حفظ کیان فرهنگی ،اولویت ماست

شبکه جهانی سحر 25آبان 1377در معاونت برون مرزی سازمان صداوسیما راه اندازی شد و هم اکنون برای مردم آن سوی مرزها در حوزه های زبان آذری ، اردو، انگلیسی ، بوسنیایی ، فرانسوی و کردی برنامه هایی را پخش می کند.

کد خبر: ۱۱۷۰۶۲

از این میان سیمای آذری با 5ساعت پخش شبانه روزی بیشترین و بوسنی با 1.5ساعت کمترین زمان پخش را در اختیار دارند. اتفاقا در این حوزه از آنجا که سیمای سحر تنها رسانه ای است که مباحث معارفی و مذهبی دارد، استقبال از آن زیاد است. این شبکه سال گذشته یکی از زیرمجموعه های خود (سیمای عربی) را از دست داد تا پس از این به صورت شبکه مستقل الکوثر فعالیت کند و درصدد راه اندازی سیمای تاجیکی است.
به مناسبت هشتمین سالگرد تاسیس این شبکه با مرتضی شمسی مدیر شبکه به گفتگو نشستیم.

بفرمایید که چندمین مدیرشبکه جهانی سحر هستید و پیش از این چه می کردید؛

از سویی پرسش شما جالب است چون اگر کنجکاو شوم ببینم چندمین مدیرشبکه سحر هستم ؛ اما دست کم 3 مدیر پیش از خودم را می شناسم و اگر امروز شبکه در جایگاه مطلوبی قرار گرفته نتیجه زحمات آنهاست. ولی درباره بخش دوم پرسش شما. همکاری من با سازمان به عنوان پژوهشگر با بخش پژوهش های کاربردی معاونت برون مرزی شروع شد و هر از گاهی در مرکز نظارت و ارزیابی سیما مشغول شدم ، ولی دوباره به عنوان کارشناس ارزیابی به معاونت برون مرزی سازمان بازگشتم و بعد هم در سمت مدیریت این واحد ادامه دادم تا حالا که در خدمت دوستان سحر هستم.

شروع مدیریت شما در شبکه سحر مصادف شد با جدا شدن سیمای عربی تحت عنوان شبکه الکوثر. برای پر کردن خلائ این جدایی چه کردید؛

مدتی پیش از ورود من به سحر شبکه الکوثر جدا شده بود و همه اقدامات جدایی انجام شده بود و می توانم بگویم با زحمات دوستانم پیش از شروع مسوولیت من این خلائ پر شده بود.

از آنچه شما به عنوان برنامه های مدیریتی خود به شبکه سحر وارد کردید، بگویید؛

شاید صحبت در این مورد قدری زود باشد، چون اکنون خودم را نشسته بر خوان میراث حسنه مدیران پیشین می دانم و حضور من در شبکه سحر به آنجایی نرسیده که بتوانم مدعی استراتژی و ایده ای فارغ از مشی ای باشم که تاکنون در این شبکه پرورش داده شده و پیش رفته ، هر چند که من هم به شبکه نیامده ام از جمله آنها استقلال هر چه بیشتر تشکیلات شبکه ، توسعه زمان پخش شبکه که در حال حاضر 19ساعت است و تنوع بخشی به زبان های خطاب شبکه را می توان نام برد.

در حوزه پژوهش که تخصص اصلی شما هم هست چه هدفی را دنبال می کنید؛

معتقدم کار خوب ، کاری است که پژوهش خوبی برای آن شده باشد. به سرانجام خوب نرسیدن کاری بدون پژوهش مطلوب که از سوی یک فرد خبره و حرفه ای برنامه سازی شود، بسیار بیشتر از اجرای یک پژوهش خوب به وسیله یک برنامه ساز کم تجربه یا نابلد است.

