افق جدید توسعه در جنوب شرق

آنچه امروز نگاه‌ها را به سیستان‌و‌بلوچستان معطوف کرده، نه صرفا فهرست پروژه‌ها، بلکه تغییر زاویه دید به ظرفیت‌هایی است که می‌توانند پیشران اقتصاد ملی، گردشگری پایدار و اتصال ایران به جهان باشند. سواحل مکران، مرزهای زمینی و دریایی، معادن، شیلات، کشاورزی گرمسیری، فرهنگ بومی و نیروی انسانی جوان، مجموعه‌ای از داشته‌ها را شکل داده که اگر در قالب برنامه‌ای منسجم دیده شود، می‌تواند چهره توسعه جنوب‌شرق کشور را دگرگون کند. برگزاری رویداد «ایران‌جان» با تمرکز براین استان، تلاشی برای بازتعریف جایگاه سیستان‌و‌بلوچستان درذهن افکارعمومی و سرمایه‌گذاران است؛ روایتی که به جای «کمبودها»، از «امکان‌ها» سخن می‌گوید و به‌جای حاشیه‌نشینی، از نقش‌آفرینی در آینده ایران.
مهم‌ترین مزیت راهبردی سیستان‌و‌بلوچستان، دسترسی مستقیم به آب‌های آزاد و سواحل گسترده مکران است؛ نواری ساحلی به طول بیش از ۵۴۰ کیلومتر که از گواتر تا زرآباد امتداد دارد. این سواحل، تنها نقطه اتصال ایران به اقیانوس هند است و از همین‌رو جایگاهی فراتر از یک ظرفیت محلی دارد.بندر چابهار به‌عنوان تنها بندر اقیانوسی کشور، امروز در کانون برنامه‌های ترانزیتی ایران قرار گرفته‌است.
استاندار سیستان‌و‌بلوچستان در تبیین این جایگاه می‌گوید: «این استان با دسترسی مستقیم به اقیانوس هند و قرار گرفتن در آغاز کریدور شمال ــ جنوب، ظرفیت آن را دارد که به برند ملی اتصال ایران به اقتصاد جهانی تبدیل شود.» 
منصور بیجار ادامه می‌دهد: «توسعه بنادر شهید بهشتی و شهید کلانتری، افزایش ظرفیت تخلیه و بارگیری و تکمیل زنجیره‌های لجستیکی، سیستان‌و‌بلوچستان را به حلقه‌ای کلیدی در تجارت منطقه‌ای تبدیل کرده است.»
به گفته مدیرکل بنادر و دریانوردی سیستان‌و‌بلوچستان، ورود هر کشتی به بندر چابهار می‌تواند بیش از ۱۰۰۰‌شغل مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کند و هر یک میلیون تن کالا، گردش مالی قابل‌توجهی در استان به همراه دارد. 
قاسم عسکری‌نسب، تاکید می‌کند که اقتصاد دریامحور در سیستان‌و‌بلوچستان، تنها به ترانزیت محدود نمی‌شود؛ شیلات، بانکرینگ، صنایع وابسته به دریا و حتی گردشگری دریایی، زنجیره‌ای از فرصت‌ها را شکل داده که هنوز بخش بزرگی از آن بالفعل نشده است.
فراتر از صید سنتی، سیستان‌و‌بلوچستان ظرفیت تبدیل‌شدن به قطب صنایع شیلاتی و فرآوری آبزیان کشور را دارد. 
دسترسی به آب‌های عمیق اقیانوسی، امکان توسعه پرورش ماهی در قفس، میگو و آبزیان صادرات‌محور را فراهم کرده است؛ ظرفیتی که می‌تواند ارزش افزوده‌ای چندبرابر صید خام ایجاد کند. نزدیکی به بازارهای هدف مانند هند، عمان و آسیای جنوب‌شرقی، مزیت رقابتی کم‌نظیری برای صادرات محصولات شیلاتی فرآوری‌شده ایجاد کرده است. 
تکمیل زنجیره سردخانه، بسته‌بندی و برندینگ دریایی، می‌تواند شیلات مکران را به یکی از پیشران‌های پایدار اقتصاد غیرنفتی کشور تبدیل‌کند.
 
