نقش پررنگ زنان در سریال های رمضان

«زن» محور اصلی خانه و خانواده است. این یک شعار فمینیستی نیست ، بلکه یک اصل اجتماعی است که حسن فتحی کارگردان سریال «میوه ممنوعه» و نویسندگان این سریال کاملا به آن دقت کرده اند. یک همسر و مادر خوب می تواند یک خانه کوچک و محقر را تبدیل به محیطی گرم و دوست داشتنی کند، از طرفی یک زن «ندانم کار» باعث می شود بزرگترین و مجلل ترین خانه ها از رونق بیفتند.
«قدسی» همسر حاج یونس فتوحی اگر بین فعالیت های اجتماعی و وظایف مادری و خانه داری خود تعادل برقرار می کرد، شاید حاج یونس به «خطا» نمی رفت. او مدام به قدسی اعتراض می کند که تمام وقت خود را به کارهای بیرون خانه اختصاص داده و به او و خانواده اش نمی رسد این می تواند تذکر خوبی برای خانمهایی باشد که کار اداره را با خود به خانه می آورند در کنار «قدسی» دختر او «غزاله» نیز حضور دارد که هرچند با ازدواج خود مورد بی مهری پدر و برخی از مخاطبان سریال قرار گرفته است اما با این که جوان تر از بقیه افراد خانواده است ، ولی مانند یک پناهگاه برای آنهاست. برای هر کدام از آنها که مشکلی پیش می آید به «غزاله» پناه می برند، حتی پناهگاه ذهنی حاج یونس هم «غزاله» است.

با این وجود شخصیت «هستی» در سریال «میوه ممنوعه» کاملا هوشمندانه طراحی شده است. حسن فتحی با سالها تجربه این شخصیت را روی لبه تیغ چنان درست حرکت می دهد که هیچ شک و شبهه ای درباره او در ذهن مخاطب ایجاد نمی شود. «هستی» دختر تحصیلکرده و فعالی است که تمام فکرش نجات کارخانه و خانواده اش از مشکلی است که در آن گیر افتاده اند. او نه «دلربایی» می کند و نه قصد اخاذی دارد، او زندگی طبیعی خود را می کند و این اطرافیان هستند که در مقابل او واکنش نشان می دهند. در واقع از «هستی» چهره ای «اغواگر» و یا به اصطلاح «شیطانی» ترسیم نشده است.
بلکه توپ به زمین حاج یونس پرتاب شده و اوست که باید بیشتر مراقب ایمان خود باشد و همچنین «قدسی» که به عنوان یک زن میانسال باید بیشتر مراقب خانواده خود باشد. حسن فتحی در «میوه ممنوعه» نشان می دهد که قرار نیست برای حفظ ایمان مردان ، زنان خانه نشین شوند.

یک وجب خاک در شبکه 3

شاید در سریال «یک وجب خاک» بیشتر بتوان درباره اثر هوشمندی کارگردان ، صحبت کرد و این که یک کارگردان باید مخاطب تلویزیون را بشناسد و «رسانه» را در عصر حاضر ببیند. سطحی ترین «زنان» را می توان در سریال «یک وجب خاک» دید، زنانی که پیشینه آنها را می توان در سریال های دهه گذشته تلویزیون بیشتر پیدا کرد. زنانی که هیچ کاری ندارند، جز این که بنشینند، حرف بزنند، کارهای سطحی انجام دهند و مهمترین کارشان غذا پختن و چای آوردن باشد.
هیچکدام از زنان «یک وجب خاک» فعالیت اجتماعی ندارند و مریم «آناهیتا همتی» که مثلا دانشجو است ، مدام در پی کارهای خاله زنکی است ، او یا درباره خواستگار صحبت می کند یا لباس می خواهد و یا در پی جوش دادن ازدواج برادرش با «آرام» است.
البته نبود خواستگار برای مریم هم یکی از مسائل مهم سریال است که به صورت یک دیالوگ دائمی مدام تکرار می شود. شاید پس از سالها تجربه تولید آثار طنز تلویزیونی باز هم زمان بیشتری برای پیدا کردن جایگاه زن در این گونه آثار باشد. چون معمولا در سریال های طنز زنان تبدیل به موجوداتی بیهوده می شوند.

شکرانه در شبکه تهران

سعید سلطانی ، کارگردان سریال «شکرانه» تاکنون با ساخت سریال هایی چون «پس از باران»، «خانه ای در تاریکی» و «رسم عاشقی» نشان داده است که ذائقه مخاطب را خوب می شناسد و می داند که چگونه باید همه گروههای مردم را از کار خود راضی کند؛ اما در «شکرانه» او با نویسنده ای همکاری کرده است که کمتر با تلویزیون کار کرده است.
محمد هادی کریمی را بیشتر به عنوان فیلمنامه نوس سینما می شناسیم. همان گونه که قبلا گفتیم ، سازندگان سریال های تلویزیون باید همگام با «رسانه» و «جامعه» پیش بیایند تا بتوانند اثری موفق خلق کنند. موتور حرکت سریال «شکرانه»، همسر و دختر سبحان هستند که هیچکدام را تاکنون ندیده ایم و فقط نامشان قصه را پیش می برد، پس زنان در قصه موثر هستند؛ اما این تاثیرگذاری زمانی صورت می گیرد که شخصیت ها درست پرداخت شوند؛ اما زنان در سریال «شکرانه» واقعا موجودات بیهوده ای هستند. البته وجه نادرستی و غیرانسانی آنها بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.
مریم دختر رحمان که مثلا وکیل هم هست یک زن خانه نشین است که او را فقط در 2 موقعیت می بینیم یا با همسر خود در حال نقشه کشیدن برای تصاحب مال پدر است و یا در حال اعتراض به پدر که چرا به او سهم کمتری می دهد.
«منیر» هم یک زن خانه نشین است که وظیفه اش آب میوه و غذا دادن به رحمان است و البته او هم مدام در حال نقشه کشیدن برای تصاحب مال و ثروت رحمان به شکل غیرمستقیم است.
زنان تاجیک هم مثل زنان ایرانی عمل می کنند. زنان ایران برای ثروت رحمان دام می گسترند و زنان تاجیک برای ثروت «حامد». این زنان به جز نقشه کشیدن کار دیگری ندارند، راستی اگر همه این زنان را از قصه «شکرانه» حذف کنیم و به جای آنها مرد بگذاریم چه اتفاقی رخ می دهد، آیا آنها در «خانواده» تاثیرگذار هستند و آیا می توانند خط فکری مرد خود را تغییر دهند.
اینجاست که باز هم می توانیم بگوییم در کنار برنامه ریزی مسوولان تلویزیون برای ارائه یک اثر فاخر، هوشمندی سازندگان اثر نیز لازم است.

طاهره آشیانی