برای دستیابی به منابع پژوهشی به محل زندگی مخاطبان خود مراجعه می کنید؛

درباره گروه مخاطب نزدیک ما یعنی کردی ، آذری و اردو انجام این کار امکان پذیرتر است ، البته مباحث کلان سیاسی یا مقولات کلی معارف اسلامی و موضوعاتی از این دست نیازمند حضور در منطقه مخاطب نیست و نوع این موضوعات ، اقتضای حضور و استفاده از منابع پژوهشی منطقه مخاطب را منتفی می کند، اما به هر حال لزوم انجام این موضوع به شرط توجیه قابل قبول ، یک اصل پذیرفته شده است.

پس مساله مخاطب سنجی چه می شود؛

خیلی خوب بود اگر دامنه کار واحد پژوهش های کاربردی معاونت برون مرزی گسترده تر می شد و این مقوله هم جزو شرح وظایف این بخش قرار می گرفت ، اما در شرایط حاضر این گونه اقدامات باید به وسیله مرکز تحقیقات سازمان انجام شود. یک مورد پیشین این کار در بوسنی انجام شده است که نشان می دهد در سال 83به طور دقیق 46درصد از بینندگان تلویزیون در بوسنی مخاطب سحر بوده اند. نظرسنجی اخیر دفتر IRIB در سارایوو هم که تابستان امسال انجام شده رشد 8درصدی مخاطبان سحر در بوسنی نسبت به سال 83را نشان داده است. نتیجه یک نظرسنجی درباره العالم که در لبنان صورت گرفته هم حکایت از این دارد که سحر در لبنان که منطقه هدف ما هم نیست بین 2درصد از پرسش شوندگان این پژوهش بیننده دارد. در یک فاز با قابلیت دسترسی بهتر به دفاتر نمایندگی مان در خارج از ایران هم ماموریت داده ایم نظرسنجی دقیق و پیاپی تلفنی از مخاطبان را در دستور کاریشان قرار بدهند تا شبکه قادر باشد هم مشی مطلوب تری براساس جلب رضایت مخاطب اتخاذ کند، هم در وجه اولی سوژه و هسته های اصلی ایده برنامه سازی را هم از خلال نظرات مخاطبان بگیرد، چون به هر حال ما هزینه می کنیم تا دیده شویم و بتوانیم در قالب کار رسانه ای و اهداف مشخص خودمان دست پیدا کنیم.

تصور غالب مردم این است که حکومت ها با اهداف سیاسی ، شبکه های برون مرزی راه اندازی می کنند، شما این نظریه را قبول دارید؛

این نظر قابل رد یا تایید صددرصد نیست. امروزه فعالیت شبکه های برون مرزی دنیا را مقوله «دیپلماسی عمومی» تشکیل می دهد. بر این اساس رسانه برون مرزی به واقع در نقش یک دیپلمات ظاهر می شود و به نفود و اقناع پذیری اهداف کشورها در ورای مرزهایشان کمک می کند، ما هم از این قاعده جدا نیستیم. دنیای امروز از این ابزار استفاده سیاسی زیادی می کند. شبکه های برون مرزی در امریکا هم در دوران جنگ سرد با همین هدف تاسیس و تقویت شدند، ولی این نیاز پس از پایان این دوران هم نه تنها از میان نرفت ، بلکه تقویت هم شد که از همین دست هستند، فعالیت رادیوهای آذری برای شوروی سابق و رادیو فردا برای مخاطبان گستره جغرافیایی فارسی زبان امروز که چنانچه بگوییم فعالیت آنها جنبه فرهنگی دارد فقط خودمان را فریب داده ایم. درباره خود ما هم به طبع ایدئولوژی و آرمان هایی وجود دارد که قصد داریم درنهایت هنرمندی آنها را به جهانیان معرفی کنیم.