گردشگری؛ از ساحل بکر تا تمدن کهن
سیستان‌و‌بلوچستان یکی از متنوع‌ترین جغرافیاهای گردشگری ایران را در خود جای داده است؛ ترکیبی کم‌نظیر از ساحل، کویر، کوه، تالاب و آثار تاریخی. سواحل صخره‌ای و ماسه‌ای مکران، تالاب لیپار، کوه‌های مینیاتوری، جنگل‌های حرا، و حضور دلفین‌ها در آب‌های گواتر، تنها بخشی از ظرفیت‌های طبیعی این منطقه است.
در کنار طبیعت، پیشینه تاریخی استان نیز نقشی کلیدی دارد. شهر سوخته به‌عنوان یکی از کهن‌ترین مراکز تمدنی جهان، گواهی بر عمق تاریخی این سرزمین است؛ ظرفیتی که می‌تواند محور گردشگری فرهنگی و علمی قرار گیرد.
استاندار سیستان‌و‌بلوچستان با اشاره به برنامه‌های استان دراین حوزه می‌گوید:«بخش مهمی از برنامه‌های توسعه‌ای سیستان‌و‌بلوچستان به شناسایی ومعرفی ظرفیت‌های طبیعی و انسانی اختصاص داردتاباجلب‌مشارکت مردم و سرمایه‌گذاران، گردشگری به‌ویژه در سواحل مکران با شتاب بیشتری دنبال شود.» 
بیجارزهی معتقد است که با وجود این داشته‌ها،گردشگری دریایی هنوز سهم اندکی دراقتصاد استان دارد.نبود زیرساخت‌های کافی، اسکله‌های گردشگری و خدمات تفریحی استاندارد، از چالش‌های پیش‌روست؛ چالش‌هایی که به باور کارشناسان، با ورود بخش خصوصی و سیاست‌گذاری هدفمند قابل‌رفع است.

توسعه متوازن؛ از روستا تا کریدورهای ملی
تصویر توسعه سیستان‌وبلوچستان، تنها در بنادر و سواحل خلاصه نمی‌شود. در سال‌های اخیر، تمرکز بر زیرساخت‌های روستایی و عدالت فضایی، بخشی جدی از برنامه‌های استان بوده است.
مدیرکل بنیاد مسکن سیستان‌و‌بلوچستان، از جهش ۱۰ درصدی شاخص برخورداری روستاها از اجرای طرح هادی خبر داده و اعلام کرده که این شاخص تا پایان سال جاری از ۲۴ به ۳۴ درصد افزایش می‌یابد.
به گفته امین عدیلی، تأمین اعتبار برای اجرای طرح هادی در ۴۰۰ روستا و توسعه مشارکت‌های محلی، گامی مؤثر در ارتقای کیفیت زندگی روستاییان استان است. 
در سطح کلان‌تر، ابلاغ «سند اجرایی توسعه استان سیستان‌و‌بلوچستان» از سوی هیأت وزیران، چارچوبی رسمی برای هم‌افزایی پروژه‌ها فراهم کرده است. این سند، با پیش‌بینی بیش از ۱۱۶ همت منابع ریالی و ۳۴۰ میلیون دلار منابع ارزی، بر تکمیل زیرساخت‌ها، توسعه انسانی و جذب سرمایه‌گذاری تأکید دارد.
مجموعه این اقدامات نشان می‌دهد که سیستان‌و‌بلوچستان بیش از هر زمان دیگری در مسیر تبدیل شدن به بازیگری مؤثر در اقتصاد ملی قرار گرفته است؛ استانی که اگر روایت درست از داشته‌هایش ارائه شود، می‌تواند نماد «ایران متصل، متنوع و آینده‌نگر» باشد.

بندر، منطقه آزاد فرصت ملی
چابهار امروز نه فقط یک شهر ساحلی بلکه یک پروژه ملی است. قرار گرفتن این بندر در مسیر کریدورهای بین‌المللی، نزدیکی به بازارهای آسیای میانه و شبه‌قاره هند و برخورداری از منطقه آزاد تجاری ــ صنعتی، آن را به نقطه تمرکز سرمایه‌گذاری بدل کرده‌است.
نماینده مردم چابهار در مجلس شورای اسلامی در مورد ظرفیت اقتصادی این منطقه می‌گوید: «چابهار با قابلیت‌های موجود، توان رسیدن به سود بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار را دارد و می‌تواند به گنج پنهان اقتصاد ایران تبدیل شود.»
محمدانور بیجارزهی تصریح می‌کند: «در کنار بندر، زیرساخت‌های حمل‌ونقل نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. راه‌آهن چابهار ــ زاهدان ‌که به‌عنوان یکی از پروژه‌های راهبردی ملی تعریف شده، حلقه اتصال بندر به شبکه ریلی کشور و کریدور شمال ــ جنوب است.»
البته استاندار سیستان‌و‌بلوچستان این پروژه را «ستون فقرات تحول اقتصادی استان» می‌داند؛ مسیری که می‌تواند هزینه و زمان ترانزیت کالا را به شکل محسوسی کاهش دهد.
هم‌زمان، منطقه آزاد چابهار بستری برای استقرار صنایع، لجستیک، گردشگری و تجارت خارجی فراهم کرده و به گفته مسئولان محلی، از سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی بدون محدودیت استقبال‌می‌شود.