هوش مصنوعی، فرصتی برای تعالی رسانه ‌ملی، نه جایگزین انسان

چالش امروز رسانه‌ها نه پذیرش یا رد این فناوری بلکه چگونگی به‌کارگیری مسئولانه و فرهنگی آن است. قاب کوچک برای بررسی ضرورت، چالش‌ها و راهکارهای بهره‌گیری از هوش مصنوعی در تولیدات رسانه‌ای، با الهام ونکی، تهیه‌کننده برنامه تلویزیونی «مدهوش» که از شبکه آموزش پخش می‌شود گفت‌وگو کرده‌ است؛ برنامه‌ای که به تحلیل ابعاد فرهنگی و فناورانه تحولات نو در رسانه می‌پردازد.
الهام ونکی،تهیه‌کننده این برنامه،هوش مصنوعی را یکی ازمؤلفه‌های اصلی آینده رسانه‌ها دانست وگفت: رسانه‌ملی به‌عنوان نهادی اثرگذار در شکل‌دهی به افکارعمومی و هویت فرهنگی جامعه ایرانی، ناگزیر است با این فناوری برخوردی فرهنگی، اخلاقی و هوشمندانه داشته باشد.
ونکی با بیان این‌که هوش مصنوعی، ابزاری قدرتمند برای افزایش بهره‌وری و اثرگذاری ارتباطی رسانه‌ملی است، عنوان کرد: بهره‌گیری از این فناوری باید آگاهانه و در پیوند با روان‌شناسی مخاطب و منطق رسانه صورت گیرد تا به نتایج مطلوب منتهی شود.
تهیه‌کننده مدهوش در ادامه با اشاره به توان هوش مصنوعی در افزایش سرعت تولیدمحتوا اضافه کرد: با اتوماسیون مراحل پیش‌تولید و تولید، زمان لازم برای انعکاس رویدادهای اجتماعی در رسانه کوتاه‌تر می‌شود و این به‌روزرسانی سریع، تصویر رسانه ملی را به‌عنوان نهاد همراه زندگی اجتماعی تقویت می‌کند.
وی شخصی‌سازی محتوا را یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های هوش مصنوعی عنوان کردوافزود: این فناوری می‌تواند الگوهای رفتاری و فرهنگی مخاطبان را تحلیل و نسخه‌های متنوعی از محتوا برای گروه‌های مختلف تولید کند، بدون آن‌که پیام کلان رسانه دچار خدشه شود. به گفته او، این رویکرد حس دیده‌شدن در مخاطب را افزایش می‌دهد و درگیری ذهنی او با محتوا را بیشتر می‌کند.
ونکی همچنین کاهش هزینه‌هارا ازدیگر مزایای این فناوری دانست وگفت: صرفه‌جویی مالی تنها بخش کوچکی ازاثر هوش مصنوعی است. اهمیت اصلی، آزادسازی ظرفیت انسانی برای تمرکز بر خلاقیت، روایت‌پردازی و فهم عمیق‌تر مسائل اجتماعی است.
این تهیه‌کننده تلویزیون، تحلیل داده‌های مخاطبان را نیز فرصتی طلایی برای تصمیم‌سازی دقیق‌تر دانست و افزود: با بررسی داده‌های رفتاری و هیجانی، می‌توان به درکی واقعی از اثرگذاری برنامه‌ها رسید و اصلاحات لازم را در زمان‌بندی، ریتم و لحن پیام اعمال کرد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، چالش‌های استفاده از هوش مصنوعی در رسانه‌ملی را مورد توجه قرار داد و اظهار کرد: جایگزینی انسان با هوش مصنوعی، خطر کاهش اصالت، افت خلاقیت و از بین‌رفتن ارتباط عاطفی با مخاطب را دارد. او تأکید کرد: عنصر انسانی، قلب تپنده اعتماد در رسانه است و نباید به‌بهانه جذابیت تکنولوژی از نقش او کاست.
ونکی با اشاره به تهدید اشتغال در صنایع خلاق خاطرنشان کرد: نبود سیاست‌گذاری شفاف، امنیت شغلی و انگیزه حرفه‌ای مجریان، نویسندگان و عوامل هنری را تضعیف می‌کند.
تهیه‌کننده مدهوش درباره جنبه‌های فرهنگی هوش‌مصنوعی گفت: این فناوری می‌تواند در انتقال هدفمندتر پیام‌های فرهنگی و هویتی مؤثر باشد، اما چنانچه متکی به داده‌های ناسازگار با فرهنگ بومی شود، ممکن است به تضعیف گفتمان ملی بینجامد. او افزود: مرز میان فرصت و تهدید را سطح آگاهی فرهنگی و نوع حکمرانی رسانه‌ای تعیین می‌کند.
وی به نکات اخلاقی و حقوقی نیز اشاره و تصریح کرد: استفاده از مجریان مجازی یا دوبله خودکار بدون اطلاع مخاطب مصداق فریب ارتباطی است و رسانه‌ملی باید اصول شفافیت، رضایت آگاهانه و صیانت از داده‌ها را رعایت کند.
به گفته این تهیه‌کننده، حفظ کرامت انسانی، رعایت عدالت حرفه‌ای و انطباق محتوای هوش مصنوعی با ارزش‌های اسلامی ــ ایرانی از ضروریات انکارناپذیر است.
وی طراحی «نظام حکمرانی هوش مصنوعی» را پیش‌شرط بهره‌برداری ایمن از این فناوری دانست و توضیح داد: بومی‌سازی فناوری، استقلال داده‌ای، ایجاد زیرساخت‌های امن، نظارت انسانی چندلایه و آموزش نیروی انسانی از ارکان اساسی موفقیت در این مسیر است.
ونکی خاطرنشان کرد: بدون چارچوب بومی و نظارت انسانی فعال،استفاده ازهوش مصنوعی می‌تواندموجب جعل، تحریف یا بحران اعتماد عمومی شود. رسانه‌ملی باید در کنار توسعه فناوری، مرکز اخلاق و امنیت هوش مصنوعی را برای تدوین پروتکل‌های تخصصی و اخلاقی ایجاد کند.
تهیه‌کننده مدهوش در پایان گفت: هوش مصنوعی، اگر در چارچوب حکمرانی هوشمند، انسان‌محور و ارزش‌پایه به‌کار رود، رسانه‌ملی را به نهادی چابک‌تر، هوشمندتر و اثرگذارتر تبدیل می‌کند و در غیر این صورت، تهدیدی برای اصالت انسان رسانه‌ای خواهد بود.