ساختار شما برای معرفی این آرمان ها چیست؛ چون زبان سیاسی تاثیرگذار نخواهد بود؛

به خاطر جهان بینی خاص کشورمان اصولا ما اهداف سیاسی نداریم که بخواهیم برای دست پیداکردن به آنها دنبال ساختار یا زبان غیرسیاسی تاثیرگذار بگردیم. اهداف ما آمیزه ای از محورهای سیاسی و فرهنگی است ؛ البته گفته شما متین است و امروزه خیلی از هنجارهای غرب با زبان غیرسیاسی منتقل می شود، حتی در عصر جدید بازی های رایانه ای یکی از بهترین قالبهای انتقال این هنجارهاست و این در واقع غلبه توانایی ما خواهد بود، اگر بتوانیم با تنوع بخشی به قالبها و ساختارهای برنامه سازی همگام با پیشرفت های روز دنیا و منطبق با ارزشهای خودمان در نهایت هنرمندی پیامهای موردنظرمان را به مخاطبانمان عرضه کنیم.

یعنی از قالب های رایج در دنیا استفاده می کنید؛

چرا که نه اگر ما یک شبکه تلویزیونی برون مرزی هستیم به این معنا نیست که در تمام ساعتهای شبانه روز شعار سیاسی بدهیم و متوقع باشیم مخاطبمان پذیرای بی چون و چرای راهبردهای سیاسی ما باشد. به عنوان مثال برای اولین بار، قالب انیمیشن بلند در نظر قرار گرفته و شبکه قصد دارد در مجموعه ای با عنوان «آخرین فرستاده» به معرفی و روایت سیره عملی و حیات پیامبرص از آئینه زبان و رفتار مسلمان و در قالب پویانمایی بپردازد.

جدا از اهداف سیاسی کدامیک از مقوله های فرهنگی ، معارفی ، اجتماعی و ورزشی دغدغه ویژه شبکه سحر است؛

تاکنون تقسیم بندی ها بر اساس مقوله های هموزن سیاسی ، معارفی و فرهنگی بوده ، مباحث اجتماعی و ورزشی هم در رده های بعد قرار می گرفته ، اما قصد ما این است که جایگاه مقولات مذهبی را حتی فراتر از مقوله های سیاسی محوریت بدهیم.

در حالی که بیشترین مخاطبان شما مسلمانند و با مسایل مذهبی آشنا هستند، نمی خواهید بیشتر به جاذبه های ملی و معرفی فرهنگ و تمدن ایران بپردازید؛

این هم یکی از اهداف و رسالت های شبکه است ، هم در بخشی با عنوان تولیدات ایران شناسی مورد اهتمام بوده و هست ، اما کار ویژه اصلی شبکه در این حوزه نمایش و بازخوانی مشترکات عمومی میان مسلمانان در قالب آشنایی با مظاهر فرهنگ و تمدن تاریخی ایران اسلامی است. درضمن درباره ایران سعی ما این است که در کنار به تصویر کشیدن میراث تمدن و فرهنگ گذشته توانمندی های امروز ایران در عرصه های مختلف هم به نمایش گذاشته شود.اگر سری به سایت های امثال بی.بی.سی یا وزارت خارجه امریکا بزنید، خواهید دید بویژه در گالری های عکس این سایت تصویر تیره ای از ایران در معرض دید کاربران قرار داده شده است. مانند ردشدن یک فرد با چهار پا از وسط خیابان که شاید خود ما در طول عمر با چنین صحنه ای روبه رو نشویم ، اما آنها این تصویر را به عنوان چهره امروز ایران نشان می دهند.به همین دلیل لازم است رسانه های برون مرزی در این رقابت و انواع دشمنی های علنی و غیرمحسوس حضور فعال یافته و از داشته های فرهنگ ایرانی دفاع کنند. این کار مستلزم طراحی یک صفحه با دو کادر موازی دیروز و امروز است ، چون به هر حال توالی این حرکتها نشان می دهد، اینها چیزهایی نیست که بتوان گفت اتفاقی واقع شده اند یا اغراضی پشت پرده آنها نیست.

