصیتهای ماندگار در حافظه جمعی
خدیوی با بیان اهمیت ایده و شخصیتپردازی در آثار رمضانی اضافه کرد: در شرایط خاص رسانهای ماه مبارک رمضان، ایده مرکزی در درجه اول و شخصیتپردازی درست در درجه دوم، مهمترین عامل تمایز است. درواقع علاوه بر ایده خاص، شخصیتهایی با ویژگیهایی مثل داشتن تناقضهای درونی و مسیر تحول مشخص، یا تیپهای آشنا اما با پرداختی تازه که امکان همذاتپنداری اخلاقی و عاطفی ایجاد کنند، در حافظه جمعی باقی میمانند.این نویسنده آثار نمایشی سنجش موفقیت سریالهای رمضانی را فراتر از آمار بازدیدکنندگان دانست و افزود: موفقیت یک سریال ویژه ماه مبارک رمضان را نمیتوان فقط با تعداد بینندگان آن سنجید.درکنار آمار و ارقام،معیارهای مهمتری وجود دارد که به کیفیت اثر مربوط میشود. ازجمله اینکه آیا این اثر میتواند بهتدریج نگاه مخاطب را نسبت به مفاهیم معنوی مثل مرگآگاهی، بخشش، مسئولیتپذیری یا بازگشت به خود تغییر دهد یا نه. نکته مهم دیگر، توانایی سریال در ایجاد گفتوگو در فضای خانواده و میان نسلهای مختلف است.وی در ادامه، یکی از معیارهای موفقیت این آثار را برانگیختن گفتوگوهای خانوادگی دانست و افزود: آثاری که پس از هر قسمت، به موضوع بحث یا چالش فکری در جمع خانواده تبدیل میشوند، تأثیر ماندگارتری بر مخاطب دارند؛ چراکه با آوردن مفاهیم اخلاقی به بطن زندگی روزمره،بسترلازم را برای انتقال ارزشهامیان نسلهافراهم میکنند. همچنین، ماندگاری معنای اثر و استمرار تأمل مخاطب بر مفاهیم آن، حتی پس از پایان پخش سریال، یکی دیگر از نشانههای روشن موفقیت وتحقق رسالت فرهنگی اثرمحسوب میشود.خدیوی دربخش پایانی سخنان خود،ضمن تبیین هدف غایی داستانسرایی در این ایام، خاطرنشان کرد: با نگاهی به تمامی این موارد، معتقدم هدف اصلی قصهگویی در ماه مبارک رمضان ــ که شریفترین و گرانبهاترین اوقات سال است ــ نه ابلاغ مستقیم پیامهای اخلاقی، بلکه خلق یک «تجربه روایی مشترک» است؛ تجربهای که مخاطب را به بازاندیشی در وظایف و مسئولیتهای بندگی در پیشگاه خداوند فرامیخواند و شاید اینها همه تلاشی در جهت «فذکر» باشد. (فذکر اظما انت مذکر ــ پس یادآوری کن؛ تو فقط یادآورندهای»، سوره غاشیه، آیه ۲۱
تازه ها
پیشنهاد سردبیر
خرید و فروش غیرقانونی انواع حیوانات و پرندگان کمیاب ادامه دارد
دستبرد تخصصی به حیات وحش
گفت و گو
در گفتوگوی جام جم آنلاین با حجتالاسلام دکتر قاسم خانجانی بررسی شد
ضرورت مشابهسازی تاریخی جریانها و رویدادها به جای اشخاص
