ایران ستاره بیوتکنولوژی پزشکی و دارویی

انستیتو پاستور ایران چه فعالیت‌هایی انجام‌می‌دهد؟
انستیتو پاستور ایران مؤسسه‌ای است که در سال ۱۲۹۹ تأسیس شد. وظیفه‌ای که برای این انستیتو پاستورها در سراسر جهان تعریف شده‌، کمک به کنترل بیماری‌ها، به‌ویژه بیماری‌های واگیر است. ما جزئی از شبکه جهانی بین‌المللی انستیتو پاستور هستیم؛ در حال حاضر ۲۵ کشور در دنیا دارای انستیتو پاستور هستند و در منطقه خاورمیانه، انستیتو پاستور ایران تنها مؤسسه عضو این شبکه است. انستیتو پاستور ایران دو وظیفه اصلی را دنبال می‌کند؛ نخست، ارائه خدمات تشخیصی و بهداشتی و دوم، فعالیت در حوزه تولید واکسن و سایر فرآورده‌های بیولوژیک. سایر حوزه‌های فعالیت انستیتو پاستور ایران ازجمله فعالیت‌های تحقیقاتی، فناورانه و آموزشی نیز در راستای این دو هدف اصلی تعریف می‌شوند.
 
این مؤسسه چه نقشی در کنترل بیماری‌ها داشته است؟ 
مؤسسه‌ای با قدمت ۱۰۵ساله، از همان ابتدا نقش مؤثری در کنترل بیماری‌هایی نظیر آبله، وبا، هاری، تب‌های راجعه، مالاریا و طاعون داشته است؛ به‌ویژه در دهه‌های نخست فعالیت که وزارت بهداشت به‌صورت رسمی در کشور وجود نداشت، این مؤسسه در بسیاری از بخش‌ها نقش وزارت بهداشت را نیز ایفا کرده است. در دهه‌های بعد،با شکل‌گیری رسمی وزارت بهداشت و توسعه دانشگاه‌های علوم پزشکی، فعالیت‌های انستیتو پاستور ایران بیشتر در همان حوزه‌های تشخیص و تولید، تمرکز یافته است. در حوزه تشخیص، انستیتو پاستور ایران دارای ۱۳ آزمایشگاه مرجع کشوری، سه آزمایشگاه همکار مرجع، هشت آزمایشگاه بهداشتی، دو مرکز همکار سازمان جهانی بهداشت (WHO) و سه بانک زیستی است. 
 
یکی از وظایف انستیتو پاستور ایران تولید واکسن است. در این زمینه چه فعالیت‌هایی صورت می‌گیرد؟
از همان نخستین روزهای تأسیس، یکی از وظایف اصلی مؤسسه، تولید واکسن نیز بوده؛ امری که در نیت واقف نیز منعکس شده است. در نتیجه، طی دهه‌ها، واکسن‌های زیادی در این مجموعه تولید شده است. مؤسسه واکسن‌سازی رازی نیز پس از چند سال فعالیت انستیتو پاستور ایران، از دل این مؤسسه منشعب شده است. در اوایل دهه ۷۰ نیز قطب بیوتکنولوژی پزشکی کشور در انستیتو پاستور ایران با چند فعالیت شکل گرفت؛ ازجمله انتقال فناوری تولید واکسن هپاتیت B و چند داروی دیگر از کشور کوبا. در کنار آن با راه‌اندازی رشته دکتری فرآورده‌های بیولوژیک و تعاملات علمی با کشور روسیه و شبکه جهانی انستیتو پاستور، این مؤسسه به‌عنوان قطب بیوتکنولوژی پزشکی و دارویی کشور شناخته شد واین محوریت رادرسه دهه گذشته به اشکال مختلف حفظ کرده است. درحال حاضر واکسن‌های هپاتیتB و ب‌ث‌ژ (BCG) در انستیتو پاستور ایران تولید می‌شود. همچنین اخیرا دانش فنی تولید واکسن هاری دامی کسب شده و هدف‌گذاری شده است که در آینده در صورت انجام حمایت‌های لازم، واکسن‌های پنوموکوک و هاری انسانی نیز در این مؤسسه تولید شود.
 
قطعا انستیتو پاستور ایران برای تولید واکسن وهمچنین سایر فعالیت‌ها با محدودیت‌ها و مشکلاتی مواجه است. چالش‌های اساسی این مؤسسه چه مواردی است؟
از چالش‌های اصلی پیش روی انستیتو پاستور ایران می‌توان به نبود مجموعه‌ای متناظر با آن در ساختار وزارت بهداشت اشاره کرد. این امر باعث می‌شود درک تصمیم‌گیران و سیاست‌گذاران از مأموریت‌ها و مشکلات این مؤسسه دشوار شود، درحالی‌که درباره دانشگاه‌های علوم پزشکی شناخت و دید بهتری از وظایف و چالش‌های آنها وجود دارد. مؤسسه رازی نیز که متناظر ما در وزارت جهاد کشاورزی قرار دارد، با مشکلات مشابهی دست‌و‌پنجه نرم می‌کند. مشکل دوم نبود ساختاری مشخص و شناخته‌شده برای سیاست‌گذاری در حوزه واکسن در کشور است. در نتیجه گاهی شاهد عدم‌همگرایی در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با واکسن هستیم. چالش دیگر، کمبود منابع و بودجه کافی برای برنامه‌های تحقیق‌وتوسعه است. در سال‌های اخیر، اعتبارات لازم برای سرمایه‌گذاری در ارتقای واکسن‌ها و ظرفیت‌های تشخیصی آن‌طور که باید تأمین نشده از این رو مؤسسات پاستور و رازی نتوانستند در حد انتظار پاسخگوی نیازهای کشور باشند.
 
شاید یکی از مهم‌ترین تجربه‌های تولید واکسن توسط انستیتو پاستور ایران، ساخت واکسن کرونا از سوی این مؤسسه بود. حالا و پس از چند سال که از این ماجرا می‌گذرد، تولید این واکسن چه دستاوردی برای این انستیتو داشته است؟ 
دوران همه‌گیری کرونا دستاوردها و درس‌آموخته‌های مهمی برای نظام سلامت ایران و جهان داشت. یکی از مهم‌ترین این تجربه‌ها، موضوع واکسن کرونا بود. در کشور ما مؤسسات مختلفی به این حوزه ورود کردند اما تجربه انستیتو پاستور ایران تولید واکسن مشترک ایران و کوبا با نام پاستوکووک بود. این واکسن مبتنی بر فناوری نوین پروتئینی کونژوگه طراحی شده بود و تولید آن موجب انتقال این فناوری به کشور شد. زیرساخت حاصل از آن اکنون می‌تواند برای تولید سایر واکسن‌ها مانند مننژیت و پنوموکوک مورد استفاده قرار گیرد. بی‌تردید تجربه دوران کرونا می‌تواند مبنایی ارزشمند برای توسعه واکسن‌های آینده باشد.
 
آیا انستیتو پاستور ایران تبادل دانش و تجربه در زمینه‌های واکسن با سایر کشورها دارد؟
بله، انتقال دانش و تجربه تولید واکسن از طریق همکاری با مؤسسات کوبایی در چند سال اخیر به انستیتو پاستور ایران انجام شده است. در حال‌حاضر نیز برنامه آموزشی انتقال فناوری و تجارب علمی حوزه واکسن در قالب تفاهم‌نامه‌ای به کشور ازبکستان در حال اجراست.