چه طرحهایی در حال ساخت یا آماده پخش دارید؛

غیر از مجموعه انیمیشن «آخرین فرستاده» که قبلا عرض کردم فیلم سینمایی «اویس قرنی» اصلی ترین طرح ما در سال پیامبرص است که از دریچه نگاه اویس به زندگی رسول اکرم ص می پردازد برای این کار زمان ، فکر و تامل خاصی هزینه شده و امیدواریم به میمنت سال پیامبرص به سرانجام خوبی هم برسد. یک طرح در آستانه شروع تصویربرداری به نام «ناکجا کجا؛» هم در سیمای کردی داریم که در قالب طنز به تحولات سیاسی منطقه و دیگر مسایل مورد توجه مخاطب خواهد پرداخت.«معمای نینا» عنوان مجموعه دیگری است که به زندگی دو نسل از زنان هنرمند در عرصه تئاتر خواهد پرداخت. «مجموعه مستند خزر» هم که در آینده نزدیک تولید خواهد شد به تحولات کشورهای حاشیه خزر می پردازد، در سال 2007که سال مولانا نام گرفته ، نگارش فیلمنامه سریال 18قسمتی تمام شده تا با توجه به این که کشورهای متعددی تلاش جدی آغاز کرده اند برای این که مولوی را هم مثل بعضی از مفاخر تاریخی ما به نام خود ثبت کنند، تلاش در خور شبکه برای مقابله با این قبیل تحرکات شکل و نمود عملی بگیرد.

زبان گفتگو با جهانیان

راه اندازی شبکه های دری و تاجیکی اولین دغدغه شبکه سحر است. این ضرورت به قدری زیاد است که باید نگاه ما به قضایای فرهنگی مان را به این سمت سوق بدهیم که برای روز قریب الوقوعی که در کشورهایی مثل تاجیکستان و افغانستان هم تمدن و فرهنگ ایرانی مثل گوشت قربانی شقه شقه شود از همین حالا - البته اگر دیر نشده باشد - برنامه ریزی کنیم بخصوص که تلاش می شود دوشنبه به عنوان مرکز ثقل زبان فارسی معرفی شود. پس اگر امروز با وجود فضا و قابلیت جذب مخاطب کاری نکنیم فردا مجبور خواهیم شد هزینه هنگفتی بپردازیم و بسرعت در برابر بحران پیش رونده سد درست کنیم و دست به تولید محصولات رسانه ای مقابله گرایانه بزنیم تا تازه به حملات پاسخ بدهیم ، در حالی که الان زمان داریم نقشه بکشیم و آرام و با تامل تر فرهنگ سازی کنیم.
معاونت برون مرزی طرح پیشنهادی راه اندازی سیمای دری یا تاجیکی را ارائه کرده و ضرورتش هم عنوان شده ، قبلا هم مصوبه ای در شورای عالی امنیت ملی در همین باب وجود داشته است و شبکه به محض تامین مقدمات لازم برای تاسیس اقدام خواهد کرد. متاسفانه ما هم مثل همه بخشهای دیگر سازمان بشدت با مشکلات کمبود بودجه دست به گریبانیم و محدودیت ها و مضایق مالی ترمیم بدنه سخت افزاری شبکه به قدری مشکل ساز شده که در عمل تلاش برای بهبود کیفی را با دشواری روبه رو می کند.
زبان گفتگوی ما با ملل جهان در سطح عالی است و می کوشیم همان طور که اهداف سازمان و نظام اقتضا می کند با یک زبان هنرمندانه و منزه با مخاطبان ارتباط برقرار کنیم که در قالب برنامه های معمول هر رسانه تصویری اعمال می شود ما هم برنامه های سیاسی داریم ، هم به مقوله فرهنگ و مسائل اجتماعی بهای شایسته خودشان را می دهیم ، هم از جنبه سرگرم کنندگی رسانه غافل نیستیم و تولید فیلم و سریال یا تامین و زبانگرایی آنها جایگاه ویژه ای در فعالیت های شبکه دارد. سعی کرده ایم همه اقشار مخاطبمان را هم مد نظر داشته باشیم ؛ اما در وجه دیگر، 6سیمای انگلیسی ، فرانسوی ، کردی ، آذری ، اردو و بوسنیایی را در بدنه سحر داریم که مجموعا 19ساعت در روز پخش تلویزیونی دارند.